કવિધર્મ : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

વડ : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

બીડ માં સાંજ વેળા : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

મધ્યાહ્ન : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

* તમે, સ્વજન
ઉમાશંકર જોશી
[બલવંતરાય ક. ઠાકોરને]

તમે, સ્વજન, વૃદ્ધ ને ઊછરતા વછેરા અમે;

તમે અવ કૃતાર્થ, નવ્ય વિજયે અમે કોડીલા,

નવાં ક્ષિતિજ આંબવા થનગની રહ્યા ઘોડીલા

બની, જગત પૂરપાટ ધસવા અધીરા; તમે?-

લગામ કઠતી, ખડ્યાં મુખથી દંત, પેડૂ દમે,

ખૂટ્યો પથ અખૂટ જોઈ અવ તંગ મૂક્યા ઢીલા.

અમે પથપિપાસુ આજ વિણબોજ વ્હીલા વ્હીલા,

અને કુમળી પાંસળી મહીં સુતીક્ષ્ણ એડી ગમે.

હશે વિકટ પંથ? કંટક હશે? -ન પૂછું અમો,

કુતૂહલ ન જાણવા ગિરિચઢાવ વા માર્ગનો.

કુતૂહલ દિલે: હશે શું અસવાર આદર્શનો

પીઠે સતત, પેંગડે-પગ, સુતેજ વિદ્યુત્સમો

ચલાવત રવાલ ચાલ? બસ એટલું જો ભલા,

મુકામ પછી દૂર છો? ન શમશે પથે ડાબલા.

અમદાવાદ, ૧૮-૧ર-૧૯૪૧ ( આતિથ્ય ) : શ્રેષ્ઠ ઉમાશંકર (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 52) : સંપાદક : નિરંજન ભગત, ચિમનલાલ ત્રિવેદી, ભોળાભાઈ પટેલ : ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય 2005 : :

** રડો ન મુજ મૃત્યુને!-
ઉમાશંકર જોશી

[ ચ્હાવાનું ક્હેવું સહુને નથી સ્હેલું કાંઈ.

—જાન્યુ. ૩૦,૧૯૪૮ ]

‘રડો ન મુજ મૃત્યુને! હરખ માય આ છાતીમાં

ન રે! -ક્યમ તમેય તો હરખતાં ન હૈયા મહીં?

વીંધાયું ઉંર તેથી કેવળ શું રક્તધારા છૂટી,

અને નહિ શું પ્રેમધાર ઊછળી અરે કે રડો?

હતું શું બલિદાન આ મુજ પવિત્ર પૂરું ન કે?

અધૂરપ દીઠી શું કૈં મુજ અક્ષમ્ય તેથી રડો?

તમે શું હરખાત જો ભય ધરી ભજી ભીરુતા

અવાક અસહાય હું હૃદયમાં રૂંધી. સત્યને

શ્વસ્યાં કરત ભૂતલે? મરણથી છૂટ્યો સત્યને

ગળે વિષમ જે હતો કંઈક કાળ ડૂમો! થયું

સુણો પ્રગટ સત્ય: વૈર પ્રતિ પ્રેમ, પ્રેમ ને પ્રેમ જ!

હસે ઈસુ, હસે જુઓ સુક્રતુ , સૌમ્ય સંતો હસે.’

‘અમે ન રડીએ, પિતા, મરણ આપનું પાવન,

કલંકમય દૈન્યનું નિજ રડી રહ્યા જીવન.’

અમદાવાદ,૧-ર-૧૯૪૮ (વસંતવર્ષા)

સ્રોત : શ્રેષ્ઠ ઉમાશંકર (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 62) : સંપાદક : નિરંજન ભગત, ચિમનલાલ ત્રિવેદી, ભોળાભાઈ પટેલ : ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય : 2005

***  pending.. .

બે પૂર્ણિમાઓ : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

૬ કુંજ ઉરની


શ્વસે શૃંગે શૃંગે યુગ યુગ તણા શ્રાન્ત પડઘા,

અને વ્હેતી તાજી ઝરણસલિલે આદિકવિતા,

તળાવોનાં ઊંડાં નયન ભરી દે કાલની દ્યુતિ,

રચે બીડે ઘાસે પવન ઘૂમરીઓ સ્મિત તણી;

દ્રુમે ડાળે માળે કિલકિલી ઊઠે ગીતઝૂલણાં,

લતા પુષ્પે પત્રે મુખચમક ચૈતન્યની મીઠી;

પરોઢે-સંધ્યાયે ક્ષિતિજઅધરે રંગરમણા,

-મને આમંત્રે સૌ પ્રણય ગ્રહવા વિશ્વકુલનો.

નહીં મારે રે એ પ્રકૃતિરમણીનાં નવનવાં

ફસાવું રૂપોમાં, પ્રણય જગને અર્પણ કર્યો.

મનુષ્યો ચાહે કે કદી અવગણે, કૈં ન ગણના;

રહું રાખી ભાવો હૃદય સરસા, સૌ મનુજના.

મને વ્હાલી વ્હાલી કુદરત ઘણી, કિંતુ અમૃતે

મનુષ્યે છાયેલી પ્રિયતર મને કુંજ ઉરની.
— ઉમાશંકર જોશી.
મુંબઈ, ર-૯-૧૯૩પ. (નિશીથ)

કુંજ ઉરની : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .