MADHU MALTI

સદા સૌમ્ય શી વૈભવે ઊભરાતી , મળી માતૃભાષા મને ગૂજરાતી : ઉમાશંકર જોશી : રેમપનિ ગાયક વૃંદ : રવિન નાયક : ( Live ) લિરિકસ વિડિયો ( ૧ ) : : આલાપ દેસાઈ, પ્રહર વોરા ગાર્ગી વોરા, હિમાલી વ્યાસ નાયક, અને કવિત દેસાઈ : આલાપ દેસાઈ : ( Live ) નેરેટીવ વિડિયો : ( ૨ ) : : ભૂમિક શાહ : અમિત ઠક્કર : ( ૩ ) : : ગાયક વૃંદ ( સ્વરાંગી મ્યુઝિક ) : અમિત ઠક્કર : ( ૪ ) : :

ગાંધી ગિરા : ઉમાશંકર જોશી : : : :

મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી

સદા સૌમ્ય શી વૈભવે ઊભરાતી,
મળી માતૃભાષા મને ગૂજરાતી

રમે અન્ય સખીઓ થકી દેઈ તાળી,
સુધા કર્ણસીંચે ગુણાળી રસાળી.
કરે બોલતા જે, ભર્યા ભાવ છાતી,
રમો માતૃભાષા મુખે ગૂજરાતી.

મળી હેમઆશિષ, નરસિંહ – મીરાં,
થયા પ્રેમભટ ને અખો ભક્ત ધીરા.
પૂજી નર્મદે કાન્ત ગોવર્ધને જે,
સજી ન્હાનલે કલ્પનાભવ્ય નેજે

ધ્રુવા સત્ય-સાથી અહિંસા-સુહાતી
નમો ધન્ય ગાંધીગિરા ગૂજરાતી!

— ઉમાશંકર જોશી ( ૩૦ / ૩ /૧૯૫૫ ) અમદાવાદ.

સદા સૌમ્ય શી વૈભવે ઊભરાતી મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી : ઉમાશંકર જોશી https://youtu.be/GF3LN92bitY?si=AizLw4AdDYriYtXq  સ્વર સ્વરાંકન સંગીત નિયોજન : રવિન નાયક અને ગાયક વૃંદ : :

https://youtu.be/43y6SesoKR8?si=h_0IIhN3TJ84HPZn સદા સૌમ્ય શી વૈભવે ઊભરાતી મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી : ઉમાશંકર જોશી : : સ્વરાંકન : રવિન નાયક : : સ્વર : રેમપનિ ગાયક વૃંદ ( LIVE ) : : અહીં ક્લિક કરીને જુઓ / સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/GF3LN92bitY?si=FbUhFJrFEaFOgwkb સદા સૌમ્ય શી વૈભવે ઊભરાતી મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી: ઉમાશંકર જોશી : : સ્વર અને સ્વરાંકન : રવિન નાયક અને ગાયક વૃંદ ( રેમપનિ ) : : લિરીક્સ વિડિયો : : અહીં ક્લિક કરીને જુઓ / સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/Mcu3du79-P4?si=3M0x-XSh9ZsWTh8Y સદા સૌમ્ય શી વૈભવે ઊભરાતી મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી ઉમાશંકર જોશી : સ્વર : આલાપ દેસાઈ , પ્રહર વોરા , ગાર્ગી વોરા, હિમાલી વ્યાસ નાયક અને કવિત દેસાઈ : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : આલાપ દેસાઈ : : Live Video Show : : અહીં ક્લિક કરીને જુઓ / સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/Ajyfi96TGjU?si=6EvH7NtgXwM71I6A મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી : સ્વર : ભૂમિક શાહ : સંગીત નિયોજન : અમિત ઠક્કર : : Gujarati folklore You Tube Release ૧૫ / ૧૧ / ૨૦૨૦ : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/rd1xPlRoilY?si=o6q8vz7WxRVd6WDU સ્વર : સ્વરાંગી મ્યુઝિક ગાયક વૃંદ : સંગીત નિયોજન : : સ્વરાંગી મ્યુઝિક યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૨૦ / ૨ / ૨૦૨૦ : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://tahuko.com/?p=14346  સ્વર સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન અમર ભટ્ટ : ૧ : : ગાયક વૃંદ રેમપનિ: રવિન નાયક : ૨ : આલાપ દેસાઈ પ્રહર વોરા ગાર્ગી વોરા હિમાલી વ્યાસ નાયક અને કવિત દેસાઈ : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન આલાપ દેસાઈ : ૩ : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

ગાંધી ગિરા : “મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી” : ઉમાશંકર જોશી : : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

૩૦ માર્ચ ૧૯૫૫ ની કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોશીની કવિતા ‘ ગાંધી ગિરા ‘ માં ગુજરાતી ભાષાની અસ્મિતા અને ઉન્નયનનો આગ્રહ અન્તર્નિહિત થતો જોઈ શકાય છે. : ક.મા.મુનશી એ ‘અસ્મિતા’ અંતર્ગત સ્વદેશાભિમાન : દેશ માટે નાં ગૌરવની પ્રતીતિ કરાવતો અર્થ નિર્દેશ લાવી સમજાવેલ. અહીં ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય નાં પરિમાણો , સંસ્કૃતિ સંસ્કાર નાં સિંચન તથા અનેક મહાપુરુષોના ચિંતન મનન , જ્ઞાન સમજણ ચેતન-દ્રષ્ટિ અને દર્શનશક્તિ ની એકાત્મતા તથા મન બુદ્ધિ ની એકતાની ખાતરી , ઐતિહાસિક રીતે કાલચક્રમાંથી ઉદિત થઈ , અનેકવિધ ફેરફારોને સંમિલિત કરતાં રહીને વિકસિત પામતાં ખીલવણી નાં સૌમ્ય-ઉઘાડ , માતૃભાષા દ્વારા થયેલ નિર્મિતિ નું ‘હું પણું’ સમજી સમજાવી શકાય તેમ છે.

ગુજરાતી ભાષા ની ભવ્ય આગવી સંસ્કૃતિ , સાહિત્ય સંસ્કાર પરંપરાઓ અને વૈભવી વિરાસત છે. ગુજરાતી ભાષા, ભિન્ન ભિન્ન પણ પ્યારાં લઢણ લહેકામાં વ્યાપ્ત , બાર ગામે બદલાતી બોલી છતાંયે વિશિષ્ટ રીતે સંસ્કૃત / પ્રાકૃત / વિદેશી ભાષા નાં શબ્દભંડોળ એકત્ર કરી વિવિધ વ્યુત્પત્તિ ક્રમ તથા પ્રાંતિય અસરો ને ઝેલતી , બદલાતી રહી તોયે પ્રશિષ્ટપણે અભિવ્યક્ત થવામાં પાછું વળીને જોયું નથી. છઠ્ઠી સદીમાં ગુર્જરો પંજાબ તરફથી આપણાં જે પ્રદેશ માં સ્થાયી થયાં , દશમી સદી ઉપરાંત શાસન કર્યું ત્યારથી ગુર્જરત્રા / ગુર્જરત્તા પ્રાંત કહેવાયો ; તે પરથી ગૂજરાત – ગુજરાત શબ્દ જાણીતો થયો. ત્યારબાદ જૂના ઈરાનથી સંજાણ / દ. ગુજરાત માં આવીને . સ્થાયી થયેલાં પારસી સમાજ ના લોકોએ પોતાની પહેલવી / પાજંદ ભાષા છોડીને જૂની ફારસી અસરવાળી ગુજરાતી ભાષા બોલવી શરૂ કર્યું. ૧૭ મી સદીમાં સંસ્કૃતનિષ્ઠ મરાઠી ભાષા – સંસ્કૃતિ ની અસરો એ દેખા દીધી. જૂની હિન્દી માગધ્ધિ કે તુલસીદાસી બોલી બોલતાં જાત્રાળુ સાધુઓના વસવાટ ને લીધે હિન્દી શબ્દો પ્રયોગ ઉપયોગ નો સ્વીકાર થવા લાગ્યો. ૧૫ મી સદીમાં પોર્ટુગીઝ વેપારીઓ કાઠિયાવાડ / દક્ષિણ ગુજરાત માં પોર્ટુગલ ભાષા ભંડોળ દાખલ કરી શક્યાં. અંગ્રેજી ભાષા ભંડોળ ગુજરાતી માં સૌથી વધારે રહ્યું. જેને આગળ જતાં પ્રો. બ.ક.ઠાકોર સુધી ખુલ્લા મનથી અપનાવ્યું. ૧૫ મી સદીથી – ૧૮ મી સદી સુધી જૈન લેખકો એ વિશિષ્ટ રીતે અનુકૂળ આવ્યું ગદ્ય અને પદ્ય આપ્યું. ગુજરાતી ભાષા મહદઅંશે તે સમયના કવિઓએ ગાયેલી કવિતાઓ / ભજનો / પ્રાર્થના સ્તુતિ જેવાં રૂપે પ્રચલિત કરી. નરસિંહ મહેતો જૂનાગઢી , ભાલણ – ભીમ પટણી / પાટણી , પ્રેમાનંદ વડોદરી , શામળ ચરોતરી , દયારામ રેવાકાંઠી બોલચાલ ની કવિતાઓ લખી ગયાં – જે સૌની ૧૮ મી / ૧૯ મી સદીના પદ્યકારો / ગદ્યકારો પર ચીલાસમ પણ અદ્યતન અસરો વર્તાતી રહી. એવું કહેવાય છે કે માત્ર ગુજરાત જ નહીં પણ પંજાબ , સિંધ , કચ્છ , મેવાડ – મારવાડ , વ્રજ , ખાનદેશ અને છેક ઉડિયા અને બંગાળ પ્રદેશ સુધી બધે જ લગભગ એકસરખી જેવી ભાષા બોલાતી હતી. આનું નામ / કારણ એ કે ભાષા- ઐક્ય. વેપારીઓ , લડાયક ક્ષત્રિયો / રજપૂતો , ધર્મગુરુઓ ભારતભરમાં મુલકે-મુલક માં આવતાં જતાં , તેથી આવી ફાવટ અપનાવી લીધી. મુસલમાનો લડાઈઓ લડતાં રહ્યાં , અને વળી જાતે બહુ ભણેલાં નહોતાં. ખુદ અકબર પણ કોઈ પણ ભાષા લખી – વાંચી શક્યો નથી. બહું ઓછાં રાજપુત્રો એ મોગલોના વહીવટ ફારસી માં ચલાવ્યાં. ત્યારબાદ જન્મેલ અને વિકસેલ હિન્દી-મિશ્રીત ઉર્દૂ બોલચાલે સમસ્ત દેશના ઇલાકામાં ફેલાવાની શક્યતા નિર્દેશિત કરી. પણ પછી શક્યતઃ આકરી ગરીબી અને પછાતપણાં ને લીધે , લોકોનાં સહવાસ , પ્રદેશે પ્રદેશે પરગણા ના પ્રવાસ – વસવાટ ઓછાં થવા લાગ્યાં. જેથી ભાષા – ઐક્ય સાધ્યું સધાયુ નહીં. આપવડાઈ અને આત્મશ્લાધા તથા પ્રાંત ભેદ , લોકોને એકબીજાથી અલગ પાડતો રહ્યો. કચ્છી , મેવાડી, મારવાડી , વ્રજ , પંજાબી વિગેરે ભાષાઓ એ અલગ ચોકાઓ , અલગ રંગ / વિકાસ પકડ્યાં. ગુજરાતી ભાષા પણ નોખી – અનોખી ભાત પાડતી ગુજરાત પુરતી સ્થિરતા સાથે સમૃદ્ધ બની. સંસ્કૃત પ્રાકૃત અંગ્રેજી ભાષા સાહિત્ય ના વિદ્વાન / પંડિત / શાસ્ત્રીઓ એ છેવટે આધુનિક ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય નાં અસ્તિત્વને great respectable, distinct entity તરીકે સમૃદ્ધ કરી . જે સર્વ રસ , લાગણી , વિચાર – વૈરાગ્ય ધાર્મિકતા ચિંતન મનન ને જુસ્સાભેર સબળ રૂપે રજૂ કરવામાં સફળ નીવડી છે .

૨૪ ઓગસ્ટ ના વિશ્વ ગુજરાતી ભાષા દિવસે , ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય ના મૂર્ધન્ય કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોશી એ ગાયેલી બીરદાવેલી ગુજરાત / ગુજરાતી ની ગૌરવગાથા બૂલંદપણે અભિવ્યક્ત કરતું કાવ્ય ગીત ” ગાંધી ગિરા”નું રસદર્શન ગીત પૂર્વક માણીશું. : :

“મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી “

વિશ્વભરમાં લગભગ ૬૨ મિલીયન / ૬ કરોડ થી વધુ લોકો ( ૨૦૧૧ ) ગુજરાતી ભાષા બોલનાર હતાં / ( જે ભારતની ૪.૫ % વસ્તી ગણાય . ન્યૂયોર્ક માં ૧ લાખ અને ટોરન્ટો માં ૭૫,૦૦૦, ટાન્ઝાનિયા માં અઢી લાખ , કેન્યામાં બે લાખ , ) ટેકનીકલી પશ્ર્ચિમી ઈન્ડો આર્યન ભાષા તરીકે સંસ્કૃત માં થી ઉદ્ભવેલી શૌરસેની પ્રાકૃત માં થી વિકસીને ૧૨ મી સદી પછી એરેબિક અને મુઘલી પર્શિયન ની શબ્દ – સમૃદ્ધિ ની અસરો સાથે સ્વરાક્ષર અને ઉચ્ચારણ નાં સુસ્વર ( વ્યંજન ) ના લેખન ઉપર લંબાયમાન આડી રેખાઓને ફગાવી દઈને દેવનાગરી લિપિ નું સંવર્ધિત સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. ગાઈ શકાતાં ગીતો , ભજન ધાર્મિક પ્રાર્થનાઓ માં એનાં લય લઢણ સહિત ખૂબ ખૂબ ખીલતી રહી. હિન્દી ભાષા થી અલગ પૂલિંગ , સ્ત્રીલિંગ અને નાન્યતર : ત્રણ નામ ગુજરાતી વ્યાકરણે અપનાવ્યા છે. હિન્દી અને કાશ્મીરી પછી ત્રીજા ક્રમાંકે મણિપુરી ( meitei ) સાથે ગુજરાતી નું પ્રતિષ્ઠિત સ્થાન છે. એક અભ્યાસ મુજબ વિદેશ સ્થિત ૮૧% ગુજરાતી અને ૬૪ % કન્નડ બોલનાર મા-બાપ હજુ સુધી એમનાં બાળકો ને માતૃભાષા બોલવા માટે આગ્રહ રાખે છે; જ્યારે મલયાલી બોલનારા ૮૦% અંગ્રેજી અપનાવી રહ્યા છે. ગુજરાતી માં મુખ્યત્વે બે ડઝન બોલીઓ છે. : સ્ટાન્ડર્ડ અમદાવાદી, સ્ટાન્ડર્ડ ભરૂચી, નાગરી, સૂરતી, અનાવલી/ ભાટલા, પાટીદારી, ચરોતરી , પારસી, વડોદરી, ગામડિયા -અમદાવાદી, કાઠિયાવાડી, પાટણી, કચ્છી, મુસલમાન ( દાઉદી વ્હોરા અને ખારવા ), થર-પારકર, જૂની ગુજરાતી, સ્ટાન્ડર્ડ, પુર્વ ભરૂચી, પતનૂલી, કાકરી, તારીમૂકી,ઘિસડી , બોમ્બે ગુજરાતી. ( લિંગવિસ્ટીક સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા ) : :

“સદા સૌમ્ય શી વૈભવે ઊભરાતી,
મળી માતૃભાષા મને ગૂજરાતી

રમે અન્ય સખીઓ થકી દેઈ તાળી,
સુધા કર્ણસીંચે ગુણાળી રસાળી.
કરે બોલતા જે, ભર્યા ભાવ છાતી,
રમો માતૃભાષા મુખે ગૂજરાતી.”

પેન્ડિંગ.. .

ગૂજરાત મોરી મોરી રે ; ઉમાશંકર જોશી : અજીત શેઠ અને ગાયક વૃંદ : અજીત શેઠ અને નિરૂપમા શેઠ : ( ૧ ) : : કૌમુદી મુનશી : ( ૨ ) : : પ્રફુલ્લ દવે : ( ૪ ) : : શ્રૃતિ ગાયક વૃંદ : ક્ષેમુ દિવેટીયા : ( ૫ ) : :

ગૂજરાત મોરી મોરી રે
મળતાં મળી ગઈ મોંઘેરી ગૂજરાત
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.
ભારતની ભોમમાં ઝાઝેરી ગૂજરાત
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.

સાબરનાં મર્દાની સોણલાં સુણાવતી,
રેવાનાં અમરતની મર્મર ધવરાવતી,
સમદરનાં મોતીની છોળે નવરાવતી
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.

ગિરનારી ટૂકો ને ગઢ રે ઇડરિયા,
પાવાને ટોડલે મા’કાળી મૈયા,
ડગલે ને ડુંગરે ભર દેતી હૈયાં.
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.

આંખની અમીમીટ ઊમટે ચરોતરે;
ચોરવાડ વાડીએ છાતી શી ઊભરે!
હૈયાનાં હીર પાઈ હેતભરી નીતરે
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.

કોયલ ને મોરને મેઘમીઠે બોલડે,
નમણી પનિહારીને ભીને અંબોડલે,
નીરતીર સારસ-શાં સુખડૂબ્યાં જોડલે
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.

નર્મદની ગૂજરાત દોહ્યલી રે જીવવી,
ગાંધીની ગૂજરાત કપરી જીરવવી,
એક વાર ગાઈ કે કેમ કરી ભૂલવી?
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.

ભારતની ભોમમાં ઝાઝેરી ગૂજરાત
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.
મળતાં મળી ગઈ મોંઘેરી ગૂજરાત
ગૂજરાત મોરી મોરી રે.
— ઉમાશંકર જોશી
૨૮-૧૧-૧૯૩૪
(સમગ્ર કવિતા, બીજી આ., ૧૯૯૮, પૃ. ૧૩૨)

મળતા મળી ગઈ મોંઘેરી ગુજરાત ગુજરાત મોરી મોરી રે : ઉમાશંકર જોશી સ્વરનિયોજન: અજિત શેઠ – નિરૂપમા શેઠ : : સ્વર: અજિત શેઠ અને ગાયક વૃંદ : : આલ્બમ: ‘ગીત અમે ગોત્યું ગોત્યું’: અજીત શેઠ – નિરૂપમા શેઠ : : https://m.soundcloud.com/ekatra-foundation/matlan-malee-gai

https://youtu.be/gz4siJSxoGQ?si=dgr_HArfn8l5PdG6  મળતા મળી ગઈ મોંઘેરી ગુજરાત ગુજરાત મોરી મોરી રે ( નેરેટીવ વિડિયો ) : : ઉમાશંકર જોશી : : સ્વર : કૌમુદી મુનશી : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/BQm4qw75U3A?si=mRA8kZGVjPjuw3ks  મળતા મળી ગઈ મોંઘેરી ગુજરાત ગુજરાત મોરી મોરી રે : ઉમાશંકર જોશી : : સ્વર : કૌમુદી મુનશી : ઓરિજીનલ રેકોર્ડ રિલીઝ ૧૦ / ૧ ૧૯૫૨ : સારેગમા યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૨૨ / ૭ / ૨૦૧૯ : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://tahuko.com/?p=1173 મળતા મળી ગઈ મોંઘેરી ગુજરાત મોરી મોરી રે: ઉમાશંકર જોશી સ્વર : : પ્રફુલ્લ દવે : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

મળતા મળી ગઈ મોંઘેરી ગુજરાત ગુજરાત મોરી મોરી રે : ઉમાશંકર જોશી: : સ્વર : શ્રૃતિ ગાયક વૃંદ : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : ક્ષેમુ દિવેટીયા : આલ્બમ : વિશ્વ ગુર્જરી : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://m.soundcloud.com/ekatra-foundation/maltan-mali-gai

ગૂજરાત મોરી મોરી રે : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

ઝરણું રમતું રમતું આવે : ઉમાશંકર જોશી : અતુલ મરચન્ટ : મોહન ભાઈ મંડોરા : : બાળ ગીત : :

ઝરણું
ઉમાશંકર જોશી

ઝરણું રમતું રમતું આવે,

ઝરણું રમતું રમતું જાય.

ઝરણું રૂમઝૂમ કરતું નાચે,

ઝરણું ઝમઝમ કરતું જાય.

ઝરણું ડુંગર કરાડ કૂદે,

ઝરણું વન વન ખીણો ખૂંદે,

ઝરણું મારગ ધોતું દૂધે.

ઝરણું અલક મલકથી આવે,

ઝરણું અલક મલકમાં જાય.

ઝરણું રમતું રમતું આવે,

ઝરણું રમતું રમતું જાય.

— ઉમાશંકર જોશી

સ્રોત : પુસ્તક : મઘમઘાટ ( પૃષ્ઠ ક્રમાંક 8 ) : સંપાદક : કનૈયાલાલ જોશી, કાન્તિ કડિયા : : પ્રકાશક : હાર્દિક પ્રકાશન :
વર્ષ : 1982

બાળ ગીત : ઝરણું રમતું રમતું આવે ,: કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોશી : સ્વરાંકન : મોહન ભાઈ મંડોરા : સ્વર : અતુલ મરચન્ટ https://m.soundcloud.com/user-755388432/zarnu બાળગીત સ્વરાંકન : મોહન ભાઈ મંડોરા

ઝરણું રમતું રમતું આવે : ઉમાશંકર જોશી : બાળ ગીત : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ.. .

વિશ્વ શાંતિ : વિશાળે વિસ્તારે નથી એક જ માનવી : ઉમાશંકર જોશી : ગાયક કલાકારો ( રાજકોટ + મુંબઈ ) : વિવેક રાઠોડ , ગાર્ગી વોરા, ધરા દવે, ભાસ્કર શુક્લ, સુરેશ જોશી, દ્રવિતા ચોકસી ઓબેરોય : મનિષ પારેખ : ( નેરેટીવ વિડિયો ગીત : વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ / ૫ મી જૂન ) : :

**વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ : ૫ જૂન , દરેક વર્ષે : World Environment Day ( WED ) : June 5 , Every year : 5 June , 1973 , onwards.**

વિશ્વશાંતિ
ઉમાશંકર જોશી

હજી તો કાલ જામી’તી યુરોપે યાદવાસ્થળી

વર્ષી’તી કારમા ધોધે લોહીની, આંસુની ઝડી!

સંગ્રામની ભીષણ કંદરામાં

કૂદી પડી માનવજાત ઘેલી!

ને આત્મહત્યા કરવા ચડેલી

ઘવાઈ પૂરી રણખેલનામાં!

તપે છે પૃથિવી ત્યારે વર્ષે છે વ્યોમ પાણીડાં;

યુદ્ધે જગ તપ્યું, કાં ના હજીયે વરસ્યા પ્રભુ?

એ યુદ્ધની દારુણ કાળજ્વાળા

યુગો તણી સંપદને પ્રજાળે,

નિર્દોષનાંયે રુધિરો વહાવે,

દૂધે ભરી સંસ્કૃતિઓ સુકાવે!

સુધાનું -શાંતિવારિનું તમ હસ્તે કમંડલુ,

સ્નેહનાં સિંચને, સાધો! રક્ષો પશ્ચિમ પાંગળું

ત્યાં શાંતિના સૂર અનેક ઊઠતા,

પુષ્પો નીચે ખડગધારા ઝબૂકે.

રેતી પરે વજ્જરકોટ જૂઠના

ઊડી જાશે સત્યની એક ફૂંકે!

લોહીલીંપેલે આંગણિયે ઊભીને

મંડાણ જોશો યુદ્ધનાં ત્યાં રચાતાં!

ને દેખશો કૈં દૂઝતા ઘા હયાના,

પ્રજાપ્રજાના શોણિતલેખ વાંચશો!

ધનિકો મૂડીને યંત્રે પીસે છે દીન માનવી,

સામ્રાજ્યોનાં મહા યંત્રો પીલે માનવતા અતિ!

આજે જગે એ કરપીણ યંત્રણા

કરો, કરો મંગલ પ્રેમઘોષણા!

ઉદ્ધાર કાજે ઉરની અનૂઠી

આપો, ગુરો, મંગલ પ્રેમબુટ્ટી!

વહાવો આત્મશુદ્ધિની ગંગધારા શુભંકરી,

જીવશે જે ટકી રહેશે પ્રેમને પાવકે જળી.

સંગ્રામની સૌ જડને ઉખેડી,

બતાવજો શાંતિની સ્નેહકેડી!

તપ્યાં ઉરે ચંદનલેપ દેજો,

દાઝ્યાં તણાં આશિષવેણ લેજો!

સંસારે, વનઅંધારે ભૂલ્યાંના ભોમિયા બની,

પ્રકાશે, તેજઅંબારે બતાવો પ્રેમવાટડી!

ખૂલે ન જ્યાં લોચનદ્વાર ઇંદુનાં,

ઊંચાં ઊડે ઉન્મુખ વારિ સિંધુનાં;

સંતો તણી ઊઘડતાં જ આંખડી

ભીંજાય ભાવે જગપ્રાણપાંખડી.

અહિંસાથી ભીંજાવો ને પ્રકાશો સત્યતેજથી!

શાંતિનો જગને માટે માર્ગ એકે બીજો નથી.

જુઓ છો ભાવને સામ્યે રાષ્ટ્રોનો માર્ગ ઐક્યનો,

ગજાવો એ મહા મંત્ર ઊંડો માનવપ્રેમનો.

માનવી માનવી ઉરે એક માનવભાવ છે;

પેખીને પ્રેમની પીડા નકી એ પીગળી ઊઠે.

એક મ્હેકે મઘમઘે બધાયે મનુમંડપો

સુવાસે સર્વ ડોલે છે, ભલે દુર્ગંધ ક્યાંક હો!

બસૂરા તાલ સૃષ્ટિના શમે સૌ પ્રેમગાનમાં,

દુર્ગંધો દમતી ડૂબે મોંઘા આત્મપરાગમાં.

કહે કવિ : માનવતા જીવંત

પ્રાણી, પ્રજાઓ સહુ એહ અંગ;

ને એક એને ધડકંત ઉર,

વહાવતું નિર્મળ પ્રેમપૂર,

સૌના હયાને ધબકાર-તાને

ગાજી રહંતું સુખશાંતિ ગાને.

છૂટાં નથી, એકશરીર આપણે,

ખેલંત ભોળાં શિશુ એક આંગણે.

તમે એવી મહામોંઘી ઉચ્ચારી પ્રેમની ઋચા,

પસારી સર્વને ઉરે મધુરી જગબંધુતા.

બાંધીને સ્નેહનો સેતુ ભેદસાયર ઉપરે

સાંધો, સાધો! ઉરતંતુ વડે પશ્ચિમપૂર્વને!

તમે તો પૂર્વના છો ના,કે છો પશ્ચિમનાય ના,

અહિંસા, સત્ય ને પ્રેમ થોડાં છે કોઈ એકનાં?

સત્ય ને શાંતિ ને પ્રેમ લ્હેરે છે વિશ્વમાત્રમાં,

ને પૃથ્વીને પડે કો દી ઝમે છે યોગ્ય પાત્રમાં.

પૂંજી ન એ કેવલ વર્તમાનની!

ત્રિકાળની પાળ વિશાળ ભેદતી

એ તો અનંતે દિનરાત ઊભરે,

અખંડ વ્હેણે અવકાશને ભરે.

આજે ધરાનાં સુખસિંચનાર્થે

એ પ્રેમધારા તમ અંતરે ફૂટી,

જીવો તણા શાશ્વતમંગલાર્થે

વર્ષ્યા કરો એ નિત શાંતિમૂર્તિ!

ભાવિએ મીટ માંડીને જોઈ’તી તમ વાટડી,

આજે એને મુખે કેવી રેખા આનંદની ઢળી?

ને રક્તરંગ્યો અતિચંડકાય,

સૈકાં થકી માનવ ભક્ષતો જે,

ફળેલ દેખી નિજ કર્મને, તે

હસી રહ્યો હર્ષથી ભૂતકાળ.

હસાવ્યાં ભૂત ને ભાવિ, હસાવો વર્તમાનને!

પઢાવો પ્રેમના મંત્રો ઘેલી માનવજાતને!

વિશાળે જગવિસ્તારે નથી એક જ માનવી :

પશુ છે, પંખી છે, પુષ્પો, વનોની છે વનસ્પતિ!

વીંધાય છે પુષ્પ અનેક બાગનાં!

પીંખાય છે પાંખ સુરમ્ય પંખીની!

જીવો તણી કાય મૂંગી કપાય છે!

કલેવરો કાનનનાં ઘવાય છે!

રડે છે પ્રકૃતિમાતા, દૂઝે છે દિલદુઃખડાં;

અમી પી ન ધરાતાં, ને કપૂતો રક્ત રેલતાં!

છે પત્ર ને પુષ્પની પાંખડીએ

પ્રભુ તણાં પ્રેમપરાગપોઢણાં.

કલ્લોલતાં પંખીની આંખડીએ

ગીતો અનેરાં ચમકે પ્રભુ તણાં!

પ્રકૃતિમાં રમંતા એ દુભાશે લેશ જો દિલે,

શાંતિની સ્વપ્નછાયાયે કદી માનવને મળે?

સૌ જીવ આજે ઉરથી વહાવીએ

કારુણ્યની મંગલ પ્રેમધારા,

વસુંધરાનાં સહુ બાળકો મળી

બજાવીએ અંતરએકતારા,

હૈયેહૈયાં પ્રેમગાને જગાવી,

પ્રજાપ્રજા હાથમાં હાથ ગૂંથી,

ને સ્કંધે સ્કંધ સંપે મિલાવી,

ગજાવીએ સૌ જગઉંબરે ઊભી:

માનવી પ્રકૃતિ, સૌને वसुधैव कुटुम्बकम!’

ને એ જશે શબ્દ અનંત વીંધી

જ્યાં ઘૂમતી કોટિક સૂર્યમાલા,

જ્યાં શાંતિના રાસ ચગે રસાળા,

यत्र विश्वं भवत्येकनीडम् |

— ઉમાશંકર જોશી
સ્તોત્ર : : શ્રેષ્ઠ ઉમાશંકર (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 3) સંપાદક : નિરંજન ભગત, ચિમનલાલ ત્રિવેદી, ભોળાભાઈ પટેલ : પ્રકાશક : ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય : ૨૦૦૫ : :

વિશાળે વિસ્તારે નથી એક જ માનવી: ઉમાશંકર જોશી https://youtube.com/watch?v=ULuG0M1agdM&feature=shared ‌ સ્વર : સુગમ સંગીત ના ગાયક કલાકારો : વિવેક રાઠોડ , ગાર્ગી વોરા, ધરા દવે, ભાસ્કર શુક્લ, સુરેશ જોશી, દ્રવિતા ચોકસી ઓબેરોય ( મુંબઈ + રાજકોટ ) ના કલાકારો : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

વિશાળે વિસ્તારે નથી એક જ માનવી : વિશ્વ શાંતિ : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

કીકી કરું બે નભતારલી ની.. . ને બનું વિશ્વ માનવી : ઉમાશંકર જોશી : અમર ભટ્ટ : :

**વિશ્વ માનવી : ઉમાશંકર જોશી : વિસાપુર જેલ ૩૦ / ૬ / ૧૯૩૨**

કીકી કરું બે નભતારલી ની .. વ્યક્તિ મટી ને બનું વિશ્વ માનવી , માથે ધરું ધૂળ વસુંધરા ની : ઉમાશંકર જોશી ( — ૧૯૩૨ ) https://youtu.be/bNputCzPg_8?si=dk1yp8DwHRdPcEaq બે‌ ગીત : ઉમાશંકર જોશી (૧) ભોમિયા વિના મારે ભમવા ‘તા ડુંગરા : (૨) કીકી કરું બે નભતારલી ની .. વ્યક્તિ મટી ને બનું વિશ્વ માનવી , માથે ધરું ધૂળ વસુંધરા ની : ઉમાશંકર જોશી ( — ૧૯૩૨ ) : : સ્વર અને સ્વરાંકન : અમર ભટ્ટ: : આલ્બમ : ગીત ગંગોત્રી ( જુલાઈ ૨૦૧૧ ) : : અહીં ક્લિક કરીને જુઓ / સાંભળીએ : : : :

વિશ્વ માનવી : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

કુંજ કુંજ તું ગુંજે ભમરા : ઉમાશંકર જોશી : ગાયક વૃંદ ( ડગલો / કેલિફોર્નિયા ) : શશીકાંત વ્યાસ : :

કુંજ કુંજ તું ગુંજે ભમરા – ઉમાશંકર જોશી

કુંજ કુંજ તું ગુંજે ભમરા
કાં આટલું તને ના સૂઝે
કુંજ કુંજ તું ગુંજે

કાં પંકજ પુષ્પની પાંખરે
તું જીવન તારું ખાખ કરે
રસ તરસ્યા રસનાં ગાન કરે
તું પ્રાણ દઈ પ્રીત પાન કરે

તૂં પ્રીત ગીત લલકારે
ફરી કુંજ કુંજની ડાળે
તું પ્રણય વેદી પર પ્રાણ દે
તું પ્રાણ સમરામ જાણે

કાં આટલું તું ના જાણે
શું ફૂલ બીડાશે વ્હાણે
શું દુ:ખ હ્રદયમાં સાલે
તું જીવન જીવી જાણે

–- ઉમાશંકર જોશી

કુંજ કુંજ તું ગુંજે ભમરા : ઉમાશંકર જોશી https://youtu.be/qoMlXBPRKkI?si=lopV7diVvlRleNfT  સ્વર : ડગલો ૨૦૧૨ ( bay area , California ) ગાયક વૃંદ : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : શશીકાંત વ્યાસ : : કવિ વંદના , DTD 21 July ( Birthday Of Umashankar Joshi ) : : અહીં ક્લિક કરીને જુઓ / સાંભળીએ : : : :

કુંજ કુંજ તું ગુંજે ભમરા ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

સપના લ્યો કોઈ સપના : ઉમાશંકર જોશી : અર્ચના દવે : દિલીપ ધોળકિયા : ( ૧ ) : : ફાલ્ગુની શેઠ : દિલીપ ધોળકિયા : ( ૨ ) : :

સપના લ્યો કોઈ સપના — કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોશી ઓક્સફર્ડ , ૧૯૫૬ : વોલ્ટર દ’ લા મેર ની સ્મૃતિમાં : : https://youtu.be/YCEXJYYhJqY?si=g4wXhmKrqWk7Hlzn સપના લ્યો કોઈ સપના : ઉમાશંકર જોશી : : સ્વર : અર્ચના દવે : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : દિલીપ ધોળકિયા :

સ્વર : ફાલ્ગુની શેઠ : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન દિલીપ ધોળકિયા : : આ ગીત નું હાલમાં અપલોડ ઉપલબ્ધ નથી. : :

બોલે બુલબુલ : ઉમાશંકર જોશી : ઐશ્વર્યા મજમુદાર : અમર ભટ્ટ : : પંખી કાવ્ય ગીત : Bird Poems : :

બોલે બુલબુલ : :
બોલે બુલબુલ,
વ્હેલે પ્હરોડિયે બોલે બુલબુલ …

આ રે ગુલાબી મારી નીંદરની પાંખડી એ
ઝીણા ઝરે સૂર કોના આકુલ?
બોલે બુલબુલ …

ચૈતરની ચાંદની નાં ફોરાં શા સૂર એ
આવી છંટાય મારી પાંપણે અમૂલ.
બોલે બુલબુલ …

રજની વલોવી એણે શું શું રે પીધું?
અમરત પિવડાવવામાં રહેતું મશગુલ!
બોલે બુલબુલ …

અરધુંપરધું સુણાય તોય રચે શો મૃદુલ
પૃથિવી ને સ્વર્ગ વચ્ચે સૂર તણો પુલ!
બોલે બુલબુલ …

–- ઉમાશંકર જોશી ( વસંતવર્ષા )

બોલે બુલબુલ : ઉમાશંકર જોશી કવિ: ઉમાશંકર જોશી

સ્વરકાર: અમર ભટ્ટ : સ્વરાંકન ( ૨૦૧૦ ) : : : : અહીં ક્લિક કરી સાંભળીએ,”બોલે બુલબુલ” ઐશ્વર્યા મજમુદાર ના સ્વરમાં : : : : https://m.soundcloud.com/ekatra-foundation/bolebulbul?in=ekatra-foundation/sets/umashankar-joshi

રાગ : ભટિયાર

બોલે બુલબુલ : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા : 🌄🌄🌄🌄🌄

વહેલી સવારે , જ્યારે ભળભાંખળું અજવાળું કરવા મથતાં ક્ષિતિજ નીચેના સૂર્ય ના પ્રત્યાવર્તિત કિરણો વાંકા વળીને દરેક દિશાંતરે રેલાઈ રહેલાં હોય ત્યારે , “નીંદર” ની “ગુલાબી ( twilighty ) પાંખડી એ” કવિ ને બોલતાન ની સારીગમ જેનાં ઝીણાં ઝરતાં આકુલિત સૂર સંભળાયા અને એમાંથી વિખરાતું સંગીત તલ્લીન થઈ સાંભળીને ગાનમુગ્ધ ભાવે ચકચૂર થયા , પણ પછીથી ‘વિમાસણવું’ થયું ; વિચાર આવ્યો કે આ ઝીણાં સૂર ની ઝરઝર જે આંખડી એ ઝીલી અને સૂણી , એ કોની ‘આકુલી’ છે !? અને સ્મરણ થયું કે આ તો બોલે ( છે ) બુલબુલ.

ધખધખતા “ચૈતર” ની સ્પર્શનીય “ચાંદની” વ્યાકુળ ‘સૂર- ગમ્યતા’ ને શીળું કરે પછી ‘સૂર વર્ષા’ ના શીતળ “ફોરાં” માં અમૂલ્ચક તબદીલી મેળવે અને આવી છંટાય કવિ મન ની પાંપણે. બોલે બુલબુલ.

કવિ ને સમજાયું છે કે બુલબુલ ( ત્રણ પહોર ની ) રજની ને ( છ ચોઘડિયે ) વલોવી ને ‘પેયાપેય’ પ્રાપ્ત કરી શકે છે જેમાં ‘વિષબિંદુ’ ય હોય અને “અમૃત” પણ જે કહેવામાં , ” એણે શું શું રે પીધું ( ? ) ” જણાવ્યા બાદ વિષપાન કરનાર શિવ ને જેમ ‘નીલકંઠ’ કહેવાય એમ બુલબુલ ને ‘વિષ કંઠી’ કહેતા નથી. જેનું કારણ છે કે એ , “અમૃત પીવડાવવામાં રહેતું મશગૂલ” : બોલે બુલબુલ.

