એક સવારે: સુંદરમ્ : સ્વર : હર્ષિત ત્રિવેદી : સ્વરાંકન : હર્ષિત ત્રિવેદી : : યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૬ / ૨ / ૨૦૨૩ : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :  https://youtu.be/WiIT2tQ-6dU?si=ylAK6SX-JXyBryKS

એક સવારે : સુંદરમ્ : : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ : : : : ” એક સવારે ” કાવ્ય ગીત માં , કવિ શ્રી સુંદરમ્ “કોણ ?” લક્ષિત ત્રણ સવાલની ઉપસ્થિતિમાં વસંતના આગમનની વધામણી કરી બતાવે છે . ત્રણેય સવાલો ના જવાબ કવિતા માં અંતર્ભૂત અને પ્રકૃતિદત્ત છે એ જાણીને ભાવક તરીકે કાવ્યબાની માણતા રહીને consequent relief મળે છે : : કવિ હ્રદય માં અંદર ‘કશાંક’ ના પ્રવેશ ને લીધે ચોંકી ઉઠી આશ્ર્ચર્યનો ચમકારો નિર્દેશિત કરતા કવિ પૂછે છે કે : ” એક સવારે આવી મુજને કોણ ગયું ઝબકાવી !? ” અહીં “ઝબકાવવું” ‘ઝબકવું’ ના‌ ‘ભાવ સંવેદન’ પામી જવાતી પ્રકાશિત ‘સમજરેખા’ પર કવિનું ‘આંતરમન’ પ્રવૃત્ત થવા લાગે છે . આ પ્રવેશને લીધે થઈ રહેલા ગાઢ પરિચયાંતે પરિણામિકદાદ રૂપે સૂઝતા સવાલથી કાવ્ય નો ઉઘાડ થાય છે . પ્રથમ અંતરા માં , ઈન્દ્રિયરાગ ની લીલાગતિ સધાય છે : પ્રકૃતિ ની મનોહર ચાલ સજીધજીને , મધુર સૂરનાદની તૈયારી સાથે , પાવડી ની ‘પગું-ચાલે’ આવીને ‘ઉર મહીં’ ગરકી જાય છે : “પેસી” જાય છે . ફૂલમાળા પ્હેરી ને આવેલ ઋતુમુખની એક સવાર દૃશ્યમાન થયેલ નિરખે છે ; સાથે લાવેલી કોકિલ સૂરની બંસીની મધુરપ સૂણે છે ; પરાગાન્વિત સુગંધી વ્યાપ્ત થયેલી સુંઘાવી છે . પહેલી વાર માણી છે , માટે આ ઋતુરાજ વસંતના આગમનની “એક સવાર” વસંત નો પહેલો દિવસ છે , જ્યારે કવિ એકદમથી ચોંકી ઉઠે છે : આમ , ઋતુમુખી પહેલી સવાર છે જ્યારે , કવિ મનના આંતર જગતનો , ઋતુચક્ર માં ધીરેથી આવી રહેલા , સુગંધિત પુષ્પો ની ‘ફૂલમાળાની દેખાવ-રચના’ ને લગતા બહિર્ગત ફેરફાર ને જોવાનો કસબ , કોકિલ સૂરના બંસી-ગાન ને સૂણી માણવાનો તેનો શ્રાવ્યભાવ તથા “પરાગની પાવડી” એ સુગંધિત ચાલે “ઉર મહીં પેસી” ને , દૈહિક સંપ્રજ્ઞતા અનુભવવાની તેની દૃશ્યાત્મક ગતિરીતિ : આ બધા કૌશલ્ય દ્વારા પ્રતીક રચનાઓ ના કલ્પન આલેખી રહ્યા હોવાની સાથે જોવા જેવું , સાંભળવા જેવું તથા માણવા જેવું અને તેના માટે જ તેની ‘દૃશ્યરચના’ યોજીને આવતી ઋતુ વસંતની સામગ્રી સાથે , કવિ મન ના આંતર જગત નો સંબંધ સધાય છે , જેની આસપાસ ‘કાવ્ય ભાવ’ ઓતપ્રોત થાય છે : સવાલ રૂપે : ” કોણ ગયું પેસી ? “રહસ્યમયી આશ્ર્ચર્ય સાથે’કલાત્મ દર્શન’ની માંગ ઉપસ્થિત કરે છે : : : : : : દ્વિતીય અંતરા માં : : પ્રકાશિત સમજરેખા વધુ પ્રદીપ્ત થાય છે વસંત ની સવાર ચઢવાં ની સાથે : કવિના આંતરમન માં એકદમ વ્યાપ્ત થયેલી સૂધ નું ‘ચેતનદ્રવ્ય’ ઝંકારિત થાય છે ; સવાર ના વિસ્તારે પ્રકાશિત કિરણોની કોમળ અંગુલીએ . રોશની નો ચળકાટ જેમાંથી કશુંક રૂપાંતરિત કરતો હોય , જાણે કે , ઘાટ ઉતારવાની તજવીજ હાથ ધરી છે , આ કોમળ અંગુલીએ : “કિરણ તણી કોમળ અંગુલીએ મુજ ચેતન ઝંકારી” : પ્રથમ પંક્તિ માં પ્રકૃતિ ની સોનારણ ના ‘અંગુલિસ્પર્શ’ સૂચવ્યા છે ; તો , દ્વિતીય પંક્તિ માં ‘અંગુલિસ્ફોટન’ : “તેજ તરંગે રમાડતું મને” : તેજ અને તરંગ ના બે ચિત્ર દર્શન ધાર્યા છે . “તેજ” અગ્નિ તત્ત્વ સંમિલિત પ્રકાશ નો ઓજસ્વી પ્રભાવી સમૂહ ; જ્યારે “તરંગ” ‘હ્રદયોર્મિ ની લહરી’ જે કવિના પ્રવૃત્ત આંતર જગતનું ‘કવિ મન’ છે અને વસંત ની સામગ્રીના બહિર્ગત ફેરફાર સાથે ‘એકાત્મ’ સાધી રહ્યું છે . સવારના કિરણો સોનલવર્ણુ ‘ધાતુકર્મ’ સાધી આપનાર સુવર્ણકાર વાસંતી સંકેત છે , જે ચઢતી સવારે , હવે જાગૃત થયેલી કવિ ની મનોસૃષ્ટિ ના ઝંકારિત ચેતનદ્રવ્ય ને “રમાડતું” પ્રકૃતિનું , તેજવાહી ‘તેજોબિંબ’ નું સામર્થ્ય છે , જે પ્રાતઃ કાળે કિરણોથી રંગાયા સોનલ દ્રવ્યને સાંધી આપનારું , રેંણ કરનાર / જોડી આપનાર ‘સુહાગો’ લઈને “સ્નેહસુહાગે ઠમકારતું” , આનંદપૂર્વક ખેલતું રમાડતું , કાવ્યતત્ત્વનો ઘાટ ઉતારી રહ્યું છે . સ્નેહરેંણ થી જોડાયો આશાસ્પદ સુવર્ણાકાર , વસંત ના આવનારા ખુશહાલ દિવસોમાં , જીવન તત્ત્વ ના જોમને ઝણકારથી ઉત્સાહીત કરનાર , અને પ્રકાશિત ઝળકાટ થી ભર્યું ભર્યું કરનાર બની રહેશે . વસંત ના આગમનની “એક સવારે” કવિતા નો ‘ઠમકાર’ સાંભળીશું !? : ઠમ ! … … .. .. . વિ જયરાજ : પૂણે ઈન્ડિયા : : : :  : : : : ફેબ્રુઆરી ૧૧ , ૨૦૨૨ મહા સુદ દશમી : Reblog  September 27, 2024 : : : :  શબ્દાર્થ : : : : ઝબકાવવું : આશ્ર્ચર્ય થી ઝબકવું / ચોકવું : : ઝંકારવું : ગુંજન કરવું / ઝણકાર થવો : : ઠમકારતું : ઠંઠોરતું/ ખંખેરતું/ ઢંઢોળતું : : અંતર્ભૂત : intrinsic / અંદર સમાયોજિત : : પરિણામિકદાદ : consequent relief / શેષરૂપ દાદ : : સ્ફોટન : creation disclosure / exploding new / અંતિમ ધ્યેય સાધ્ય : : લીલાગતિ : ધીરી અને મનોહર ચાલ : : પગું ચાલ : ધીમું સંભાળેલું પગલું : : ઋતુમુખ : ઋતુ નો પહેલો દિવસ : : સંપ્રજ્ઞતા : પરિપૂર્ણ જ્ઞાન ની સ્થિતિ/ભૂમિકા : : કલાત્મ : કળા થી ભરપૂર : : ચેતન : consciousness : : હ્દયોર્મિ : હ્રદય ની ઊર્મિ : : તરંગ : ઊર્મિ લહરી : : તેજવાહી : તેજ – પ્રકાશ ને લઈ જઈ ફેલાવનાર : : સુહાગો : સોના ચાંદી રૂપા ને રેંણ કરનારો પદાર્થ : : સ્નેહસુહાગે : સ્નેહના રેંણ થી સાંધી આપીને/ જોડી આપીને : : સુવર્ણકાર : સોનારણ / સોનારો : : : : : : : : : : : : “એક સવારે” : કાવ્યગીત : સુંદરમ્ : : Video/ photo credits : Andreea Petcu : : Music in video : Steve Middleton : : : : ENJOY THOUGHTFULLY : : વાસંતી સ્નેહ અને વસંત ના આગમનના વધામણા સાથે : : ઠમમમ : : વસંત ની ઝાંઝર ના ધ્વનિ સાથે : : ઠમ !