
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી :નાથાલાલ દવે : સ્વર : સેજલ માંકડ વૈદ્ય : : સ્વરાંકન : ભાઈલાલ શાહ સી એન વિદ્યા વિહાર ના ગીત : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : https://gujarati.world/t/havaman-aj-vahe-chhe-lyrics/1136





રાતે રંગીન નિહારીકા ધરતી ખોળે વરસી ચાલી”



હવામાં આજ વહે છે ખુશખુશાલી નાથાલાલ દવે : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ જુલાઈ ૧, ૨૦૨૫
રવિન્દ્ર સંગીત ના લહેરાતાં ઠેકાં લહેકાં માં સ્વરાંકિત ભાઈલાલ શાહનાં સી એન વિદ્યા વિહાર ના ગીત તરીકે સચવાયેલું નાથાલાલ દવેનું આ અષાઢી ચિત્ર ગીત “ધરતીની ખુશખુશાલી”નું જ નહિ પણ તે નિહાળનાર સંતૃપ્ત માનવમનની ખુશાલીનું અને “નવ સુગંધે ફૂલીફાલી” ઝુલતી ધરતીએ વહેતી મૂકેલી ઉમંગોર્મિને , ઝીલી ઉપાડી , વજનદારી હટતાં હળવાં ફૂલ થયેલ હૈયાંનાં ભાવકત્વનું , અને આમ , અત્યાધિક પ્રસન્નતાનું વર્ષા ગીત છે. કવિ શ્રી નાથાલાલ દવેએ કહ્યું છે ,
“રાતે રંગીન નિહારીકા ધરતી ખોળે વરસી ચાલી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી”
ચૈતર વૈશાખ નાં ઊનાં દઝાડતા વાયરા સાથે હવામાં દગ્ધવું ફરી વળે અને જ્યાં જુઓ ત્યાં ધૂળ -લૂ ઉડાડતી સૂકી ભઠ્ઠ ધરતી દેખાય. વરસાદ વિનાની નદીનાં નિરસ પટો , સૂકાઈ ગયેલાં તળાવ પર ફાટી પડી બહાર નીકળ્યા ડોકાંતા ધરતીનાં તળ , રાખોડી રંગના ખેતરો અને અરવલ્લીના હોય કે સાતપુડાના , સહ્યાદ્રિના અને પૂર્વ / પશ્ર્ચિમી ઘાટ ની હારમાળાઓમાંનાં રાખોડી ડુંગરાઓ , જંગલ વૃક્ષ વનરાજી ની સુકાતી ડાળીઓ : આ બધી એક પ્રકારની કોરી શુષ્ક , ઠંડી અક્કડ , ભીનાશ વિનાની જાણે કે લાગણી વિનાની, ઉષ્મા વિહોણી નાખુશી ખોડી આપનાર મોસમની ઉનાળવી અસર . : : ચિત્ત મન પર ભારી પડનાર વજનિયું વેંઢારતું વજનદારી તરસ્યું હૈયું, સમજાતાં– નહિ સમજાતાં ભાર ભોગવતું હૈયું , વરસાદી ફેરફાર ની ઝંખના કરતા રહીને , દિન રાત એની અંકાશી વાટ નિરખતું અજંપ રહે. વર્ષાના આગમનાર્થે, અનુનયી અજંપ હૈયું ઉચાટિયું હોય ત્યારે રાતે મધરાતે મેઘ મહેરનજર સાધે.. .
“મોડી રાતે મેઘ વિખાયો ભાર હૈયાનો કીધો ખાલી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી”
“વિખાયો” કહો તો ‘ઉખાળવું’ ના અર્થમાં સાર્થક કરી સંકેલાયેલું ઉકેલાયું, ખુલ્લું મુકાયું : એક વર્ષથી ભુલાયેલું તાજું થયું. વરસાદી વાદળાં ની જળવૃષ્ટિ થઈ. તરસ્યાં મનને સંતૃપ્તિ મળી. જેણે હૈયાં નાં ભારને ખાલી કીધો. : ભારતોલ , ચિત્ત મન હૈયા અંતર્ગત , બલાત્મક તાણ નું જોર સૂચવે. વ્યક્ત અવ્યક્ત ભાવનાઓ સંબંધિત ઉર્મિલપણું. : શારિરીક કે માનસિક શક્તિઓ પરની દાબ જબરદસ્તી. : ઋતુગત ફેરફારમાં સમયે સમયે નિયમિતતા જળવાય નહીં , મોકૂફી ધમકાવે કે મોસમની અસહ્યતા વર્તાય એથી ફીકર ઉચાટ અને અકળામણ અધીરાઈ વીંટળાય. મુશ્કેલીનાં ઊધરાવાની નાખુશી ની સ્થિતિ તો જેનાં પર પડી હોય એજ જાણે. : આ સંદર્ભે જળ ભર્યાં વાદળાં વિખાયાં એટલે કે મેઘ વિખાયો , ખુલ્યાં ત્યારે મૂશળધારે જળવૃષ્ટિ થતાં માનવમનની અને સંબંધિત જિવનવ્યવસ્થા ની વિટંબણાઓ ઉકેલાઈ. આ રીતે હૈયાંભાર ખાલી કીધો ત્યારે વાણીનાં શબ્દોમાં સ્વરભાર પરનાં દાબ દબાણ દૂર થયાં. : તન મન ને શાંતિ , ચેન મળ્યાં : નિરાંત થઈ : એષણા અભિલાષ , વાંછા આકાંશા પરિપૂર્ણ થતાં જાણે કે ‘અવતારસિદ્ધિ’ પામતી નિહાળે એ જ તો “સુખની કથા” : સુખજન્યા ધરતીનાં સુખની કથા , એના સુખભાગી વસવાટી સહ્રદયી મનુષ્યોના સુખની કથા. જેને , નવ”ઉમંગે નવ સુગંધે, ફૂલીફાલી” પ્રફુલ્લિત “જૂઈમનનું ઝૂલતું ડોલણ” સ્વરુપે પ્રતિબિંબિત થતું નિહાળી કવિમનને વર્ષા ઋતુના આગમનની વર્ષા ગીતની પંક્તિઓ રચાતી સંભળાય ,
“મન તો જાણે જૂઈની લતા ડોલે બોલે સુખની કથા
આજ ઉમંગે નવ સુગંધે ઝૂલે એ તો ફૂલીફાલી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી.”
અષાઢી વાદળોની ફોજ તૈનાત હોય અને દૂરથી આવી વરસતાં પ્રક્ષેપાસ્ત્રોની જેમ આવ્યાં કરે ત્યારે સારો એવો વરસાદ વાતાવરણમાં ટાઢક પ્રસરાવે. ધરતી જંગલો ખેતરો અને ડુંગરાની હારમાળાઓ, લીલીછમ વેલી વનરાજીથી અને ઘાસ છોડથી લીલપને ઓઢી લીધાંનાં વેશમાં મહોરી ઊઠે. વચમાં ઉઘાડ નીકળી આવે. “વિશાળ” અંકાશી ઘૂમટના ગોખે/ઝરુખે ‘રવિરશ્મિતાપ’ : રવિતેજનાં તાપ તપાટ , કિરણો અને ઝબકારાંથી “ગૂંથાતી કિરણજાળી” નાં દ્રશ્યવિસ્તાર નું સર્વદર્શન પ્રસ્તુત થાય ત્યારે કવિમનને ભવ્ય વર્ષા ઋતુના પ્રસ્થાનની વર્ષા ગીત ની પંક્તિઓ રચાતી સંભળાય ,
“રવિ તો રેલે ન્યારા સોનેરી સૂરની ધારા
વિશાળ ગગનગોખે એના જાય ગૂંથાતી કિરણજાળી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી”
ધરતીની સપાટી નજીકના ઘાસ, છોડ ,પર્ણો અને બારીના કાચ ઉપર જામતું પાણીનું પડ ઝાકળ કહેવાય. સારાં એવાં વરસાદથી વાતાવરણમાં ટાઢક વળે. વાદળ વિખાતા જમીની હવા જલદી ઠંડી પડે ત્યારે ભેજ વધું હોય તો ઠરવા લાગે અને ઝાકળ રચે. નીચા તાપમાનની ટાઢકે ઝાકળ પડે તેને ઝાકળબિંદુ કહે. ( dew point : : ઠારબિંદુ : freezing point થતાં તુષાર : frost અને હિમકણ રચે ) : પાણીના અણુઓને વરસાદના ટીપાંમાં એકસાથે રાખવામાં સપાટી તણાવ પણ ભૂમિકા ભજવે છે જેથી વરસાદનાં છાંટાફોરાં પણ “તૃણે તૃણે પાને પાને” પડયા -ન પડ્યા વળગી રહીને ઝાકળબિંદુ ની માફક જામીને બંધાય. રવિકિરણોથી આ ઝાકળબિંદુ ઓ ટપ દઈને એકાએક ઝબકે. : : વાયુના આયનીકરણને લીધે નવાં તારાની જનની નિહારિકા ચમકે. નજીકના તારા પણ નિહારિકાને ચમકાવે. “રંગીન નિહારિકા” , ખુશમિજાજી ભર્યું આનંદી રૂપ સૂચવે. વર્ષારાતે “રંગીન નિહારિકા” ધરતીની ગોદમાં વરસી હોય જેને લીધે સવારે ઝાકળબિંદુ પર રવિતેજનાં ચમક્યા ઝબૂકયા એવાં કાલ્પનિક અને વરસાદી રાત પછીની સવારે આશ્ર્ચર્યકારક દ્રશ્યવિસ્તાર નિહાળી, ચમકાટ અનુભવતાં કવિમનને ચોંકાવનારી ભવ્ય વર્ષા ઋતુના પ્રોત્સાહનની , વર્ષા ગીત ની પંક્તિઓ રચાતી સંભળાય ,
“તૃણે તૃણે પાને પાને ઝાકળ બિંદુ ઝબકે જાણે
રાતે રંગીન નિહારીકા ધરતી ખોળે વરસી ચાલી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી”
અષાઢી વાદળોની તૈનાત ફોજ દોડી આવે , વહેતાં પવનવેગે ઊંચે ઉડીને વધું ઊંચે લઈ જાય જ્યાંથી એને રમતાં રમતાં જોવાં મળે વિસ્તારસંપન્ન ધરતી જ્યાંથી , નિહાળે દૂર દિગંતે , છેક છેડે આવેલ ક્ષિતિજ ; અને ધરતી પણ જોવા તત્પર છે દૂર સદૂર ની દિશાને છેડેથી આવતો : એના જેટલો જ અધીરો , છેડે છેડે લઈ જતી વરસવાની વાટ નિહાળતો ઊભો : એનો દિગંત : દિગ્ગજ : વિદ્વાન પ્રીતમ. : દૂર ઊંચેરા ગિરિશિખરો ને પણ શૃંગારવું જરુરી હોય એમ વાદળોની ફોજને વધું ઊંચે જતાં રોકે જ્યાં, વરસીને લીલપને સિંચી આપનારી નાની નાની સરિતાના નવાં વાસ જન્મે. : ગિરીશિખરેથી સરી આવતી મધુર નાની સરિતાનાં અને ખુશખુશાલ ધરતીએ નિહાળેલા એના દિગ્ગજ પ્રીતમનાં દ્રશ્યવિસ્તાર નિહાળી , હર્ષોલ્લાસ અનુભવતાં કવિમનને વર્ષા ઋતુના ‘પ્રોગ્રેસ’ની ( બ .ક. ઠા. ) પ્રગતિપંથ ની વર્ષા ગીત ની પંક્તિઓ રચાતી સંભળાય ,
“રમતાં વાદળ ગિરીશિખરે મધુર નાની સરિતા સરે
દૂર દિગંતે અધીર એનો પ્રીતમ ઊભો વાટ નિહાળી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી”

દૂર દિગંતે અધીર એનો પ્રીતમ ઊભો વાટ નિહાળી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી”

આજ ઉમંગે નવ સુગંધે ઝૂલે એ તો ફૂલીફાલી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી” : નાથાલાલ દવે Jasminum auriculatum, also known as Juhi, is a fragrant, evergreen shrub native to tropical Asia and Africa. It’s a member of the Oleaceae family and is known for its small, white flowers and lush green foliage. Appearance and aroma: The plant has small, white flowers with a strong, rich, floral scent that’s considered calming and soothing. The name auriculatum refers to the plant’s tiny lateral leaflets, which resemble small ears.




હાલો ત્યારે , અષાઢે ખુશખુશાલ થઈ રહીએ. : “હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી ખુશખુશાલી.” : કવિ શ્રી નાથાલાલ દવે : This Post is dedicated to My Son Ritvij On His Today’s Engagement with Akansha અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા : અષાઢ સુદ છઠ જુલાઈ ૧, ૨૦૨૫ : : : : : : : : : : : :






