“અરધુંપરધું “, એટલે કે ‘થોડું ઓછું’ સાંભળેલા શીતળતા થી “અમૃત” ( નું ) ‘બિંદુ પાન’ કરાવનાર બુલબુલ ના સૂરે પૃથ્વી અને સ્વર્ગ વચ્ચેના દંગ કરી દેતા કલ્પનાતીત અન્તરને પ્રગટ કર્યું. પરંતુ , બુલબુલ ની બોલતાન આંખ ની પાંપણે પીવાથી કવિ મન થકી , “અમૃત” બિંદુ માટે ‘ઉપલબ્ધિબિંદુ’ ( sense centre ) તરીકે પ્રાપ્ત થયું. અને ત્યાં એ “પૃથિવી ને સ્વર્ગ વચ્ચે” 🌉 “સૂર તણો પુલ” બની રહ્યા. આમ ‘આકુલ’ સૂર જ અન્તમાં કુણા, નરમ : “મૂદુલ” બનીને “પુલ” થઈ ગયા. આપણે પણ બુલબુલ ને ‘મૃદુલકંઠી’ કહીશું કે .. બોલે બુલબુલ…

બોલે બુલબુલ : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા :

ચમકે ચાંદની : ઉમાશંકર જોશી : વૈશાલી ત્રિવેદી : અમર ભટ્ટ : સં. અમિત ઠક્કર : :

ચમકે ચાંદની – ઉમાશંકર જોશી

આ ચૈતર ની ચમકે ચાંદની મારે મંદિરિયે,
કોઈ આંખોમાં ઊઘડે એ નૂર હો મનમંદિરિયે.

કોક ઓચિંતી કૂજી ગઈ કોકિલા મારે મંદિરિયે,
એના પડઘા પડે દૂર દૂર હો મનમંદિરિયે.

આ તડકે તપેલી વસુંધરા મારે મંદિરિયે,
ઊભી પીઠી ચોળીને અભિરામ હો મનમંદિરિયે.

ઘેરું ઘેરું ગાતો નિધિ ઉછળે મારે મંદિરિયે,
એણે પીધેલો ચાંદનીનો જામ હો મનમંદિરિયે.

આ આંખો ઢાળીને ઝૂલે આંબલો મારે મંદિરિયે,
વાયુલહરી ખેલે રે અભિસાર હો મનમંદિરિયે.

ફાગણ જતાં જતાં કહી ગયો મારે મંદિરિયે,
આ ચાંદની તે દિન ચાર હો મનમંદિરિયે.
–– ઉમાશંકર જોશી : ૯ / ૪ / ૧૯૫૩ : સમગ્ર કવિતા , બીજી આવૃત્તિ , ૧૯૯૮ પૃષ્ઠ ૪૭૭

ચમકે ચાંદની : ઉમાશંકર જોશી https://m.soundcloud.com/ekatra-foundation/aa-chaitarni-chamake-chandani?in=ekatra-foundation%2Fsets%2Fumashankar-joshi

: ચમકે ચાંદની : : ઉમાશંકર જોશી : : સ્વર : વૈશાલી ત્રિવેદી સ્વરાંકન : અમર ભટ્ટ : : સંગીત : અમિત ઠક્કર : : આલ્બમ : શબ્દ નો સ્વરાભિષેક – ૫ : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ ::::

ચમકે ચાંદની : ઉમાશંકર જોશી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

અહો ! પુષ્પ પુષ્પે : ઉમાશંકર જોશી : ગાર્ગી વોરા : અમર ભટ્ટ : :

(ઝૂલણા) : અહો ! પુષ્પ પુષ્પે પ્રગટ પ્રેમ લિપિ

અહો! પુષ્પ પુષ્પે પ્રગટ પ્રેમલિપિ!
દિશાએ દિશાએ રહે દિવ્ય દીપી!

તૃણ તણે અંકુરે પ્રેમભાષા સ્ફુરે,
              કોમળા    અક્ષરોમાં    લખેલી;
વાડીએ, ઝાડી એ, ખેતરે, કોતરે,
              વાદળીપિચ્છ માં      આળખેલી.
              અહો! પુષ્પ પુષ્પે પ્રગટ પ્રેમલિપિ!
              દિશાએ દિશાએ રહે દિવ્ય દીપી!

પંખીની હારમાં,   સરિત ની ચાલમાં,
               સિન્ધુ ના   ઉછળતા જળતરંગે;
એ જ ગાથા લખી ભવ્ય ગિરિશ્રેણી માં,
              તારકાંકિત   નિશાને     ઉછંગે.
              અહો! પુષ્પ પુષ્પે પ્રગટ પ્રેમલિપિ!
              દિશાએ દિશાએ રહે દિવ્ય દીપી!

તરુણ જનની કુખે, અરુણબાલક મુખે,
               સ્મિતપીંછી થી રચી પ્રણયરૂપી;
મૃત્યુની લેખણે,   વૃદ્ધ રોગી તણે,
              મુખ લખી કારુણી એ અછૂપી.
              અહો! પુષ્પ પુષ્પે પ્રગટ પ્રેમલિપિ!
              દિશાએ દિશાએ રહે દિવ્ય દીપી!

ઊલટતા નાશમાં, પલટતી આશમાં
              અગનઝાળે ગૂંથી ચીપી ચીપી;
ભૂત ને ભાવિના ભવ્ય ભાવાર્થ માં
              ભભકતી અજબઘેરાં   અમી પી.
              અહો! પુષ્પ પુષ્પે પ્રગટ પ્રેમલિપિ!
              દિશાએ દિશાએ રહે દિવ્ય દીપી!                          — ઉમાશંકર જોશી

અહો ! પુષ્પ પુષ્પે પ્રગટ પ્રેમ લિપિ : ઉમાશંકર જોશી https://youtu.be/RhBk4Pb27V4?si=a3QQsScEiF_5P_9k  સ્વર ગાર્ગી વોરા : : સ્વરાંકન અમર ભટ્ટ : : અહીં ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

અહો ! પુષ્પ પુષ્પે : ઉમાશંકર જોશી : : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .