MADHU MALTI

મોગરા ના ફુલો : Arabian Jasmine : Jasminum Sambac :

Maid of Orleans મોગરા મોતિયા બેલા sampaguita and pikake

મોગરો : મલ્લિકા , અનંત મલ્લિકા , નવ‌ મલ્લિકા , માલતી , પ્રમોદિની (સંસ્કૃત) , Bel , Beli (Bengali) , Juhi Mahi (oriya) , Mallepu Vvu (Telugu) , Malikapu (Tamil) , Dundu Malige , Iravantige (Kannad) , Motiya (Punjabi) , Chamba , Ban Mallika , Mogara (Hindi) , Kaliyan (Urdu) મદનમાન અને પાલમપૂર ફુલો ના નામે પણ જાણીતા છે : Pichcha , Gaeta Pichchu , Sitapushpa ( Sri Lanka ) Sampaguita – National Flower ( Philippines ) , One of the 3 National Flowers : Melati Putih ( Indonesia ) , ૨૦૦ થી વધુ Species . એરેબિયન જાસ્મીન : જાસમીનમ સેમબાક : Native to tropical Asia : mainly in South , Southeast , Southwest Asia . Central America , Florida , Cuba , Maldives , Jamaika , Bahamas , માં પણ લોકપ્રિય . દિલ્હી , રાજસ્થાન માં ટોક મોગરા ની ફુલ માળા તરીકે લોકપ્રિય . ગુજરાત માં અમદાવાદ , વડોદરા , સૂરત , ભરુચ , કચ્છ , અને તામિલનાડુ ‌, કર્ણાટક , મહારાષ્ટ્ર ( ખાસ પૂના ,નાશિક માં ) ખૂબ લોકપ્રિય હોય ખેતરો માં ખેતી થાય . દક્ષિણ માં અત્તર , બનાવે . Small shrub or Vine ૧/૨ થી ૩ મીટર સુધી (૧.૬ થી ૯.૮ ફૂટ ) ટેકો કર્યે ઊંચે ચઢે . સ્વયં સ્ફૂર્ત કુદરતી પરિવર્તનો અને વર્ણશંકરતા ને લીધે ફેરફારો સાથે વિવિધતા ભર્યા તરોતાજા , સદાપર્ણિ , સદાબહાર ફૂલ છોડ જોવા મળે . ૪×૨ સેમી થી ૧૨.૫× ૭.૫ સેમી ના લાંબા × પહોળા દીર્ઘવત્તાકાર Ovate green rich પાંદડા ૫ થી ૯ નાની પર્ણિકા ના એકદલ રચીને ધારણ કરે ફુલો ના ઝુમખા . ૩ થી ૧૨ ઝૂમખાંમાં ૨ થી ૩ સેમી નાં વ્યાસ ના શ્વેત પુષ્પ ગુચ્છ corolla , In 3 whorls ડીટાની ફરતેના ૩ વલયો , લીસ્સો સુંવાળો glabrous . શ્વેત રંગ પવિત્રતા અને વિશુદ્ધતા સૂચવે . ૫ થી ‌૯ પંખૂડી સુધીના , અત્યંત સુગંધિત strongly scented મોગરા નાં ફુલો ઉનાળા દરમિયાન વસંત ઋતુ માં પુષ્કળ માત્રામાં ‌,‌ ગ્રીષ્મ‌ અને વર્ષા ઋતુઓમાં પણ , સાંજ પછી ૬ થી ૮ વાગ્યે મ્હોર્યા આવે , રાત આખી પમરાટ ફેલાવતા ખીલ્યાં રહે ‌ને સવારે બીડ્યાં દેખાય . White petals are a tiny box of fragrance . ઉન્નત ચિત્ત , શાંત મન અને સ્વસ્થ તન -ત્વચા . મોગરા સંપન્ન પ્રસન્નતા . Gives beautiful , ifty ( ઈશ્વર ની દેન God’s Gift ) look for parity and peace . સુંદર એકરૂપ સમૂહમાં , શાતા દેતાં , કુદરત સાથે અનુરૂપતા સાધી આપતા . ૧૨ થી ૨૦ કલાક તરોતાજા સુગંધ રેલાવતા રાખી શકો , ધોમઝાળ ભર્યા ભર ઉનાળે , પણ . રૂમાલ માં બીડું વાળી , ખિસ્સામાં મૂકી રાખો . સુવાની જગ્યાએ ફુલદાનીમાં કે છુટ્ટા મૂકી રાખો . સ્નાનના પાણીમાં પલાળી રાખી નહાવાનું ‌રાખો . સુગંધનો પમરાટ ઝરતો રહેશે . એકવડા પણ હોય . લાંબી પાંખડીના બેવડાં તે બેલા . વિવિધ ભારતી પર પહેલાં દરરોજ સાંજે ” બેલા કે ફુલ ” માં મધુર ગીતોનો કાર્યક્રમ સાંભળવાનો ક્રમ અનેક ઘરોમાં ચાલતો . ગોળ પાંખડીના બેવડાં તે મોતિયા , બટ્ટ મોગરા – લખોટા જેવા ૨.૫ સેમી સુધી નો વ્યાસ અને વધારે પાંખડી વાળા . શિયાળામાં આવે તે પારસ , આછી સુગંધના . સારી ,શ્વેત , મોટી અણખીલી કળીઓની હાર્વિસ્ટ વ્હેલી સવારે કરે ને મ્હોર્યા ફુલો ને સુવાસિત ઓઇલ ના સત્વો મેળવવા વણચૂંટ્યા રાખે . લક્ષ્મી અને વિષ્ણુ ને વધુ પ્રિય , સર્વ ભગવાનની રોજિંદી પુજા વિધિ માં , શણગારવામાં , સ્વાગત સમારોહમાં ભારે માંગ રહે . અત્તર , ક્રીમ કેશકલાપ ના ઓઈલ તરીકે , ખૂશબોપચાર ના સુક્ષ્મગુણ પદાર્થ તરીકે , રૂમ ફ્રેશનર તરીકે ના મશહૂર ઉપયોગ . શુધ્ધતા , પવિત્રતા , અને નિર્દોષતા ના પ્રતિકરૂપ માનવામાં આવે . મોગરાના પાન -કળીઓની સ્વાગત ની કલગી , અંબોડે ખોસ્યા મોગરાના વેણી ને ગજરા hairbun , દેવ દેવીઓ ના શણગારની ફુલ માળા , ખોબા ભરીને મૂક્યા પુજાના મોગરાનાં છુટ્ટા ફુલોના ચઢાવવાની ફુલછાબડી , સામાજિક અને ધાર્મિક વાતાવરણ રચનારી યાદગીરીઓ છે . બીજ ના આવે તેથી કલમ કરી ઉછેરે . જૂન થી નવેમ્બર દરમિયાન moist well- drained માટીમાં ૬” ઊંડે રોપો વાવીને , નિયમિત પાણી આપી , સતત નીંદણ કરતા ને કાપ ટૂંપો દઈ – છાંટવાથી બાજુની ડાળો માં lateral growth મેળવતાં રહી અને બે વખત ખાતર આપી , સારા સૂર્ય પ્રકાશમાં ટેકો કરી માવજત કરવાથી , વસંત ઋતુ ની શરૂઆતથી ખોબે ખોબા ભરીને પુષ્કળ ફુલો મળે . ડાળીઓમાં અણી કાપતાં રહેતાં મહામહેનતે , રોજિંદી મશાગતે વિકસીત થયેલાં પાંચ cultivars વિશે થોડી માહિતી મેળવીએ : (૧) Maid Of Orleans elongated petals લાંબી પાંખડીના , એકવડા જેમાં Mograw , મોતિયા , બેલા , Sampaguita (ફિલિપાઇન્સ નું રાષ્ટ્રીય ફૂલ ) , અને Pikake ( હવાઈ ટાપુ ) નો સમાવેશ થાય . (૨) Grand Duke Of Tuscany જેમાં બેવડાં પાંખડી નાં બટ્ટ મોગરા અને Kampupot ( ફિલિપાઇન્સ ) નો સમાવેશ થાય . શ્વેત ગુલાબ ને મળતા દેખાતા હોય Rose Jasmine તરીકે ઓળખાતા આછી સુગંધના . (૩) Belle Of India જેમાં લાંબી પાંખડીના એકવડા કે બેવડાં બેલા ફુલો આવે . (૪) Mysore Malige જેમાં બેલાના ફુલો ને મળતા આવતા પણ પાંખડીઓ થોડી નાની ને ટૂંકી . અને સર્વથા અનોખી , નિરાળી પ્રચંડ ખૂશબો વાળા ફુલો આવે . (૫) Arabian nights જેમાં બેવડાં પણ , Grand Duke Of Tuscany કરતા નાના ફુલો આવે . દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા , પેસિફિક ટાપુઓ , ને આરબ દ્વિપ કલ્પ ના પ્રદેશમાં જુદી જુદી અનેક શોભાવનાર જાત વિકસાવી શકાયેલી છે . J . Sambac ને UK નો Royal Horticulture Society નો Award Of Garden Merit આપવામાં આવ્યો છે . મોગરાની સુગંધ ને પમરાટ તેની અંદરના ઓઇલમાંના benzyl alcohol અને benzoates , acetates , antmanilates , jasmonates , lenolic acid , hexasiloxane , isophytol વિ . રસાયણોને કારણે હોય છે , જેથી આ સુગંધિત ઓઇલ ઊંચા ભાવે વેચાય છે . ફિલિપાઇન્સ માં , lei ફુલ માળા , કંચૂકી વસ્ત્ર પરિધાન ના સુશોભન માટે , ઉદ્ઘાટનમાં અને સ્વાગત , સન્માન પ્રશસ્તિ માટે , મૃત પરિજનના મઢેલા ફોટા પર ચઢાવાતા હાર માટે , ડીગ્રી મેળવનાર વિદ્યાર્થીઓને અપાતી કલગીઓમાં , જાહેર સમારંભોમાં સુશોભન કરવામાં , લગ્ન સમયે ત્યાંના મોગરા ના ફુલો નો પુષ્કળ ઉપયોગ થાય છે .૧૮૭૯ માં Bolores Paterson એ ૨૫ વર્ષ ની ઉંમરે Sampaguita મોગરા વિશે લખેલું Donza Song Of Manila ” La Flor de Manila ” હવે Romantic Classic તરીકે એટલું જ લોકપ્રિય છે . ૨૦૧૯ ની દક્ષિણ પૂર્વ ની એશિયન ગેમ્સમાં ટોર્ચ ની ડિઝાઇન ની પ્રેરણા અને ” Fame ” lady Gaga ‘s Perfume ની પ્રેરણા આ જ ફુલોએ આપેલી . ઈન્ડોનેશિયા ના Moon Orchid અને Giant Padma પછીના ત્રીજા રાષ્ટ્રીય ફૂલ Melati Putih મોગરા Javanese Surakarta bride ની લાંબી સુશોભન ફુલ માળા rosen usus usus intestine garland , Sudanese hairbun , Bugis peal like hanging , Balinese Hindu bride ના floral offerings , Groom ‘s Kris 5 garlands , જેવા અટપટાં વસ્ત્ર પરિધાનોમાં અને લગ્ન સ્થાનના સુશોભન માટે , દેશને માટે મરી ફિટનાર fallen heroes ના સન્માન માટે , જીવન પુષ્પ તરીકે અને મૃત પરિજનના આત્માની દુઆ માટે , પુષ્કળ વિનીયોગ ઉપયોગ થતો હોય છે . મોગરાને અહીં , દિલદારી , સાદાઇ , સૌંદર્ય લાલિત્ય , વિનયી ચારુતા ને પવિત્રતા ના પ્રતિક રૂપે જોવામા આવે છે . કમ્બોડિયાના બૌદ્ધ મંદિરો માં લાકડા ની સોયમાં પરોવાયેલા ફુલો ના હાર ચઢાવાય . હવાયન ટાપુઓ માં , ત્યાંના Peacock પરથી આવેલ Pikake મોગરા ના ફુલોના હારને‌ પસંદ કરે છે . ઓમાન માં , બાળકના માથે પ્રથમ જન્મદિવસ પર , “hol hol” ના‌ રાગડા તાણી ને , મોટા બાળકો , એરેબિયન જાસ્મીન ના‌ ફુલોનો છંટકાવ કરે છે . ઘાટી ઘટ્ટ ફુલમાળા બનાવે છે . બદામના મોટા પાન વચ્ચે રાખ્યા ફુલો , ખજૂરના પાંદડા સાથે સીવીને બનાવ્યા પેકેટોના વેચાણ થાય છે . બહેરેઈન માં , પામ વૃક્ષના પાંદડા સાથે ટાંકણી ભોંક્યાં ફુલો મળે છે અને દેશને માટે જાન ગુમાવ્યા શહીદોના સ્મારકો પર ચઢાવાય છે . ચીનમાં જાસ્મીન ફુલોમાંથી તૈયાર કરાતી જાસ્મીન ચા તરીકે‌ લિજ્જત માણવામાં આનંદ રે છે . જાસ્મીન ચા , વ્યક્તિ ની રચનાત્મકતા અને આનંદ ઉત્સાહ માં વધારો કરનાર , ચિંતાતુરતા , ચિત્તની -મનની અશાંતતા ‌, ખિન્નતા અને ઉદાસીનતા ઘટાડી આપનાર તથા ગાઢ મૈત્રી અને કૌટુંબિક નિકટતા અને સામાજિક ઘરોબો બાંધી આપવામાં મદદરૂપ ગુણ નિર્મિતિ ધરાવે છે . Mo Li Hua ચીની લોકગીત ચીનના જાસ્મીન પર જાણીતું છે . મોતિયા ના અર્કથી કાનના દર્દમાં , મ્હોં અને આંખોની તકલીફો માં રાહત મળતી માનવામાં આવે છે . આયુર્વેદ મુજબ કેન્સર રોકવામાં , મધુમેહ માં ઉપયોગી , રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારનાર , anti bacterial , anti fungal Aroma Therapy ના‌ કુદરતી ગુણો ધરાવનાર ચિકિત્સાની ઉપલબ્ધ પદ્ધતિ ‌માટે મોખરાનું પ્રતિષ્ઠિત મહત્વ છે . ભારતીય મૂળના મોગરા moonshine in the garden નું મહત્વ ધરાવનાર એરેબિયન જાસ્મીન તરીકે એશિયાનું સૌથી વધુ સુંદર ફૂલ kunda , kundunaligai કહેવાય છે . Jandy Nelson , American author of Young adult fiction says : ” The smell of Jasmine makes people tell their secrets “. મોગરા ફુલલા ખૂપટા સુંદર દીસતે . ન્હાનાલાલ કવિનું ગાયું ગીત : “મોગરા ની વેલ મારી લૂમે ને ઝૂમે”. મોગરા ના ફુલો : પ્રસ્તુતિ , વિચાર : વિ જયરાજ પૂણે : ૨૧ મે ૨૦૨૦ :

Grand Duke Of Tuscany બટ્ટ મોગરા rose Jasmin kampupot

મોગરા લીધાં ને મેંતો ચંપા વીણ્યા અને ચૂંટ્યા મેં લાલ લાલ ગુલાબ ; મારી પાસે નથી મારું પોતાનું કશું : મારી પોતાની છલકે છે છાબ. — સુરેશ દલાલ : ગીત મલ્લિકા , ઈમેજ પબ્લીકેશન ( ૨૦૦૫ ) : :

મોગરા ફૂલલા : સંત જ્ઞાનેશ્વર : લતા મંગેશકર : હ્રદયનાથ મંગેશકર :

મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા .
મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા .
ફૂલે વેચિતા બહરૂ કલિયાંસિ આલા . મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા . મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા . (૧) . ઇવલેસે રોપા લાવિયેલે દ્વારી . ઇવલેસે રોપા લાવિયેલે દ્વારી .
તયાચા વેલુ ગેલા ગગનાવેરી . મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા . મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા . (૨)
મનાચિયે ગુંતિ ગુંફિયેલા શેલા . મનાચિયે ગુંતિ ગુંફિયેલા શેલા .
બાપ રખુમાદેવીવરી વિઠ્ઠલે અર્પિલા . મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા . મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા . ફૂલે વેચિતા બહરૂ કલિયાંસિ આલા . મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા . મોગરા ફુલલા , મોગરા ફુલલા .
સંત જ્ઞાનેશ્વર ( ૧૨૭૫-૯૬ ) આભંગ . ગુજરાતીમાં અનુવાદ જો હોય તો , શોધી ન શકાયો હોય , અંગ્રેજી માં પ્રાપ્ત વિવિધ ભાષાંતર , અક્ષરશઃ કે rhyme ને metre માં લખ્યા હોય , અહીં ઉતાર્યા વિના‌ તેના પરથી સમજી શકાતા શબ્દાર્થ પરથી વિચાર વિસ્તાર કરવાનો અહીં પ્રયાસ કરીશું . (૧) આરંભમાં , સ્વરાંકિત ગાનના મૂખડા માં કહ્યું છે કે મોગરા મ્હોરી ચુક્યા છે , મોગરા પર બહું બધાં ફુલો બેઠાં છે , જેથી વાતાવરણ માં તાજગીનો સંચાર વ્યાપે છે . કહ્યું છે :” કલિયાંસિ આલા ” : કળીઓ બેઠી છે :” buds blooming “and ” feel flowered ” જે નિષ્પન્ન ” વસંતો ” એટલે કે વસંત ઋતુ springtime ના સૂચિતાર્થ છે . મોગરાનાં ઉત્કૃષ્ટ ફુલો ઊંચા , ઉન્નત દેખાવથી ભવ્ય અને પ્રભાવશાળી દીસે છે . O Mogra sublimes . મુખડું ” મોગરા ફુલલા ” શબ્દો ના ગાયનમાં , આરંભમાં ૪ વખત અને બીજી પંક્તિ ગાયા પછી પણ ફરીને ૪ વખત ગવડાવ્યું છે ,અને ત્યારબાદ અંતરા માં પણ ૪ વખત repeat થાય છે . આમ , ફરી ફરી ને , સહેતુક ભાર અને મહત્વ આપતા , અનેકવાર ગાયું છે , લતાજીએ મીઠાં મધુરાં સ્વરમાં . જેને લીધે વિસ્મય નું તાત્પર્ય sense of wonder નિષ્પન્ન થાય છે . વસંતો કોને કહો ? સોળે કળાએ ખીલી ઊઠેલા ‘ફુલો થી ભરચક’ , ઉપવન હોય કે ઘરનું આંગણું . જેને સૌ કોઈ જોતાં થોડાં રહે ?! ચૂંટે યા તોડે , એથી તો ધટાડો થાય કે નિશેષ થાય . માટે , મોગરાના ફુલો ને વીણવા રહ્યા . જેથી મોગરાની વેલ પર ઠેકાણે ઠેકાણે નવી કળીઓ બેસતી રહે અને વસંતોમાં રૂપાંતરિત થતી જ રહે . ભારતીય પરંપરાગત દર્શનના‌ વિચાર મુજબ , કળીઓનું બેસવું અને ખીલવું એને , ભ્રમ મૂલક ” માયા “ગણાવી છે . અને ફુલોને કોઈ પણ રીતે એકઠાં કરવાની પ્રવૃત્તિમાં ‌મળતી પ્રસન્નતા કે તેના અભાવે થતાં ખેદ ને ” છેતરામણો ‌આભાસ ” ગણાવ્યા છે . મનુષ્યોને તેનું વળગણ તો રહેવાનું . કાવ્યમાં , મ્હોર્યા મોગરા ને , વસંતો ને , કવિનું ઉમટી આવેલું , અંતસ્થ પ્રાબલ્ય કહ્યું છે કેમકે કવિ હ્રદય ત્યાં રહે છે . હજું બીજા પ્રાબલ્યો ઊઘડશે નૈ પ્રગટશે ત્યારે સંપૂર્ણ અર્થગ્રાહ્ય થતાં જ્ઞાનેશ્વર નું સત્ય સમજી શકાશે . (૨) મોગરા નો રોપો (small sapling) ઘરનાં દ્વારે રોપ્યો , વાવ્યો ને ફૂલ્યોફાલ્યો – વિકસીત છોડ / મોગરાની વેલમાં વખત જતાં , વૃદ્ધી પામ્યો અને આ વેલ ઊંચે ગગને પહોંચી , ” વેલુ ગેલા ગગનાવેરી ” તેનું કાવ્ય છે , આ . Plant growing has reached or gone ” up to the sky ” which is apt in the settings that is ” Of Nature ” . જન્મ અને મૃત્યુ ના ઘટના ચક્ર અથવા અનેકાનેક જન્મોના જીવન ચક્ર દરમિયાન ભ્રમ મૂલક “માયા” ના ચક્કરમાં , મનુષ્યો પરોવાયેલા રહે અને તેને જ સત્ય સમજે , એ પણ ખેદજનક બની રહે . ‌‌( ૩ ) With the thread of my mind , that is , from the mind ‘s tangle , I have woven a shawl which I offer (as a devotion) to be on father – mother – lady ‘Rakhu’ – ” Lord Vitthala ( the husband of Rukmini Devi ) ” . દ્વાર , એ વિશ્વવ્યાપી સાર્વત્રિક બળ શક્તિમાં ખૂલતું જતું માનવમન છે . નિજ અસ્તિત્વ ના વિવિધ સ્તરે સતત વિકાસ શીલ માનવીઓ , મિટ્ટી માં સ્થાયિત્વ સ્થાપી , દેહ તત્વો ને ઊર્ધ્વગામી ગતિશીલ રાખી ને મનુષ્ય માટે શક્ય પ્રગતિના પંથે , આગળ વધતા રહે છે . જીવનસત્ય ની પ્રાપ્તિમાં સફળતા મેળવે છે . અને ચિત્ત મનના “ભક્તિ ભાવ” devotionથી અને એકનિષ્ઠા થી , પંઢરપુરના પાંડુરંગ – પરમપ્રભુ ” વિઠ્ઠલનાથજીનો સાક્ષાત્કાર “નિહાળનાર બને છે . કાવ્ય રચના વિકસાવવામાં સ્પષ્ટ થતાં કલ્પનો (Imagery) ની જુદી નોંધ લેવી પડે : ફૂલ ની કળીઓ માં માનવેચ્છા‌, એષણાઓ ( સમજવું હોય તો પ્રાણૈષણા , ધનૈષણા , મનોદૈહિક ઝંખના ) , આકાંક્ષા , અભિલાષા અને અપેક્ષાઓ , અભિપ્રેત છે . સ્મૃતિ , ચિત્ત ચરિત્ર , સામર્થ્ય અને મન , વિષમ સમસ્યાઓ સાથે વીંટળીને આવતા – ગૂંચવાડા , ઈત્યાદિ ને મુક્ત કરનાર ” mind opening ” છે which is understood as the , ” untangling ” force .” Picked flowers મોગરા ના વીણેલા ફૂલો ” ઊંડેરા વ્યક્તિત્વ ની ઉચ્ચતર પહોંચ ને beyond individuality ને ધ્વનિત કરનાર છે .” વિઠ્ઠલા ” , વિશ્વવ્યાપી સાર્વત્રિક બળ શક્તિ universal ” life force ” છે .”Picking flowers” ,” Enjoyment ” , એ અનુભવાતા ” આનંદ , સુખ અને ઉપભોગો ” છે . “Upward growth” , is seen as ” positive development ” . મોગરાના ફૂલના ” રોપા/ કલમ – Sapling ” is willingly planted and accepted by ” Nature as life force ” . એ પણ નોંધવું જોઈએ કે If traditional interpretation in “Illusions” is taken then the clarification of the ” mind ” will need to be a radical act ( expressible in the cutting of the tangles ગૂંચ- ગંઠાયેલુ ગૂચવાડિયુ ) rather than ” Natural Progression – પ્રાકૃતિક નિસર્ગ જન્ય પ્રગતિ ” ( which is untangling and weaving – here “of shawl offering ) “. ૭૦૦ થી વધુ વર્ષ પહેલાં સંત જ્ઞાનેશ્વર રચિત , સરળતાથી માયાનો‌ મર્મ અને મનુષ્ય ના આશય અને એષણાઓના અર્થ ઉજાગર કરતું આ કાવ્ય ભોળપણ , મીઠાશ , અર્થસભરતા થી ભર્યું ભર્યું અને અત્યંત લોકપ્રિય પ્રખ્યાત ગાન છે . તો કહીશું કે પધારો વસંતો , હંમેશાં પધારો . ” મોગરા ફુલલા ” રચયિતા : સંત જ્ઞાનેશ્વર : સ્વર : લતા મંગેશકર : સ્વરાંકન : સંગીત : હ્રદયનાથ મંગેશકર : આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે : ૨૦ મે ૨૦૨૦

ભર બપોરે : ઉમાશંકર જોશી : હિમાલી વ્યાસ નાયક : અમર ભટ્ટ :

લૂ , જરી તું ધીરે ધીરે વા , કે મારો મોગરો વિલાય ! લૂ , જરી તું ધીરે ધીરે વા , કે મારો મોગરો વિલાય ! કોકિલા , તું ધીમે ધીમે ગા , કે મારો જીયરો દુભાય ! લૂ , જરી તું ધીરે ધીરે વા , કે મારો મોગરો વિલાય ! પાંખો થંભાવી ઊભું સ્થિર આભપંખી . પાંખો થંભાવી ઊભું સ્થિર આભપંખી . સૃષ્ટિ , મધ્યાહન , કેરાં ઘેનમાં છે જંપી . એકલી અહીં હું રહી પ્રિયતમ ને ઝંખી . લૂ , જરી તું ધીરે ધીરે વા , કે મારો મોગરો વિલાય . ધખતો શો ધોમ ધીકે ધરણીની કાયા . ધખતો શો ધોમ ધીકે ધરણીની કાયા . ઊભી છું ઓઢીને પ્રિયતમની છાયા . પરિમલ ઊડે , ન ફૂલ હૈયે સમાયા . લૂ , જરી તું ધીરે ધીરે વા , કે મારો મોગરો વિલાય . કોકિલા તું ધીમે ધીમે ગા , કે મારો જીયરો દુભાય . લૂ , જરી તું ધીરે ધીરે વા , કે મારો મોગરો વિલાય . “ભર ઉનાળે” કવિવર શ્રી ઉમાશંકર જોશી : આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે . આ ‘વિરહ ગીત’ ની વિજોગણ નાયિકા વિરહાગ્નિ થી સંતપ્ત છે . દૂર સદૂર સ્થળ કાળથી પ્રિયતમ આવે ને હૈયેહૈયું મળે અને પ્રેમ મિલન થાય એવી ઉત્કંઠિત ઝંખના એના ફૂલદાર હૈયામાંથી ઉભરીને તાદૃશ્ય થતી મનોનિર્મિત કલ્પના ગીતના શબ્દોમાં સીધેસીધી રીતે વ્યક્ત કરી શકે છે . જેમાં પ્રતિક્ષાની પ્રતિક્ષણ તૈયારી પણ કરી છે . કેશગુથ્યા સુગંધિત મોગરાની ફુલમાળ ગ્રીષ્મ ની ‘લૂ’ ના સખત ગરમ પ્રબળ ,સુક્કા ,પવનોથી કરમાઇ ને મરડાઈ ના જાય તેને માટે ‘લૂ’ ને સંબોધીને સહેજ સાજ ‘ધીરે ધીરે’ વાય એવો આગ્રહ કરી સમજાવે છે કે : ” મારો મોગરો વિલાય ! ” બીજી પંક્તિમાં ઊંચે ને ઊંચે ટહુકાર ને લંબાવી ને ગાતી કોયલ ને ‘ધીમે ધીમે’ , મંદ અવાજે ગાવાનું કહી સમજાવે છે કે : ” મારો જીયરો દુભાય ! ” કેમકે , વિરહનો માનસિક સંતાપ છે અને , મનને પ્રક્ષુબ્ધ કરતી ગ્રીષ્મની અતિ ઉષ્ણ ‌ગરમી‌ માં દગધવું ફરી વળે અને ખીજાય જાવ એમ ખોટું લાગે છે . એકલતા , પીડા , નારીવ્યથા અને નિરગ્નિ દાહ વચાળે , આ વિજોગણ સ્થિર , અધ્ધર , ઊભા આભપંખી ની થંભાવણ પાંખોને અને નિષ્ક્રિય , પણ દૃઢ મક્કમતા ને અનુભવી રહે છે . ” સૃષ્ટિ મધ્યાહ્ન કેરાં ઘેનમાં ” નિદ્રાધીન છે .” જંપી ” રહેલી છે . કોઈ સંચારણ નથી . આભ જગત ની આવી ક્ષણોમાં પ્રિયતમ ને પામવાની ઉત્કટ ઇચ્છા , ઝંખના અને દૃઢ વિચાર ને અનુભવગમ્ય કરે છે . “ભર ઉનાળે” વાતી નિર્જીવ પણ પ્રબળ ‘લૂ’ અને ગ્રીષ્મની પ્રકૃતિને મીઠો ટેકો કરી આપતી ચેતનવંતી , પણ વિરહીણી નાયિકા ને ખીજ પહોંચાડતી ‘કોકિલા’ સાથે ના સંવાદની નાટ્યાત્મક વક્રોક્તિ ગીતનો ઉઘાડ કરી આપે . પછી , ઉપરોક્ત પ્રથમ અંતરામાં ગાન , વાદન ને શબ્દોચ્ચાર દ્વારા , લયવાહીતા અને લયવૈવિધ્યતા ને પકડી રાખી ગીતના લાવણ્ય , ઘાટ અને બાંધણી ને નિખારે છે . જે દ્વિતીય અંતરા માં વિકસીત થઇ , નાયિકા નિયોજીત , કવિ – પ્રયુક્ત , ક્રિયાકલા અને ક્રિયાદૃષ્ટિ વિરહીણી નાયિકા ને એનાં અંતસ્થ સત્ય સુધી પહોંચતી કરે છે . ધોમ એટલે આકરો સખત તડકો , જે ધખે : અત્યંત પ્રજવલિત થાય . ધોમઝાળ થી ” ધીકે ધરણીની કાયા ” . ” ભર ઉનાળે ” છાયાનાથ / સૂર્ય થી સંતપ્ત અને વિરહની આગમાં એથીયે વધુ સંતપ્ત હોવાં છતાં , પ્રિયતમ વહાલા ની પ્રતિક્ષામાં તાપમાં , બહાર ઊભી રહે છે . અને કહે છે કે : ” ઊભી છું ઓઢીને પ્રિયતમની છાયા “. અંતે છાયાનાથ સૂર્ય પાસેથી જ પ્રિયતમ ની છાયા ઓઢીને પ્રેમમિલનથી શાતા સંતૃપ્તિના સંકેત સાંપડે છે . શીતતા પામે છે . આ છાયા પહેલેથી જ મનોનિર્મિત હતી . પ્રેમાધીની નારીના પ્રતિક્ષારત ફૂલદાર હૈયાની આંતરિકતા અને નજાકત ને દીપાવનાર અને શોભાવનાર સત્ય સાંપડે . સુવાસિત પરિમલ ઊડે . પુષ્પ આશાંકુરિત થઈ ફલિત થાય અને કહે કે : ” ન ફૂલ હૈયે સમાયા ” . પ્રકૃતિનો સાક્ષાત્કાર નિહાળનાર અને મેળવનાર નારી , પુષ્પિતા છે , અહીં . લાભશંકર ઠાકરના શબ્દમાં : ” આ ગીત- ગાનના આરંભમાં ‘લૂ’ ના દીર્ઘ ઉચ્ચાર પછી , અલ્પ વિરામ silence સર્જાવામાં ભાવ પૂર્ણતાનો નાટ્યાત્મક અનુભવ કરતી કરાવતી નાયિકા ને (વિશ્વ) રંગમંચ પર પ્રત્યક્ષ થતી અને ‘લૂ’ ના ‘ઊ’ કાર પછીના ‘તું’ ના ‘ઉ’ કાર થી , શ્રવણીય પકડ માં જકડી રાખનાર ભાવયિની પ્રતિભા” કહી છે . ” એક અને અનન્ય થવાની વિરહીણી નારીની ઝંખના તથા એક મટીને અન્યતા થી મુક્ત થવાની – અનન્ય , અદ્વૈત થવાની વિશ્વ મંચ પર પ્રગટ થતી પ્રકૃતિની ઉત્કટ ઝંખના , જેમાં પુરુષ સાથે એક થવું છે . વધુ માં : “અખિલ નિખિલ ના સમગ્ર સંદર્ભ ની સાપેક્ષતામાં વયસ્ક નારી – આવતી કાલની જનનીને એના innate સત્ય થી પ્રેરાયેલા આંચિકમ – વાચિકમ ને તદ્રુપ થઈ ને જોઈ – સાંભળી ‌રહયા છે . અંતઃશ્રૃતિપટ તદ્રુપ ને તલ્લીન છે . ઉત્કટ આશા અને અભિલાષા સાથે She’s waiting “. લાભશંકર ઠાકર ૩૧.૫.૨૦૧૦ ( ‘પરબ’ જૂલાઈ ૨૦૧૦ ) . ગીતના અંતે આરંભ પુનરુકત થાય છે . કોકિલા , તું ધીમે ધીમે ગા , કે મારો જીયરો દુભાય ! ” સ્વરકાર શ્રી અમર ભટ્ટ એ કહ્યું છે : ( આલ્બમ : ‘ગીત ગંગોત્રી’ ) ” પ્રથમ પંક્તિ અનાયાસે સ્વરબદ્ધ થઇ . સ્થાયીમાં રાગ ચારુકેશી ના સ્વરો કોમલ નિષાદથી ગીત શરૂ થાય છે . ‘લૂ’ , નું સંબોધન અનુભવી શકાશે . બીજી પંક્તિમાં એ જ સ્વરમાં કોકિલા ને સંબોધન છે . “ધીરે ધીરે” પંચમથી અને “ધીમે ધીમે” તારસપ્તકના ષડજ થી સ્વર સંગતિ કરે છે . ‘વા’ અને ‘ગા’ જુદી-જુદી રીતે ગાઈ શકાયાં છે “. હિમાલી એ કહ્યું છે : ” દરેક શબ્દ ઉઘાડી ને ગવાયો છે . તેથી , ગાવાની બહું મજા આવી ” . ગ્રીષ્મની ‘લૂ’ નું ગીત , ” ભર ઉનાળે ” કવિવર ઉમાશંકર જોશી . લખ્યું , અમદાવાદ તા. ૨૫ . ૧૧ . ૧૯૫૦ (વસંત વર્ષા કાવ્ય સંગ્રહમાંથી ) . આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ૨૦ મે ૨૦૨૦ . ⛱️ 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞 ⛱️ અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : સ્ટૂડિયો રેકોર્ડિંગ : સ્વર : હિમાલી વ્યાસ નાયક : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : અમર ભટ્ટ : : : : : : : : https://m.soundcloud.com/ekatra-foundation/loo-jaree-tun

વિરહાગ્નિ થી સંતપ્ત વિજોગણ નાયિકા : ભર ઉનાળે

મનો નિર્મિત કલ્પના :વિરહનો સંતાપ શમે, સુવાસિત પરિમલ ઊડે

તું નહિ તો શું ? નિધિ ધોળકિયા : સંજુ વાળા : નિધી ધોળકિયા : ( 1 ) & ( 2 ) ડો . ભરત પટેલ : : ઉન્નતિ ઠાકરિયા : Slow Version ( 3 ) : : પ્રેમ વિરહ નું ગીત : :

તું નહિ તો શું ? (X ૪) હો તું નહિ તો શું ? એવાં સવાલ સાંજ પડતાં સુધી માં તો (૨) થઈ જાતાં વૈશાખી લૂ . હો તું નહિ તો શું ? (૨) . માથા પર સડસડતા તોર ભર્યા રઘવાટે નીકળું હું છાંયડાની શોધમાં (X ૨) . પાનીમાં ખૂપેલી રસ્તાની કાંકરીઓ (૨) કહેતી કે જીવતર અવરોધમાં . સુક્કું કોઈ ઝાડ ખર્યા પાંદડાંમાં ખખડીને પાછાં વળવાનું મને કહેતું હો તું . શું ? તું નહિ તો શું ? (૩) . હો તું નહિ તો શું ? છાતી તો ઠીક છેક જીવ સુધી પહોંચીને ભીંસે આ પહાડોનો ડૂમો (X ૨) . સાંભળશે કોણ મારા કંઠમાં ને કંઠમાં જ (૨) સામટી સુકાઇ જતી બૂમો . આંગળી વઢાય એને ભૂલી શકાય પણ ભૂલ્યો ભૂલાય નહિ તું . હો તું નહિ તો શું ? તું નહિ તો શું ? (૩) . હો તું નહિ તો શું ? તું નહિ તો શું ? તું નહિ તો શું ? તું નહિ તો શું? હો તું નહિ તો શું ? કવિ શ્રી સંજુ વાળા : સ્વર : નિધિ ધોળકિયા : સ્વરાંકન અને સંગીત : ડો . ભરત પટેલ : આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ : ‌‌ પ્રિયજનના વિયોગ માં વિરહ , અભાવ અને પીડાના ભાવ જન્મે . ગીતના મુખ્ય તાલ સૂર શબ્દો : ” તું નહિ તો શું ? ” પ્રશ્નાર્થ માં વારંવાર ગવાયા છે . ‘તું નહિ હોવાનાં’ જ્ઞાન થી એની વિરોધી બાબતો હોવાનું કથન વૈશેષિકપણે સ્ફૂટ થઈને શું (કંઈ) ? અનિશ્ચિતતાર્થક પ્રશ્ર બનીને દૈનંદિન પૂછાતા રહી સાંજ સુધીમાં તો વૈશાખી ‘લૂ’ થઈ જાતાં સુધી લંબાયમાન થાય છે . ‘વૈશાખી લૂ’ ઉનાળા ની સખત ગરમીમાં અનુભવાતી , જીવને અને ચાનક ને દિન પર્યંત પ્રક્ષુબ્ધ કરનારા સુક્કા , પ્રબળ , ખીજવતા અગ્નિ ઝાળો ઉડાડતા gusty તોફાની , અતિ ઉષ્ણ પવનો થી વા’તી ઊની લૂ જે નાયિકા ના ચિત્ત ચરિત્ર માં પૂર્ણતઃ ફરી વળે છે અને પીડા આપે છે . મુખડાની બીજી લીટી ઉકત સ્વરાંકન માં સામેલ રાખી નથી તે આમ હતી : ” તું નહિ તો શું ? તારાં અભાવભરી રાત મને પીડે છે જાણે કે પીજાતુ રૂ”. જે નાયિકા ના અસ્તિત્વ ને મૂળસોતુ તાર તાર કરનાર – રુંવે રુંવા માં વિખેરી નાખનાર છિન્નભિન્ન કરનાર પરિણામિક નતીજા નું રાત રાત ભર થતું રૂપાંતર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે . નાયિકા ની કરુણા સભર સ્થિતિ પરિસ્થિતિની આ પ્રક્રિયા ભાવિની નવીનતમ શક્યતાઓ ની નિર્મિતિ novel possibilities ના વસ્તુ સ્વરુપે ગીતના બે અંતરા માં વ્યક્ત થતી આવે છે . What will be the result of this ? What’s furthermore ? જૂની ઢબના archaic પ્રશ્નાર્થ છે , આ . Understanding what is more valuable. પ્રિયજનનો અભાવ સર્જાય ચૂક્યો છે . ‘તું’ હાજિર નથી . There’s no interrogative inquiry expressed in the stanzas . What’s he that she commends him ? નાયિકા ના ચિત્ત ચરિત્ર અને તનમન પર થતી વેધક અસરો શું (કંઈ) છે ? પ્રકૃતિ પરાયણ પડઘા પાડતી નાયિકા પ્રકૃતિ સાથે અભિવ્યક્તિ ની તન્મયતા સાધીને સંયુક્તપણે ભાવાવેશથી લાગણી નો આવિષ્કાર કરે છે . સડસડતી દોડધૂપ નાયિકાના વ્યાકુળતા ભર્યા રઘવાટ ને , અહીં તહીં બાવરા બનાવતા મન વિચાર ના મુંઝારા ની તોર તરી આવે એવી ‘લૂહાન્વિત’ બેબાકળી સ્થિતિ માં જરુરી ઓથ લેવાં છાંયડાની શોધમાં નીકળી પડેલી તાદૃશ્ય કરે છે ત્યારે , રસ્તા પર ની કરકરતી કાંકરીની દાંતાળી અણી પગનાં તળિયે પેની ની સપાટીએ ખુંપી જાય અને કહે કે હવે આ જન્મારો સીધો સપાટ સરળ નથી રહ્યો . કરકરતી રેતીલી રુકાવટો રહ્યા સહ્યા દિવસોમાં ખૂપતી , ખૂંચતી ને કળતર કરતી સાથે ચાલી આવશે અને અવરોધ ઊભા થતાં રહેશે . કાદવમાં પગ પડે તેમાં પણ પગ ખૂપ્યા શરીરને કનડે જ્યારે આ તો અણીદાર કાંકરીઓ ની રુકાવટો રહ્યા કરવાની છે . નાયિકાને સુક્કા ઝાડ નીચે પડેલા સુક્કા પાંદડાંમાં ખખડ ખખડ અવાજ કરીને પાછાં વળવાનું કહેતાં હોય એવી વ્યર્થ કલ્પના કરે છે .રડી શકાતું ના હોય , લાગણી ના આવેગથી , છાતીના પોલાણમાં વળગેલો શ્ર્વાસ નો ભરાવો મુંઝારા સાથે બહાર કાઢી શકાયો નથી‌ . આવી સ્થિતિમાં પહાડ સમી કદાવર અડચણો , નડતર અને સંકટો ડૂમો બનીને છેક જીવ સુધી પહોંચીને સંકળામણ ની નિર્મિતિ કરી હોય , નાયિકા પોતાના સમસ્ત ચેતન તત્વ ને ‌ભીસનાર બનતું અનુભવે છે . ત્યારે , પ્રત્યાઘાતી પોકાર રસકસ વિનાનાં નિર્બળ થયાં હોય , કંઠમાં ને કંઠમાં જ હૈડિયે બેસી અવ્યક્ત રહેલા હોય કોઈ સાંભળનાર હોય તોયે કેમ કરીને સાંભળી શકે ? આંગળી વઢાય . તેમાં જરુરી ચીર ફાડ કાપ મૂકી છૂટી કરવી પડે તેના દુઃખ ,પીડા અને મહા વ્યથા કદાચિત ભૂલી શકાય પણ પ્રિયજન ભૂલ્યો ભૂલાય નહિ . Happy or Sad , the days come and go , but the memories of loved ones Stay forever . “તું નહિ તો શું ?” TAKE CARE AND STAY SAFE PLEASE ગીત : કવિ શ્રી સંજુ વાળા : સ્વર : નિધિ ધોળકિયા : સ્વરાંકન અને સંગીત : ડો . ભરત પટેલ : : : : ડો.ભરત પટેલ યુ ટ્યુબ રિલીઝ 21/ 8 / 2024 : : અહી નીચે ક્લિક કરીને જોઈશું /સાંભળીએ : : : : : : https://youtu.be/sFvto7MSVKw?si=elcQo77_vOZ-uXWB   આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ૧૯.૫.૨૦૨૦ : અહીં ક્લિક કરો અને સાંભળો :” તું નહિ તો શું? ” ઉન્નતી ઠાકરિયા ના , વાદ્ય સંગીત વગર ધીમાં સ્વરમાં : અહીં ક્લિક કરો અને સાંભળો https://youtu.be/eeL-MLoYAz8  અહીં નીચે ક્લિક કરીને જોઈશું સાંભળીએ : : :: Sound of walking on dry leaves https://youtu.be/DJOSP_farx0

ખર્યા પાંદડાંમાં ખખડીને પાછા વળવાનું મને કહેતું

પાનીમાં ખૂંપેલી રસ્તાની કાંકરીઓ કહેતી કે જીવતર અવરોધ‌માં

સાંભળશે કોણ મારા કંઠમાં ને કંઠમાં સામટી સૂકાઈ જતી બૂમો

સાંજ પડતાં સુધીમાં તો થઈ જાતાં વૈશાખી લૂં…

આહા ! એ તો કબૂલ કીધું .. વેણ દીધું વૈશાખે જી : ગાર્ગી વોરા : સંજુ વાળા : ડો . ભરત પટેલ : ( ૧ ) : : તું અને હું જાણે સામા કિનારા , વાણી તો જાણે વાદળ વૈશાખના પણ મૌન કંઈ કહેતું એ શું ? : અમી કોટિચા અને નિગમ ઉપાધ્યાય : નિગમ ઉપાધ્યાય : ( ૨ ) અ : : નયન પંચોલી અને અર્ચના દવે : નયન પંચોલી : ( ૨ ) બ : : ચૈતર વૈશાખ નાં ગીત : :

આહા ! એ તો કબૂલ કીધું , બધું જ હો સર આંખે જી પણ જો જો ભૂલાય નહિ રે વેણ દીધું વૈશાખે જી(X૨) આહા ! એ તો કબૂલ કીધું . 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞 🌞મોર બપૈયા મૂંગા મરશે , દઈ દેતાં મનગમ‌ તીતર (૨) કલબલશે જો કીર તફંગા (૨) કહી મીટાવી દો પાંપણ નહિ દઉં દો કોઈ શાખ ભરોસે , ભીતર એવું ‌ભાખે જી પણ જો જો ભૂલાય નહિ રે વેણ દીધું વૈશાખે જી .🌞 આહા ! એ તો કબૂલ કીધું બધું જ હો સર આંખે જી પણ જો જો ભૂલાય નહિ રે વેણ દીધું વૈશાખે ‌જી 🌞 હા ! હા ! એ તો કબૂલ કીધું .🌞🌞 🌞 🌞 🌞🌞 લઈ ધરી ઘનઘોર ઉમળકા,મળવા હો એ આતુર-શા જ (૨) વારિ ભેઇ રાખી દઇશું, પણ નહિ બોલું રહેજે વાંઝ દાડા ગણશું વાટ નિરખશું , આંખો કી’ ગવા’કે જી . ⛅ પણ જો જો ભૂલાય નહિ રે વેણ દીધું વૈશાખે જી . ⛅ આહા ! એ તો કબૂલ કીધું, બધું જ હો સર આંખે જી પણ જો જો ભૂલાય નહિ રે વેણ દીધું વૈશાખે જી 🌞 હા ! હા ! એ તો કબૂલ કીધું. હા ! હા ! એ તો કબૂલ કીધું . હા ! હા‌ ! એ તો કબૂલ કીધું . 🌞 🌞 🌞 ⛅ ⛅ ⛅ કવિ શ્રી સંજુ વાળા : સ્વર : ગાર્ગી વોરા : સ્વરાંકન : ડો . ભરત પટેલ: આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર : વિ જયરાજ શબ્દાર્થ : આહા ! : આનંદ નો ‌ઉદગાર : વેણ દીધું : આપ્યું વચન માન્ય રાખીશું : બપૈયા : common hawk : cuckoo ચાતક પક્ષી જેવું : તીતર : ચકોર પક્ષી Grey francolin / રંગીન , કબૂતર ના આકારનું તેજ દોડતું માંસલ પક્ષી : દો કોઈ શાખ : ગેરંટી આપો : ભાખે : ભવિષ્યકથન કર્યું છે : આતુર- શા : ઉત્સુક ઉત્કંઠિત / તત્પર : વારિ ભેઈ : કાવ્યમાં જળ ભેગું /પાણી ભેગું કરીશું : આંખો કી’ ગવા’કે : અનિદ્ર રહી ને : દા’ડા ગણશું ને રાહ જોયા કરીશું : : 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ 🌞 ⛱️ વૈશાખી વેણ નું આ ગીત આનંદના ઉદગાર :”આહા !” થી ઉઘાડ મેળવે છે . નાયિકાનો આનંદ પ્રિયતમ વહાલા ની તમામ વાતો માન્ય રાખવાનો આનંદ છે . Your Wish Is My Command : બધું જ સર આંખે રાખ્યા નો આનંદ છે , અને, કબૂલ-મંજૂરીના “હા ! હા !” થી સ્વીકાર કર્યા ના કહેલા વેણ વચન કોલ કરાર ની , ઘણી જ વિનમ્રતાથી જણાવેલ કેફિયત માં વ્યક્ત થઈ રહે છે . કદાપિ , રખેને જેવી વકી હોય તેને : ” જો જો ભૂલાય નહિ રે વેણ દીધું વૈશાખે ” શબ્દો સાથે ની તાકીદમાં રાખી છે . દઈ-દૈ / દૈવ દીધેલ મનગતા પ્રિયતમના આવી મળવાની આતુરતા છે . ચાતક પક્ષી , જે સ્વાતિ નક્ષત્રમાં , વરસાદી જળની આશમાં આકાંક્ષિત નયને , ઊંચે આકાશે મીટ માંડીને ભૂખ્યું , તરસ્યું બેઠું રહી રાહ જોઇ રહે તેમ અહીં વહાલો પ્રિયતમ આવી મળે એવી ઉત્કંઠા ને ઉત્સુકતા ધારતી- ધરાવતી નાયિકા ને પોતાના અંતઃકરણના અવાજનો ભરોસો છે . આપણે જાણવું જોઈએ કે : બપૈયા ” piyaan kahan ” ( હીન્દીમાં : where is my love ?!?! ) ; (paos ala મરાઠીમાં the rains are coming ) ; ( chockh gelo બાંગ્લામાં my eyes are gone ) ના સાદ ટહુકાર કરે . papeeha ( pee Kahan ) ” pi – peeha ” નો ઘણો જ ઊંચો સાદ કરતા હિમાલયન large hawk cuckoo આપણા બપૈયા ને ધીમાં કરી દે . : માર્ચ થી જુન સુધી breeding season હોય ત્યારે , ઉનાળા દરમિયાન પરોઢિયે થી શરૂ કરીને દિન પર્યંત અને ખાસ સંધ્યા પછી નર બપૈયા , વધતાં જતાં ઊંચા સ્વર સાદે rising to a crescendo before ending abruptly ઓચિંતા અટકી જઇને , થોડી થોડી વારે ફરી ફરીને માદા બપૈયા ને મીઠ્ઠા ટહુકાર થી બોલાવતા રહે . એ જ રીતે મોર પણ ઢેલને પોકારી રહે . મોર બપૈયા મૂંગા થયેલા રહેવાનું માનતી નાયિકા જાણે કે સમજે છે કે એનો પ્રતિમ હમણાં ઉનાળે આવવાનો નથી અને એને‌ માટે આતુર નયને રાહ જોવાનું નક્કી છે . કીર/પોપટા કલબલાટ મચાવી દેનાર છે અને તફંગા /ઘેટાં બકરાં શોર કરતાં રહેવાનાં છે . આ કલબલાટ અને શોર અખરતા રહે , સાંભળવા ન પડે તેમ દૃશ્યમાન પણ ના રહે , તે માટે આંખો બંધ રાખવાની જરૂર નથી . નજર મીટાવી દેવાનો કોઈ અર્થ નથી . એવું પણ સમજે છે . જો કે તીતર/ચકોર , દઈ /દૈ /દૈવ દેતાં – મનગમતું દેનારા હોવાનું માને છે . તીતર જ તો પ્રિયા – પ્રતિમ નો મેળાપ કરાવનાર દૈ દેનાર / નસીબવંતો મેળાપ કરાવનાર છે જે કાવ્યમાં બહું સ્પષ્ટ કર્યું નથી . આપણે જાણવું જોઈએ કે તીતર એવું પક્ષી છે જે યુગલ સ્વર માં પ્રેમ સાદ કરે છે : એપ્રિલ થી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન માદા તીતર ફરી ફરીને tee…tee. .tee અને ક્યારેક kila . . kila . . kila અને દ્વન્દ્વ સાદ kateela . . kateela . . kateela : Duet માં નર અને માદા તીતર બંને સાદ કરે ઝીલીને , ફરી ફરીને . આ જ તો નાયિકાની તીવ્રેચ્છા છે . પ્રિયા – પ્રતિમ બંને ભેગા મળીને સાથે યુગલ ગાન કરશે . માટે તીતરને આવકાર્ય ગણ્યું છે . તીતર મૂંગું રહેવાનું નથી . તીતરનો સાદ ઉનાળો વીત્યે વર્ષા મધ્યે થવાનો છે જ્યારે પ્રિયા પ્રતિમ નું પ્રેમ મિલન થવાનું બનશે અને એ નાયિકા ના ભીતરનો અવાજ છે . માટે કહ્યું છે : ” લઇ ધરી ઘનઘોર ઉમળકા , મળવા હો એ આતુર-શા જ.. ” કાવ્ય કવિતા માં , તીતર ચાંદ પ્રત્યે મિલનોત્સુક ઝંખના સેવતું પક્ષી માનવામાં આવે છે એજ રીતે જેમ પોયણી ઊર્ધ્વસ્થ રહીને ચાંદ ને પામવાની આધ્યાત્મિક ઉત્સુકતા દર્શાવી રાતભર ઝૂરતી રહે છે . આથી જ તો કવિ એ કહ્યું છે :” દૈ દેતાં મનગમ તીતર ” : પ્રિયતમના મિલન માટે ની ઝંખના અને હોંશ , ઉમટી આવતા ઉત્કંઠિત લાગણી , ઉમંગ અને ઉત્સાહ લઇ પ્રેમ ભર્યું હૈયું ધરી રહેવાનું છે . ભીતર ભાખ્યાં પ્રેમમિલનના ભવિષ્ય કથન માં ભરોસો રાખ્યો છે . એમાં , કોઈ અંદેશા કદાપિ આવતા દીસે તો તેને વારિ/જળ ભેઈ – જળ ભેગા કરવામાં શ્રેય રહેશે : નાયિકા કહે છે , ઉપરાંત , ” નહિ બોલું રહેજે વાંઝ . ” એ કે એવાં અપશબ્દો તો નહિ જ બોલે . ” આંખો કી’ ગવાકે ” અનિદ્ર રહીને . રાત દિવસ દા’ડા ગણતી રહેશે . કંઈ નહિ કરીને માત્ર રાહ જોયા કરશે . અને પ્રિયતમ ના આવવાનાં રસ્તા પરે મીટ માંડીને બેસી રહેશે . She will do nothing but will look ahead and wait . She will take care and stay safe . સ્વર અને સાજ ના મુખ્ય તાલ સૂર સાથે , પ્રશ્ચાદભૂમિકા માં પૂર્તિ કરતી વાદ્યવૃંદ રચના orchestration વૈશાખી વાતાવરણ ઘડી આપવામાં અને બુલંદ થઈ સંભળાતાં ગીતની અધ્યતનતામાં ઉમેરો કરે છે : ” આહા ! એ તો કબૂલ કીધું … વેણ દીધું વૈશાખે જી ” : કવિ શ્રી સંજુ વાળા : સ્વર ગાર્ગી વોરા : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : ડો. ભરત પટેલ : : ડો. ભરત પટેલ યુ ટ્યુબ રિલીઝ 710 2023 : : : : : : https://youtu.be/vJKGJQD9B7A?si=y8vKSVcOMnsoaj7X   : : આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે : ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧ : updated ૬ જૂન ૨૦૨૧ : વૈશાખ વદ અગિયારસ : અપરા એકાદશી :

દીધું વૈશાખે જી

**બપૈયા મૂંગા મરશે ( common hawk/ brainfever bird )3 notes screaming call : pee kahan: where is my love : piyaan kahan**

**ભીતર એવું (પ્રેમ) ભાખે જી holding heart 💖 her love in her hand**

********************************************** * તું અને હું જાણે સામા કિનારા : શુકદેવ પંડ્યા : : : : .. . .. .. તું અને હું જાણે સામા કિનારા
પણ વચ્ચે આ વહેતું એ શું?
વાણી તો જાણે વાદળ વૈશાખના
પણ મૌન કંઈ કહેતું એ શું?

હળવેથી વાતી આ લેહેરાતી લેરખી
ને લેરખીમાં ફૂલોની માયા,
કલકલ વેહેતી આ કાળી કાલિંદી
ને એમાં કદબંની આ છાયા,
માયા ને છાયા તો સમજ્યા સાજન
પણ શ્વાસોંમાં મેહેકતું એ શું?

શમણાંની શેરીમાં પગલાનો રવ
ને પગલામાં ઝાંઝવાના પૂર,
ખાલીપો ઓઢીને સુતું આ ગામ
ને ગામ મહીં પીડા ના સૂર
પૂર અને સૂર તો સમજ્યા સાજન
પણ રુદિયામાં રોતું એ શું?

તું અને હું જાણે સામા કિનારા
પણ વચ્ચે આ વહેતું એ શું?

— શુકદેવ પંડ્યા

સ્વર : અમી કોટિચા અને નિગમ ઉપાધ્યાય : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : નિગમ ઉપાધ્યાય : યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૩૦ / ૧૧ / ૨૦૧૯ : : RHYTHM ARRANGEMENTS : KALIM SHEIKH
VIOLIN & HARMONICA : KRUNAL PARMAR
SITAR : BHAGIRATH BHATT
FLUTE : DK
GUITAR-HARMONY : SANKET & ANUPRIT KHANDEKAR : : RECORDING : YASH STUDIO,RAJKOT : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને જોઈશું / સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/i__X4MB6JBI?si=mgRKv0M0HM_4vgOI

********************************************** * * તું અને હું જાણે સામા કિનારા : શુકદેવ પંડ્યા : : સ્વર : નયન પંચોલી અને અર્ચના દવે : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : નયન પંચોલી : : આલ્બમ : થોડો વગડાનો શ્વાસ : રિલીઝ : ૨૮ / ૨ / ૨૦૨૩ : ફોનો- ગ્રાફિક ડિજીટલ રિલીઝ યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૨૯ / ૭ / ૨૦૨૩ : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/4-_eYI2WeuU?si=MLdmWhy_ACxnLpPM

આજ આ રાતને શું થયું ? : હંસા દવે : સુરેશ દલાલ : ક્ષેમુ દિવેટિયા : ( ૧ ) : : રાત રૂપે મઢી ને રતન ટાંક્યા : હરીન્દ્ર દવે : ડો. ઊર્મી જાની : મહમ્મદ દેખૈયા : ( ૨ ) : : પાછલી તે રાતનો પડછાયો : ગાર્ગી વોરા : અવિનાશ વ્યાસ : ( ૩ ) : : રાત / રાત્રી ના ગીત : :

https://youtu.be/dLpfVOh_-X8?si=jmAqZam3n6iMe_lq night 🌉 🌉 અહીં ક્લિક કરો આજ આ રાતને શું થયું કે અરે એય તે દુઃખ થઈને અહીં છાઈ રહી . આજ આ રાતને શું થયું ? ચરણ પણ લથડતાં આ હવાના હવે , ને ઘટાઓ કરુણ ગીત ગાઈ રહી . આજ આ રાતને શું થયું ? 🌃 🌃 🌃 અતીતના સ્મરણનો બોજ થઈ કારમો . અતીતના સ્મરણનો બોજ થઈ કારમો , વાદળાંઓ ઝઝુમી રહ્યાં ક્યારનાં . ઠોકરો ખાઈ રહેતાં કદમ્બને પૂછો : હોય શા હરપળે અનુભવ પ્યારનાં ? જીવમાં ગ્રીષ્મની જલન ને જળપ્રલય , મેઘલી રાત આજે નીચોવાઈ રહી . આજ આ રાતને શું થયું ?☁️ ☁️ ☁️ ☁️ ☁️ ☁️ ☁️ ☁️આ પળે , આ સ્થળે ના કશું યે સૂઝે . આ પળે , આ સ્થળે ના કશું યે સૂઝે . ઓથ અમથી ય તે કોઈ ની ના મળે . બહાવરી બહાવરી આંખ ભમતી અને સ્વપ્નનું શિખર આ ધૂળ થઈને ઢળે . મોત આવે નહીં ને અહીં જિંદગી રોજની વાત વાતે વગોવાઈ રહી . આજ આ રાતને શું થયું કે અરે એય તે દુઃખ થઈને અહીં છાઈ રહી . આજ આ રાતને શું થયું ?🗻 🗻 🗻 🗻 🗻 કવિ શ્રી સુરેશ દલાલ : સ્વર : હંસા દવે : સ્વરાંકન ‌: ક્ષેમુ દિવેટિયા : આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ: સૌંદર્યપેક્ષા સૂચવે કે વાસંતિક જોમ જોર ઉત્સાહ , જોયેલાં ને મેળવેલાં પ્રાબલ્ય અને ચરિતાર્થ સાથે ગ્રીષ્મમાં પણ અનુસંધાનો સર કરતાં રહે . પરંતુ , આનાથી વિપરીત , વસંતમાં થી બદલાતી ગ્રીષ્મ ઋતુમાં અને ગ્રીષ્મમાંથી વર્ષા ઋતુમાં થતાં આમૂલ પરિવર્તનો અને ફેરફાર વિસંવાદી હોય મનુષ્ય એ , વિસંગતતાઓ ના વાસ્તવદૃષ્ટા થવું પડે . જેમાં પીડા પણ મળે . પ્રબળ ધોમ ધખતો હોય , સ્થિર હવા ઘડીકમાં ઝોલાં ખાતી લથડતી ચાલી આવે . હૈયે બળતરા થાય . દાઝ ચઢે . ખીજાય . મેઘાચ્છાદિત – વાદળથી ગ્રસ્ત ગ્રીષ્મની રાત – મેઘલી રાત , વળ ખાતી નીચોવાઈ રહી દીસે . વિહ્વળ બહાવરી દૃષ્ટિ બેબાકળી થઇ આકળ વિકળ ભમતી લાગે . મોત આવે નહીં , પરંતુ મૃત્યુ સમાન પીડા ની અનૂભૂતિ નું કથન ગીલા શિકવા – ફરીયાદ બનતાં , એની નિંદા થવાની છે . થયેલો , થતો જતો અને થનાર સર્વનાશ : ” જીવમાં ગ્રીષ્મ ની જલન અને જળપ્રલય ” એવાં ખેદોન્માદ ની ઉક્તિમાં સ્ફુટ થાય છે . આ પળે , આ સ્થળે કાંઈ ગમ ના પડે . કાંઈ સૂઝે નહીં . આવી ગ્રીષ્મ ની રાત રમ્ય ન જ હોય . ને વળી દિન પ્રતિદિન ની રોજિંદી ઘટના . ત્યારે એવી કોઈ કાળઝાળ સુક્કી વેળાની પળે કે વાદળ વળ અંધારાં ભરી ઉદ્વિગ્નતા વચાળે , વિષણ્ણ , ખિન્ન ને ગમગીન , નાહિંમત ને ભ્રમિત અવસ્થામાં , કવિમન ગ્રીષ્મ મિશ્રિત થઈ પોકારી ઉઠે અને પૂછે કે : આજ આ રાતને શું થયું ?!? કે એને પણ અરેરે ! મારી જેમ જ તનમનની પીડા અને અસુખ , નડતર અને અડચણ સહિત આ સ્થળે પથરાય રહેવાનું આવ્યું છે ! ગ્રીષ્મ ની રાત ની કથની છે , આ . ગ્રીષ્મહૈયેથી ઉદ્ભવેલી દૃષ્ટિ માંથી પ્રગટ થતું સંવેદન છે , આ .” રાત ઉપર રાત ” “દુઃખ ની પરંપરા” માં થી ભાવ ઉપસે જેને “Crying” અસહાય મનુષ્યની જિંદગી માં ક્યારેક ને ક્યારેક આવતાં “કારુણ્ય” થી ઓળખીએ છીએ . આંસુઓને લીધે આવતી ” દૃષ્ટિ ની ઝાંખપ ” તરીકે સમજાવનાર એની નિંદા કરે પણ ખરાં . રાત જગા માનવમનની dark side છે , આ . Darkness conceal death mist symbolic of non – existence . ” મોત આવે નહીં ” કહેતાં કવિ મન ,” લથડતા ચરણ લઈ ચાલતી હવા” ની અસર નીચે જરાતરા જોર કરી જેમતેમ ખૂબજ થોડું ખસતા , ઝુંબવા મથતા વાદળો ની છુટી છવાઈ જમાવટ માં , પૂર્વ કાળે પોતે આપેલી લડત ને નિહાળે છે . વાદળ સમજો તો વાદળ , કે વૃક્ષ વેલા ના ઝુંડ , ઘટાઓ ‘ગ્રીષ્મહૈયાં’ (ઉ.જો.) ને સાથ આપતી હોય તેમ કરુણ ગીત ગાઈ રહેતી સાંભળે છે . ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરનાર કવિ જીવ , અતીતના સ્મરણનો એવો જ બોજ લોહતા પોતાની અભિવ્યક્તિ ના પ્રતિરૂપ વાદળોમાંથી લચી રહેલ નિહાળે છે .” પ્યાર ના અનુભવ ” અતીતના , યુવાનીનાં જોસ ભર્યા સમયની ” સ્મૃતિ માત્ર ” તરીકે રહી ગયા છે . પોતાને ઠેસ વાગી છે એવી ઠેસ , કૃષ્ણમય પ્રેમ‌લક્ષણા સાક્ષાત્કાર નિહાળનાર સુરભિલોકના: (ઉ.જો.) કદમ્બ વૃક્ષ જ સમજી શકે કે પ્યારના અનુભવો હરપળે હોય નહીં . તેથી કહે છે કે : ” ઠોકરો ખાઈ રહેતાં કદમ્બને પૂછો .” હવે , “એકલાં” અને “વેગળા” થઈ lonely and in isolation રહેનાર અસ્તિત્વ ને કોઈ સહારો નથી , આશરો નથી . તનને પણ કોઈ નો ટેકો નથી. જેથી કહે છે : ” ઓથ અમથી ય તે કોઈ ની ના મળે .” જાણીતી અને અણજાણી દૃશ્યાનુભૂતિઓ ના સમણાં , શિખરબદ્ધ હતાં જેનું હવે આકાર સૌષ્ઠવ રહ્યું નથી . ધૂળમાં ઢળ્યે સુંદરતા ની અનુભૂતિ ઉદ્વેગ માં પરિણમે . હકીકતમાં , “સામર્થ્ય અને ક્ષમતાઓ” માં ઓટ આવી છે : હવે “depleted capabilities” સાથે કરુણતા ભર્યું જીવન બચ્યું છે : એજ તો છે “રૂપકાર્થ” ગ્રીષ્મ ની રાત માટે નો metaphor . And A TRIBUTE To Millions Of People Worldwide : હજારો ને લાખો લોકો COVID 19 ની હાલની મહામારીમાં Corona SARS Virus 2 થી ગ્રસિત થતાં , હોસ્પિટલો માં જીવન મરણ ની શક્યતા ઓ વચ્ચે એકલાં અટુલા , આશાવાદી રહી બચી રહેવાનાં સંઘર્ષ કરતાં ઝઝુમી રહેલા છે ત્યારે , આ ગ્રીષ્મગીત એનાં આસ્વાદ , કાવ્યાર્થ , વિચાર સાથે પ્રતિબિંબ પાડતું હોય સમયસર ની પ્રસ્તુતિ થઈ રહો . કોવિડ ૧૯ થી ગ્રસિત યાતનાઓથી પીડિત સારવારાધિન અને મૃત્યુ ને ભેટેલા દેશ વિદેશના લાખો કરોડો લોકો ને માટેની બિરદાવલી અને શ્રદ્ધાંજલિ : Wishing them success in their struggle for survival and Safe and Sound life For Ever : જીવતરના છેવાડે આવ્યા નું સંવેદન આત્મલક્ષી ગીતના‌ સ્વર સ્વરાંકન માં , સાદા સરળ એક એક શબ્દમાં કહનાંકિત , રેઝનન્ટ resonant થઈ રણકી ઉઠતું , ગુંજી ઉઠતું ખૂબ સુંદર ગીત : In my opinion : Hansa Dave ‘s Career best song : જેનું ઝણઝણતું કંપન ઉપર નીચે બંધ બેસતાં moving scale માં જકડી રાખી , મનને પ્રસન્ન કરે છે : upbeat : ઋતુચક્ર માં આવતાં પરિવર્તનો અને ફેરફાર , જીવ , જીવન અને પ્રકૃતિ ના ચક્રિય માળખાં માં સ્થિત લઘુ અને બૃહત સ્વરૂપો ની અંદરુની ખાસિયત , સામર્થ્ય , ક્ષમતા અને તાલસૂર ને જોડનાર તત્વો છે , જેની એકમેક ઉપર પરાવર્તિત કરનારી મનનાત્મક અસરો હોય શકે છે : આજ આ રાતને શું થયું ?!?! કવિ શ્રી સુરેશ દલાલ : સ્વર : હંસા દવે : સ્વરાંકન : ક્ષેમુ દિવેટિયા : આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે : ૧૮ મે ૨૦૨૦ : જેઠ કૃષ્ણ પક્ષ એકાદશી : અપરા એકાદશી :

ચરણ પણ લથડતા આ હવાના હવે .. બહાવરી આંખ ભમતી અને ..એય તે દુઃખ થઈને છાઇ રહી .આજ આ રાતને શું થયું ?!

અતીતના સ્મરણનો બોજ લઈ કારમો વાદળાંઓ ઝઝૂમી રહ્યા ક્યારના

મેઘલી રાત આજે નિચોવાઇ રહી . મોત આવે નહિ ને અહીં જિંદગી રોજની વાતે વગોવાઈ રહી . darkness conceals death mist : symbolic of non existence

Fallen leaf as “Tribute To The COVID 19 Victims “: Black dots on the fallen leaf are mark of the physical loss : particles of the infinite celestial void that contain the essence of the dead : “the fallen heroes of the nation”(photograph by Dr.Unnikrishnan Pulikkal)

ઓથ અમથીય તે કોઇ ની ના મળે : lonely and in isolation

***********************************************♫ રાત રૂપે મઢીને રતન ટાંક્યા : હરીન્દ્ર દવે : : : :

રાત રૂપે મઢીને રતન ટાંક્યા,
યમુનાને આરે તોય ના વાગી હજુ વાંસળી.

વહેતી લહેરીમાં કાન માંડી ને સાંભળું શું
એણે ડુબાડી દીધો સુર,
વ્રજની નિકુંજને શું આવી મળ્યા પાપ
કે આ યમુનાનો આરો ગયો દુર.
કળીઓને કાનમાં મેં પૂછ્યું કે
ક્યાંક મારા માધવની મોરલીને સાંભળી!

સૌરભના પાલવને જાજેરો તાણી,
હસી કળીઓની બની ગઈ ફૂલ.
વાયુની લહેરખીએ સાન મહી સમજાવ્યું
સેરવીને રેશમી દુકૂલ.
અંગ રે ભીંજાયું આખું તોયે લાગે છે હજી,
વરસી ના વ્હાલમની વાદળી!

— હરીન્દ્ર દવે

*રાત રૂપે મઢી ને રત્ન ટાંક્યા : હરીન્દ્ર દવે : : સ્વર : ડો. ઊર્મી જાની : : સ્વરાંકન : મહમ્મદ દેખૈયા : : કી બોર્ડ : દેવ પરમાર : : તબલાં અને ઓકટોપેડ : અક્રમ દેખૈયા : આલ્બમ : યાદ છે ( ૨૦૧૬ ) : : રેકોર્ડિંગ : કિન્નરી ટયુન્સ : : મહમ્મદ દેખૈયા ઓફિસિયલ યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૧૯ / ૭ / ૨૦૨૩ : : અહી નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/00NIZn1OnBs?si=VyzZw2-KX4-QISIT

*રાત રૂપે મઢી ને રત્ન ટાંક્યા : હરીન્દ્ર દવે : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

********************************************* પાછલી તે રાતનો પડછાયો : અવિનાશ વ્યાસ : : : :

પાછલી તે રાતનો પડછાયો બોલે રે,
જંપેલા જીવડાને આવી ઢંઢોળે.

કેમ નથી આવવું, બાંધ તારી ગાંસડી
ક્યાં સુધી મ્હાલવું..
જનમ્યાંનું સાથી કો દૂર થકી વોલે રે..
પાછલી તે રાતનો પડછાયો બોલે રે..

જનમ્યું જીવતરની ભેળું મરણું તું ભૂલ્યો
ને જગની ગોઝારી ડાળીએ બહુએ તું ઝૂલ્યો.
હાલ હવે હિંચવાને નોખે હિંડોળે..
પાછલી તે રાતનો પડછાયો બોલે રે..

— અવિનાશ વ્યાસ

પાછલી તે રાતનો પડછાયો : અવિનાશ વ્યાસ : સ્વર : ગાર્ગી વોરા : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : અવિનાશ વ્યાસ : : આલ્બમ : સમન્વય ૨૦૦૮ : આલ્બમ : પાછલી તે રાતનો પડછાયો : ગાર્ગી વોરા ના ગીતો : Phonographic Digital Release : કાવ્ય સંગીત યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૧૨ / ૧૨ / ૨૦૨૩ : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/mdtuYxh-Fx0?si=AR3ZxNapJ2Uo_6JF

પાછલી તે રાતનો પડછાયો બોલે રે : અવિનાશ વ્યાસ : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા પેન્ડિંગ .. .

INDIAN SUMMER : ROY ORBISON , BARRY GIBB & GATLIN BROTHERS : BARRY GIBB & LARRY GATLIN :

INDIAN SUMMER : Indian summer 🌞 You were a lady . I was a boy running wild . The way that you used everything that God gave you . I gave you my heart like a child . One moment you took me to heaven . Took me back to earth and then before I woke up to the fact I was falling . You took me back to heaven again 💞💞💞 And I remember the Indian summer how you held me , how you loved me ( loved me , loved me ) . The world may give me a million reasons , but reasons don’t make it wrong . Every lesson I learned has a price in return . I was lost in my youth , and to tell you the truth . I was empty , and you filled me with a glow of love . A loving loves may die . Just to hear you that sees me through . Oh ! What I’d give yo re-live all the Indian summers with you . So many hearts have been broken ( Dum Dum , Dum Dum : by Do Wah ) . You had no trouble with mine . Like a fool , I was there for the taking , ( but then ) It was only a matter of time . You can lie in the sun with the warm wind blowing .🌞 ⛅ 🌞 ⛅ 🌞 ⛅ 🌞 Just knowing you’ve already paid . But you can’t live alone in an Indian summer at , hundred and ten 110 in the shade . And I remember ( and I remember ) . The Indian summer . How you held me in the moonlight . Dum Dum , Dum , Dum )⛅ ⛅⛅⛅⛅ We were riding along on a silver dream .Never dreaming it ( off our head ) . And if I’d known I’d lose you the moment I found you . I’d love you all over again . ‘Cose I am still empty ( I am still empty ) , come fill me ( come fill me ) . With a fire of love , your flame will follow flame , ‘cose it’s all I want to do .🔥 🔥 🔥 🔥 🔥 🔥 Oh ! What I’d give to re-live all the Indian summers with you . Oh ! What I’d give to re-live all the Indian summers with you . Oh ! What I’d give to re-live all the Indian summers with you . Oh ! What I’d give to re-live all the Indian summers with you . Oh ! What I’d give to re-live all the Indian summers with you . OoooooOooooo : Lyrics : BARRY GIBB & LARRY GATLIN Vocals : ROY ORBISON , BARRY GIBB and GATLIN BROTHERS : : 🌞 ⛅ 🌞⛅GENRE : POP : 🌞 🔥 ⛅ 🔥 💞 🌎💞 : : William Deedley , a weather historian wrote : ” Any spell of warm , quiet , hazy weather of October through November can be called an ” Indian summer ” , when American ( Red ) Indians started hunting .. .. Pasternak ‘s Dr . Zhivago describes : ” .. .. the unseasonably warm weather leading to the great October Socialist Revolution . ” Katty Perry ‘s Poem , ” In thinking of you ” , a line comes : ” You are like an ‘Indian Summer’ in the Middle Of Winter . In literature , ‘Indian Summer’ is used metaphorically suggesting an era of inconsistency , depleted capabilities or a period of seemingly robust strength that is only an imitation of an earlier season of actual strength . We should mean it as a time one may recover some of the happiness of youth and love . Summer time represents a youthfulness and vitality of the heart and an uplift of soul . Life evolves with raising moods , joy , happiness , thoughts and feelings expressive of a memorable relationship and love . An innermost poetic feelings with a drift in season represents a change affecting a man positively . Colin Escott . Lovely song harmonized together incredible collective of icons . Haunting voice with wiggle ( વિગલ; ઝડપથી ઉપર નીચે સરકતું ) Give goosebumps ( ધબ્બા દેતો ). Died and went to heaven (twice) . Only the angel can hit that moonlight note . Larry ‘s voice is superb His falsetto (સ્વાભાવિક અવાજથી ઊંચો કુત્રિમ – પરાણે મિશ્રિત તાર સ્વર ) is gorgeous (ભવ્ય).” Artificial high or moving up the scale can be heard in the sounds of the wordings like :(held) me (give) me ,(filled) me , (I was) empty , (fire of) love , moonlight , summer , glow , while singing the other lines to a greater length requiring us to remember the first few words by the time it reaches to its ending / closing words , and thus we will have to listen the song again and again to catch up its meaningful expressions and we enjoy doing that getting a complex structure in the song . We see how Barry Gibb pats his chest at the end in total exhilaration (ઇકઝીલરેશન ખુશી) and admiration (પ્રેમ ભાવ, વખાણ) for Roy on his face . Roy(23 April 1936 – 6 December 1988) , also known by his nicknames ” the Caruso of Rock ” and ” the big O ” was a master manipulator of going in between ‘head voice’ and ‘chest voice’ and mix in – mostly chest voice with a lot of air , aiding his soft , cooling , and sensitive relaxed tone with resonant tone which results in to the warm tone . An unassuming wind summons . Experts say he does not open his mouth much , open space in his back and softly use Mic’s volume . The mumbles (અસ્પષ્ટ મમળાવવા મથેલો અવાજ) and his west Texan accents give a Rock and roll harmony . Rock and roll Hall Of Fame(87) , songwriters Hall Of Fame(89) , Grammy Lifetime Achievement & 5 other Grammy Awards , and #37 in greatest artists of all time (Rolling stones) , #13 in 💯 greatest singers of all time , #74 in list of Top 600 artists (Billboard 2002) To the Honours Roy had earned . He passed away in 1988 at the age 52 at Tennessee due to heart attack . Elvis Presley said” he had the voice of an Angel 👼 . I wish I had his voice ” : And , the lady love is like a spring in the middle of the Indian summer at 110 F 43.333 C : Real Indian Highs :Click here to view Audio Pic https://youtu.be/ijegqGTnGTM Click here to view Audio Pic with lyrics on screen https://youtu.be/EAjGCozn5Eg Reflection and thoughts compiled & presented by V Jayaraj Pune : 17 May 2020 : :

રિતુ ચક્ર : Seasons Of India & SUMMER : ઉનાળો : ( ૧ ) : : ચાર ઋતુઓ ( લઘુ કાવ્યો ) : ઉમાશંકર જોશી : ( ૨ ) : : તેડાં : મોરલા ના નોતરાં આવ્યાં , ઓ મેઘરાજ વર્ષા ને મોકલો : વેણીભાઈ પુરોહિત : બી. એચ . સિસોદિયા : ( ૪ ) : : વિદ્યાભારતી સ્કૂલ, નવસારી : ( ૫ ) : વર્ષા ગીત : : ઋતુ કાવ્ય / ગીત : :

India is the Most diverse climatically from arid deserts to alpine tundra / glaciers to humid tropical rainforest type regions . Himalayas determine modern climate and it bars icy winds coming down to enter from Tibetan plateau , thus succeed in keeping India mildly chilly cold . જેથી , મોટા ભાગે ઉષ્ણ કટીબંધિય આબોહવા ના ગરમ થી અતિ ગરમ પ્રદેશ બનેલા છે . ચાર રિતુઓ : ૧) 🦊 શિયાળો ( winter) જાન્યુઆરી + ફેબ્રુઆરી ૨) ઉનાળો (summer) 💦 માર્ચ + એપ્રિલ + મે 3) ચોમાસું ( rainy season including pre – monsoon period ) ☂️ ☔ જૂન + જુલાઈ + ઓગસ્ટ + સપ્ટેમ્બર ૪) ચોમાસા પછી નું ( post monsoon period ) ઓક્ટોબર + નવેમ્બર + ડિસેમ્બર . ઉત્તર ભારતમાં ખાસ કરીને , વિક્રમ સવંત અને શક સંવત , બંને કેલેન્ડરો માં , પ્રાચીન સાહિત્યમાં અને ભારતીય પંચાંગ માં નિર્દેશિત ૬ પેટા ઋતુઓ : ૧) વસંત ( spring ) ફાગણ + ચૈત્ર : સપુષ્પી વનસ્પતિ ને પુષ્પો આવે અને ગરમી વધતી જાય . 2) ગ્રીષ્મ ( summer ) વૈશાખ + જેઠ : ગરમી ચરમ સીમાએ પહોંચે ત્યાં જેઠ મહિનાથી હવામાં ભેજનું પ્રમાણ થોડું વધે . 3) વર્ષા ( monsoon ) આષાઢ + શ્રાવણ : વરસાદ ના મુખ્ય મહિના . ૪) શરદ ( autumn ) ભાદરવો + આસો . વરસાદ વિહીન પણ વાદળ છાયા ભેજવાળા દિવસો . આસો ના અંત સુધીમાં મોડી રાત્રે ગુલાબી ઠંડીની અસર વર્તાય . ૫) હેમંત : કારતક + માગશર : ખુશનુમા વાતાવરણ અને ગુલાબી ઠંડી પડવાની શરૂઆત થાય . ૬) શિશિર : prevernal વસંત પહેલાની : પોષ + મહા : ઠંડા પવનો ફૂંકાતા ( cold wave ) ખૂબ ઠંડી પડે ને ત્યારે ઊની કપડાં પહેરવા પડે . શેરીઓમાં ને જાહેર સ્થળોએ , લોકો તાપણાં તાપી ઠંડી થી બચતા જોવા મળે . ઠંડી નું મોજું નરમ પડતાં , દિવસના ભાગમાં ગરમી વધવા ની શરૂઆત થાય : શરદ રિતુ ના ઉત્તરાર્ધ થી વૃક્ષો ના પાન પીળા થવા લાગે , તે પછીના ઠંડી ના દિવસો માં પાન ખરે ને ( તેથી , પાનખર ) શિશિર ના દિવસો માં વૃક્ષો પર ડાળખાં દેખા દે જે વસંત રિતુ માં નવપલ્લવિત થતાં ફુલો થી ભર્યા ભર્યા મહેંકી ઉઠે : પાસપાસે ની રિતુઓમા બહું તફાવત હોતો નથી . આબોહવા સરેરાશ જાન્યુઆરી માં ૧૪ થી ૨૫ C ૫૭ થી ૭૭ F , એપ્રિલ માં ૨૫ થી ૩૫ C ૭૭ થી ૯૫ F , અને મે મહિનામાં વધતી જતી ઉષ્ણતા warmer to hotter . ઉત્તર ભારત અને દક્ષિણ ભારતમાં તથા , સમુદ્ર થી દૂર કે નજીક ના સ્થળો અને ઊંચાઇ પ્રમાણે રિતુ રિતુ ના ફેરફાર જુદા જુદા સમયે , વહેલાં કે મોડા દેખા દે છે , જેના અવલોકનો નોંધ્યા મળે છે જે પ્રદેશના અખબારો , ખેડૂતો ને લોક કથની દ્વારા જાણવા મળે છે : ઉત્તર ભારતમાં , એપ્રિલ જ્યારે દક્ષિણ માં મે મહિનો તિવ્ર ગરમી hottest month ના દિવસો (૩૨ થી ૪૦ C ૯૦ થી ૧૦૪ F ) રહે . દિલ્હી ને અમદાવાદ ‌ , આગ્રા , બાન્દા ‌ને‌ ઝાસી UP , ચંદ્રપુર Bihar , વર્ધા MH , મછલીપટનમ ને કૂરનુલ AP , વિજયવાડા ને રનતાચિનતાલા Telangana , બિલાસપુર CG , ડાલટનગંજ ZK , સંબલપુર ને તિતલાગઢ Orissa : આ શહેરોમાં ઉષ્ણતામાન ૪૦ C થી વધુ વારંવાર થતું હોય છે અને મહત્તમ ૪૫ C થી પણ વધારે થઈ જતું નોંધાયું હોય છે . પાછા ફરતા મોસમી પવનો ની રિતુ નિવરતન રિતુ તરીકે ભેદ પાડી દર્શાવેલા સમયથી ઓળખાવાય છે . ઉત્તર ભારતમાં ઓક્ટોબર થી નવેમ્બર વાદળા વિહીન હોય . ડિસેમ્બર + જાન્યુઆરી ખૂબ ઠંડી ના દિવસો .હિમાલયિ‌ જગ્યાના સ્થળોએ સખત ઠંડી ના – ૧૦ C સુધી ના Of inclement conditions . જ્યારે પૂર્વ અને દક્ષિણ માં હુંફાળા દિવસો હોય . દખ્ખણ માં ૧૬ થી ૨૦ C હોય . જાન્યુઆરી થી ફેબ્રુઆરી , પશ્ર્ચિમી ઉધમાત western disturbance ક્યારેક હિમાલયિ ભારે વરસાદ અને બરફવર્ષા નોતરે જે ઠંડી નું મોજું coldwave તરીકે ગુજરાત , મહારાષ્ટ્ર , મધ્ય ભારત સુધી પહોંચી ઠંડી ફેલાવે . Extra tropical low pressure system , east meditaranean sea પરથી શરૂ થઈ westerly દ્વારા ભારતીય અક્ષાંશ પરથી આગળ વધતા આવે ‌જેને‌‌ હિમાલય‌ની‌ ઊચાઈ અટકાવે ત્યારે તેના દક્ષિણ ભાગે , બરફ‌કરા‌ ના પ્રપાત જામતા‌ રહે . ૪૫૦ થી ૯૦૦ મીટર ના દક્ષિણ ભાગ humid ને temperate રહે , ૯૦૦ થી ૧૮૦૦ મીટર warm રહે , તેનાથી ઊંચે જતાં બરફવર્ષા ની શરૂઆત થાય અને ૨૪૦૦ થી ૪૮૦૦ મીટર ઊંચી , ઉત્તર થી ઉત્તર પૂર્વ સુધીની glacial alpine પર્વતો ની હારમાળા ૪૫૦૦ મીટરે અતિશય ઠંડી , સદાય થીજી રહેલી coldest , perpetual snow થી બરફાચ્છાદિત રહે . હિમાલય roof of the world has the greatest permafrost outside Poles . શરૂ ના ડિસેમ્બર થી માર્ચ પૂરો થતાં લગી ૩૦૦૦ મીટરે બરફવર્ષા આમ વાત હોય . J & K , HP , UK , Sikkim , AP , આંશીક NW Bengal માં બરફવર્ષા blizzards હિમવર્ષા સાથે ના તોફાન થતાં રહે . હિમાલય નો ભાગ ના હોય , મણિપુર , નાગાલેન્ડ ‌મા બરફવર્ષા ક્યારેક જ થાય . દાર્જિલિંગ માં તો જવલ્લે જ . Indo gangetic plains ‌, Gujarat , MP , Maharashtra , Rajasthan પર બરફવર્ષા કદીયે થતી નથી . ઓક્ટોબર આવતા રાત્રિ એ અને વહેલી સવાર દરમિયાન ખૂબ ઠંડી હોય . દિલ્હી ૧૬ થી ૨૧ C ૬૧ થી ૭૧ F , પંજાબ માં અમૃતસર -૩ C ૨૭ F 2/3 દિવસના તાપમાન ખૂબ નીચે રહે . કુવિખ્યાત ગાઢું ધુમ્મસ Fog નજરે પડતું બંધ થઈ જાય એટલી હદે visibility ને – દષ્ટિ ગોચરતા ને અસર કરે ને તે પણ ૧૫ થી ૨૦ દિવસો લગી . પાનખર પછી , વસંત રિતુ mid February થી mid April સુધી માં મરડાટ લઈ ભરી દે ખુશનુમા comfortable વાતાવરણ અને સુખી દિવસો , પુષ્પો ,ફળફળાદી ને શાકભાજી અને તન મન ની તાજગી . જૂન ના અંત સુધીમાં વર્ષા સમસ્ત ભારત માં પહોચી lush green landscape ના નિર્માણ કરે . જૂલાઈ ઓગસ્ટે ભારે વરસાદ floods , landslides / પુર , જમીનના ધોવાણ‌ અને ભૂસ્ખલન ભારે તબાહી પણ‌ લાવતા રહે , દેશનાં વિવિધ ભાગોમાં . તેરાઈ પ્રદેશ માં પશ્ર્ચિમી બેંગાલ માં પુષ્કળ વરસાદ ‌પડે . ‌બિહારના North અને NW ૩ જિલ્લામાં ‌૧૮૦૦ મીમી ૭૧ ઈંચ થી વધુ વરસાદ પડે . પૂર્વ ભારત માં milder , moderately warm days હોય . Summer Time ઉનાળો : NW India માં એપ્રિલ થી જૂન કે લંબાઈ ને જુલાઈ સુધી નો , અને દેશના બાકીના ભાગમાં માર્ચ થી ‌મે સુધી રહે . ઉત્તર ભારત માં એપ્રિલ અને દક્ષિણ માં મે મહિનામાં સૌથી વધુ ગરમી વધતી જાય . તાપમાન ૫૦ C સુધી પહોંચી શકે . રાજસ્થાન ના ચુરુ ને‌ ગંગા નગર hottest place ૫૦ C . પ્રબળ , તોફાની , ખીજાય જાવ તેવા સુક્કા ભઠ્ઠ , ખૂબ ગરમ પવનો ,’ લૂ ‘ loo વાય જે ના સીધા સંપર્કમાં આવ્યા તેને ‌માટે જીવલેણ fatal નીવડે . Sun stroke થી બચવું પડે . બાળકો ને વૃદ્ધોએ ઘરમાં પુરાઈ રહેવું પડે . વંટોળિયા , વાવાઝોડા , ચક્રવાત , ધૂળાટો ભર્યો પવન , રાજસ્થાન , દિલ્હી , અને પશ્ર્ચિમી ભારત માં ફરી વળે . Nor – Wester વાયવ્ય દિશા તરફનાં ગાજવીજ વાવાઝોડા સાથે ના , અત્યંત ગતિશીલ તોફાની પવનો – વાવંટોળ અને hailstorm કરા વરસતું વાવાઝોડું ફૂંકાતાં હેરાનપરેશાન કરતું હોય . HP mid April થી end of June ખૂબ ગરમ રહે . પર્વતીય વિસ્તાર Alpine માં શિયાળો late November થી mid March અને mild summer ૨૮ થી ૩૨ C ૮૨ થી ૯૦ F હોય . Nearcoast areas માં સમુદ્રની નિકટતાના લીધે humidity હોય જેથી ૩૬ C ૯૭ F રહે. દક્ષિણ ભારત ઉંચો પ્રદેશ છે , higher on east coast than west coast , besides proximity to seas : Arabian or Bay of Bengal or Indian Oscen જેના કારણે અહિં તાપમાનમાં વધારો થતો નથી . મે મહિના સુધી માં દેશના મોટા ભાગના અંદરૂની interiors પ્રદેશોમાં ૩૨ C ૯૦ F થી મહત્તમ ૪૦ C ૧૦૪ F ઉષ્ણતામાન નોંધાયું હોય છે . એપ્રિલ – મે ના નીકળતા ઠંડા દરિયાઇ / મેદાની પવનો પશ્ર્ચિમી ઉધમાત western disturbance ના કારણે શીતન , ઠારણ લાવે પરંતુ , ઉનાળાના વિનિયોગ ને ધસારાને લીધે નરમાશ પામી લૂપ્ત થાય . જો કે એપ્રિલ માં થતી આ ઘટના ને લીધે ચોમાસા ને વિલંબિત કરી શકે છે . છેલ્લા દશકો ની આવી ઘટનાઓથી ઉનાળા ટૂંકા થતાં રહ્યાં છે જેના કારણે ચોમાસા ઉપર પણ અસર થાય . દખ્ખણ ના પહાડી ઉચ્ચ પ્રદેશમાં ઠંડક પ્રસરી રહે . ઉટી , પશ્ર્ચિમ ઘાટના હવા ખાવાના હિલ સ્ટેશનો‌ પર, કલિમપોંગ પૂર્વિય હિમાલય ના સ્થળોએ મહત્તમ ૨૫ C ૭૭ F રાહત રહે . પરંતુ ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતમાં પશ્ર્ચિમી લૂ‌ ભર્યા પવનો‌ વાય અને ઉષ્ણતામાન ૪૫ C ૧૧૩ F સાથે નિર્જલિભવન , અગ્નિ ઝાળ સનસ્ટ્રોક , મૂર્છિત થવાનાં બનાવ , જીવલેણ ઊની લૂ લાગવાના બનાવો ની સમસ્યા ઓ દેતા હોય . ઉનાળા નું ઉષ્ણતામાન C માં : નાગપુર , જેસલમેર માં ૪૦ , ભોપાલ ૩૬ , બેંગલોર ૩૪ , કેરળ ૩૦ , લખનૌ ૩૫ , અમૃતસર ૩૪ , ગૌહતી ૩૧ , દેહરાદૂન ૩૨ , શિમલા ૧૮ , શ્રી નગર ૧૯ , લેહ‌ ૧૨ , ઉત્તર અને ઉત્તર – પૂર્વ માં થી કે પૂર્વ માં થી ઓરિસ્સા , મુંબઈ , ગુજરાત ને પાકિસ્તાની પટ્ટા સુધી ફેલાતાં ચક્રવાત નું પ્રમાણ જવલ્લે rare હોય છે : ૧૮૩૫ થી આજ સુધી માં ડઝનબંધ જેટલા તો જોવા મળ્યા છે . સાયક્લોનિક દરિયાઇ વંટોળ ને વાવાઝોડા વર્ષોવર્ષ આવીને તારાજી સર્જી રહે છે , જેને કાજે સાવધાન રહી અગાઉથી બચાવ કામગીરી હાથ ધરવામાં આવે છે . તેજસ્વી ઉઠાવદાર સૂરજ , ચમકદાર ચંદ્ર , ક્યાંક ક્યાંક ભૂખરી ઝાંય થી પ્રછન્ન રહેવા મથતું , ભૂરું નિરભ્ર નભ જે ધૂમ્મસ ખસેડતુ દેખા દે , લાલચોળ ભળભાંખળું મળસ્કુ , પવન વિહીન સ્થિર હવા , હુંફાળી રાત્રિ , ખુલ્લા માં ઝાકળ ભીની પથારી , ઝાકળ ભીનાં રસ્તાઓ , તિવ્ર ઊંચું ઉષ્ણતામાન ને બફારો , સોનેરી રંગ કાતરતો સૂર્યાસ્ત , વૃક્ષાચ્છાદિત તો ક્યાંક લકકડ ખોડયા વૃક્ષો અને તેની સાથે ઢગલાબંધ પડેલા , સળગી ઉઠવા આતુર , નષ્ટ થઈ બેરંગી બનતા પહેલાંના સૂક્કા પર્ણો થી ઝગઝગતા બાગ બગીચા ની જમીન , જંગલો ને ડુંગરો ના પોલાણો અને ખીણ , મન મસ્તિષ્ક માં ચોડયા રાખ્યા , બળબળતા , કાળઝાળ ઉનાળા ના સાંગોપાંગ દશ્ય તરીકે હંમેશાં અંકિતે રહો . ડિસેમ્બર થી ફેબ્રુઆરી નો ઓસ્ટ્રેલિયન સમર ન્યુઝીલેન્ડ નો પણ , ડિસેમ્બર થી માર્ચ નો દક્ષિણ આફ્રિકન સમર , જૂન થી ઓગસ્ટ નો ચીની સમર , જૂન થી સપ્ટેમ્બર નો જાપાની ને કોરિયન સમર , અમેરિકન (રેડ) ઇન્ડિયન સમર , યુરોપ નો ઓલ્ડ વાઇવસ સમર , જૂન થી ઓગસ્ટ નો રશિયન સમર ,મોસ્કો નો શીતિત ટાઢો ચિલિંગ સમર , બલ્ગેરિયા નો જીપ્સી/પુઅર મેન સમર , બ્રાઝિલ ને આર્જેન્ટિના નો વેરાનિકો , ચિલી ઉરુગ્વે નો અલ નીનોની અસર સાથે સંકળાયેલો લિટલ સમર : આ બધા દેશ વિદેશ ના ઉનાળા ની વાતો તો વળી ઓર ન્યારી હોય : પરંતુ , અહિં વાતો પહોંચવા આતુર છે , ગુજરાત ની‌ રિતુઓની : સહ્રદયી બહું મોટા કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોશી ના છંદોબદ્ધ લઘુ કાવ્ય : : : : : : : (૧) લલિત : શરદ શી સુહે ! વાદળા ગયા . જળ નદી તણાં નીતરા થયા . ગગન થી સુધા ચંદ્રિ ની ઝરી . રસભરી રમે રાસ ગુર્જરી . 🌝🌝🌝🌝🌝 🌝🌝 (૨) ઉપજાતિ : હેમંત માં કોમળ સૂર્ય તાપ , વૃક્ષો મહીં વાયુ કરે વિલાપ . ઝરે નિશા એ હિમ ભૂમિ – ખોળે , લીલા તૃણે ઝાકળ બિંદુ ડોલે . 🌃 🌃 🌃 🌃 🌃 (3) દ્રુત વિલંબિત : શિશિર વાયુ સુશીતળ સૂચવે , તરું તણાં થડ થી રસ કૈ ઝવે . ખરત પાન, રહ્યા બસ ડાખળા . સભર ધાન્ય થકી સુહતા ખળા . ❄️🌨️❄️ (૪) વસંત તિલકા : ખીલી વસંત ,વન ફૂલભર્યા મહેંકે , ગાતાં ફરે ભ્રમર , કોકિલ નાદ લહેકે . ઊડે સુગંધ કણ પુષ્પ તણાં રસોના , આઘા સુણાય ગગને સ્વર સારસોના . 🌻🌻🌻🌻🌻 🐦 🐦 🐦 🐦 (૫) મંદાક્રાન્તા : આવ્યો આવ્યો બળ બળ થતો દેખ જોગી ઉનાળો . વા વૈશાખી પ્રબળ વહતાં , ઊડતી અગ્નિઝાળો . ઝોળા ખાતી રસદ ફળ ની લૂમ , લૂ વાય ઊની ; પાણી ડૂક્યાં , સજળ સરિતા ઓ થઇ વારિસૂની . 🌞🌞🌞🌞🌞🌞🌞🌞🌞🌞🌞 (૬) શિખરિણી : ચઢી આવ્યા ક્યાંથી દળ પર દળો વાદળ તણાં ? કરે ઈશાને શી ઝબક ઝબકી વીજ રમણા ! પડ્યા પામી ધોધો , જળભર થઈ ધન્ય ધરણી ; હસે વર્ષા ; શોભા શુભ નભ વિશે મેઘધનુ ની. ભારત નું રિતુ ચક્ર અને ઉનાળો : લેખન અને પ્રસ્તુતિ વિ જયરાજ પૂણે ૧૭ મે ૨૦૨૦ : :

**” વર્ષા ને મોકલો” : વેણીભાઈ પુરોહિત ના તેડાં.. .**

********************************************** * તેડાં : વેણીભાઈ પુરોહિત : :

મોરલાનાં નોતરાં આવ્યાં
– ઓ મેઘરાજ!
વર્ષાને મોકલો!

આઠ આઠ માસ રહી આભના પિયરમાં,
સાસરિયાં સામું નથી જોયું;
ઓ મેઘરાજ! વર્ષાને મોકલો!

હોંસભરી વાદળીઓ હીંચતી હુલાસમાં,
ઘૂમે છે વીજ વ્હાલસોયું;
ઓ મેઘરાજ! વર્ષાને મોકલો!

વનની વનરાઈ ઓલા વાદળિયા દેશમાં,
નજરું નાખે ને કાંઈ જોતી;
ઓ મેઘરાજ! વર્ષાને મોકલો!

ઝરણાંએ ગીત ખોયાં ડુંગરની કન્દરે,
થાકી એને હું ગોતી ગોતી;
ઓ મેઘરાજ! વર્ષાને મોકલો!

વાયુને હૈયે સૂર હલકે મલ્હારના,
ઘનઘન પથરાય વીજ-જ્યોતિ!
ઓ મેઘરાજ! વર્ષાને મોકલો!

સાસરને વાટ એને વ્હાલથી વળાવજો,
જગવગડે વેરશે એ મોતી;
ઓ મેઘરાજ! વર્ષાને મોકલો!

ધરણીનાં નોતરાં આવ્યાં
– ઓ મેઘરાજ!
વર્ષાને મોકલો!

— વેણીભાઈ પુરોહિત

સ્વર : બી. એચ. સિસોદિયા : સ્વરાંકન : ટ્રેડિશનલ લોકગીત : હાર્મોનિયમ : બી. એચ. સિસોદિયા : : યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૨૨ / ૭ / ૨૦૨૧ : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને જોઈશું / સાંભળીએ. : : : :

https://youtu.be/eTPnHsjmMQA?si=DIVFj_aOZlr3E5-3

સ્વર : અજાણ : વિદ્યાભારતી સ્કૂલ , નવસારી : : યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૨૯ / ૭ / ૨૦૨૦ : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને જોઈશું / સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/YQk__jCXOoQ?feature=shared

500 MILES AWAY FROM HOME : JUSTIN TIMBERLAKE , CAREY MURUGAN & STARK SANDS : HEDY WEST :

https://youtu.be/sciC1NMR8Kk Click here to view the song with lyrics on the screen : Video uploaded is the soundtrack Movie Clips from 2013 Movie ” Inside Llewyn Davis ” , written, directed , produced , edited by Joel Ethan Coen set in 1961 ( 11 th Best Film of 21 st century as listed by New York Times in 2017 : Inspired partly by Dave Van Ronk ‘s autobiography , showing a week long life of Llewyn Davis played by Oscar Isaac , a folk singer struggling to achieve Musical success while keeping his life in order: Has this song by Justin Timberlake & Ors recorded perhaps live . If he hears the train whistle , she has gone on without him . He will have missed his chance to be with him . She is not waiting for him forever . Another story about Migrants of India , in the present time parenthesis સમજવા માટે : It’s His Village mates / Natives who have gone on without him as he missed their train or he could not make it ( no money for the tickets or he could not get tickets ) . OR : TheMigrants are all running away from the city of their employment . It’s a grueling journey expressed in ” No shirts / No Penny ” without clothes , Money & further plan for future & ” can’t go home this a way / Ole way જૂના ને જાણીતા રસ્તે ” કેમકે ઘરે પાછા ફરવાનો મતલબ અચાનક જ , સાવ બદલાઈ ગયો છે . They will certainly face Humiliation & suspicion by the country men who will not welcome them ‘en route’. He / His family / His SAATHIYA will be hit to the death /બીમારી because of Hunger or deadly COVID-19 sickness likely to infect them as they have no good dwelling , food , sanitation & employment in the city & as they have no plan during the journey & for future after reaching their native . Still they are home bound as they can no longer rely on their masters /employers who have stopped paying them , city dwellers from whom they would not like begging for food & authorities who have ignored them. The agencies strongly deal with them . They are not ashamed as they’re not responsible for the situation/ hardships created by others in contrast of the laments expressed in the folk song . Dignity & self pride v/s disgraceful Society as we find in the present day have reminded this country song . 🚆 🚆 🚆https://youtu.be/xWQZKBjQauc Click here to view Boby Bare version Live , of 1961 , with lyrics on the screen : 500 MILES AWAY FROM HOME /RAILROADER’S LAMENT written by Hedy West / made popular in Europe & US during 1960 Folk Revival . Repetitive Lyrics offer a lament શોક / વિલાપ by a traveller far from home , out of money & now ashamed to return but has to be Homeward bound : શોક ગીત કહેવાય . Most Anthologized Song . અનેકવિધ પસંદિદા ગીતો ના સંકલન માં સામેલ . Boby Bare version released in September 1963 & was Top 10 Billboard US Hot 100 / Top 5 on Country chart . Many Singers / in several languages of the Nations sang or adopted/ lifted the Tune including Rajesh Roshan ‘ s composed , Indivar ‘s J K B Bigad jaaye … 1990 film Jurm : https://youtu.be/2iX_WAvNm0k Click here to view this HD Song by Kumar Sanu & Sadhana Sargam starring Vinod Khanna & Minakshi Sheshadri હજારો પ્રવાસી મજુરોના કુટુંબ કબીલા સાથે , ધોરીમાર્ગે / રેલ ના પાટે , પગે ચાલીને , સાયકલ રિક્ષા ટેમ્પો કે બસમાં અને હમણાં થી ટ્રેનમાં ઘર ભણી , કોવિડ – ૧૯ ના વાંકે (?) થઇ રહેલા ૨૦૨૦ ના પ્રવર્તમાન પલાયન અને સાથે પડી રહેલી ને હજી આવનારી / બાકી હાડમારી ની સાથે આ ગીત ને યાદ કરવું જોઈએ . 🎶🎶🎶🎶 , 🎶🎶🎶🎶🎶 https://youtu.be/T2BXcf3DcQc
HOOTERS : American Rock Band from Philadelphia : Active 1980 till now : Combine reggae , ska , folk to create their sound : 1989 zigzag album brought Political theme : It’s 60 ‘ s folk song 500 Miles updated with additional Stanzas dedicating Tinanmen Square ( students protest calling for democracy , free speech & press in 1989 China : 4 June massacre by military left dead 300 /800 :NYT Or 2000 /3000 :Chinese Red Cross) which is “A Hundred tanks along the Square , One man stands and stops them there “(It’s photo journalist was not selected for Pulitzer Win ) .
A song with very strong vocals & hard hit drumming : For you , as we are approaching 4 June very soon in the time of Indian Lock down of 2020 requiring strong vocal to ask hard Questions upon handling of pandemic . 🎸 🎸 🎸 🎸 🎸 🎸 🎸 🎸 https://youtu.be/B_K6z3HiRAs Click here to view Joan Baez version On BBC : And Rossane Cash version here https://youtu.be/Q_XgghFZt1o Click here to view Peter Paul and Mary https://youtu.be/oqbdfoG2XCE Live May 16 th Concert at Center For GLV Spiritual Living ;LYRICS : Hedy West :: If you missed the train I’m on . You will know that I’m gone . You can hear the whistle blow a hundred miles . 🚆 A hundred miles , a hundred miles . A hundred miles , a hundred miles . You can hear the whistle blow a hundred miles . 🚆 🚆 🚆 🚆 🚆 🚆 🚆 🚆 🚆 🚆 Lord , I’m one , Lord I’m two . Lord I’m three , Lord I’m four . Lord I’m five hundred miles away from home . Away from home,away from home 🏡 Away from home,away from home 🏡Lord I’m five hundred miles away from home . 🙏 🙏 🙏 🙏 🙏 🙏 🙏 Not a shirt on my back . Not a Penny to my name . Lord I can’t go back home this ole way . This ole way . This ole way . This ole way . This ole way . Lord I can’t go back home this ole way If you missed the train I’m on . You will know that I’m gone . You can hear the whistle blow a hundred miles . A hundred miles , a hundred miles . A hundred miles , a hundred miles . You can hear the whistle blow a hundred miles . You can hear the whistle blow a hundred miles . You can hear the whistle blow a hundred miles : : : : : : : A song by Justin Timberlake , Carey Mulligan , and Stark Sands ; 🔯 🌟 🔯 🌟 🔯 🌟 🔯 David Neale writes that ” 500 M ” may be related to the. Older folk song ” 900 Miles ” which had its origin in the southern American fiddle tunes ” Reubens train ” & ” train 45 ” . Johny Cash , biggest folk singer placed it in his list of 💯 essential songs . Mary from PPM Trio group said she was influenced by Woody Guthrie , Pete Seegers and the Weavers . The Trio took over the torch of the social commentary of folk music in 1960 s and was included in the vocal group ” Hall Of Fame ” in 1999 and life time achievement award from the songwriters Hall Of Fame in 2006 : : Thoughts compiled / presented by V Jayaraj Pune : 16 May 2020 : : : : :

I JUST CALLED TO SAY I LOVE YOU : STEVIE WONDER :

I JUST CALLED TO SAY I LOVE YOU : : : No New Year’s Day to celebrate . No Chocolate covered candy hearts to give away . No first of spring , no song to sing . In fact , here’s just another ordinary day . 🍫 🍫 🍫 🍫 🍫 🍫 🍫 No April rain , no flowers bloom . No wedding Saturday within the month of June . But what it is , is something true . Made up of these three words that I must say to you💖💖💖 💓💓💓I just called to say I love you . I just called to say how much I care . I just called to say I love you . And I mean it from the bottom of my heart💓💘💓 No summer’s high , no warm july . No harwest moon to light one tender August night . No autumn breeze , no falling leaves . Not even time for birds to fly to southern skies . 🌒 🌙 🌙 🌙 No Libra sun , no Halloween . No giving thanks to all the Christmas joy you bring . But what it is , though old , so new . To fill your heart like no three words could ever do . ♎ 🎃 🎄 I just called to say I love you . I just called to say how much I care , I do . I just called to say I love you . And I mean it from the bottom of my heart . I just called to say I love you . I just called to say how much I care , I do . I just called to say I love you . And I mean it from the bottom of my heart . Of my heart . Of my heart . (baby , of my heart 💖💓💘💖💓💘💖💓💘💖💓 Song writer : Steveland Hardaway Morris : b . 13 May,1950 age : 70 years Lead Vocals : Stevie Wonder , Synthesizers , programming ( Rolland vp -330 , Linn Drums : Supported by Chorus when Live : Genre : Pop ,R & B કેલેન્ડર ના events ની ‘ NO ‘s યાદી દૃશ્યમાન થાય ત્યારે , પ્રેમીજન પ્રિય પાત્ર ને યાદ કરી ફોન થી વાત કરવા પ્રેરાય . અહીં, soulfully સ્પષ્ટતા કરતાં મોસમી ફેરફારો , ક્રિસમસ કે ન્યુ યર દિવસ વિ . પ્રોત્સાહિત કરવામાં નાકામ થઈ રહેતાં અંતે માત્ર એટલું જ કહ્યું ગાઇ સંભળાવે કે : ” I just called to say ” I love you ” the three words . પ્રિય પાત્ર માટે ની ઉત્કૃષ્ટ અને ઉત્કટ ચાહના અને આત્મીયતા થી ભર્યો ભર્યો પ્રેમ એનાં હ્રદયની ભોંય માં થી દિલજાની પૂર્વક પ્રગટ થાય છે . વર્ષ ભરના સંવેદનો થી લિપ્ત ક્ષણો ઝડપથી , વહી જઈને સુંદર રસપ્રદ ભાવિ તરફ દોરી જાય જેને serendipity સેરન્ડિપિટી તરીકે ઓળખીએ , જેમાંથી અનાયાસે , નિસ્પૃહી પણે અચાનક સાંપડેલા સુંદર , રમતિયાળ , સ્નેહાકર્ષણ ના ભાવ મલકાતા મીઠ્ઠા અવાજ માં પ્રેમગીત તરીકે ( Ballad ) માં પ્રસન્ન કરે છે : : ; https://youtu.be/QIbuprfVtGg ‌ ક્લિક કરો ને સાંભળો with Lyrics on the screen :
Written / released on 1 August 1984 by Stevie wonder : his Happy Birthday આજે 13 May (1950 ) . Pop , R & B ( Rhythm & blues : Soulful Singer, Song writer , Musician , and Record producer : Never let his vision disorder hold him back as Blind / even as a child :He always said to his mother ( who was always crying ) : he was happy / ” don’t worry “. Intended point in the song is simply to relay , his/her love as True with no strings / extra purpose attached : ” No first of spring ( 🌹 Rose ) No song to sing ” : Somehow Not Possible : Hence melancholy ( In singer’s voice ) & then appears few more such symbolic NO- materials such as : No chocolate covered Candy , No April rain ( April showers brings May Flowers : Expresses : small problems or unpleasant events can in the end help the things better + It also brings Scent called Petrichor માટી ની સુગંધ) / No bloom of flowers of Spring , No Wedding Saturday , No Summers High , No Warm July , No Autumn Breeze / falling Leaves , No Harwest Moon (Full Moon nearest to Autumn equinox / start of Fall symbolic of New beginning after dedicated hard work untill crop collection વાવણી ને કાપણી ની અઘરી કામગીરીમાંથી relief મળે , from the hard day’s of the Past ) , Of tenderly August , No time to see birds flying to South , No ♎ Libra ⛅ Sun ( 24 September to 23 October : John Lennon of beetles group was ♎ Libran by berth : shined down upon all which is not happening now ) , No Halloween ( Night of 31 October when children wear frightening Masks as all 👻 Ghosts are abroad : In 2020/21 All OnThe Roads With varied Masks safeguard against COVID 19 ) , No Thanks giving (When Falls / Winter begins / bumper crops will be gathered : Turkey is a celebration meal / giving nice drowsiness / sleep / since Lincoln declared National Holiday in 1863 ) , No Christmas Joy ( Joy given by good spirits to see Beauty in Jesus / in His work અને ઝાંખું કિરણ glimmer of hope that everything will be Right in the world . Time for Gifts , decoration on arrival of Saviour of Humanity ) : All NO s HENCE, ONLY TO OFFER THREE WORDS :” I LOVE YOU . ” જૂની રીતઃ નવા રૂપરંગ & These sentiments of Universal Feelings , say , ” Sunshine of my Life ” are , expressed ofcourse in singer’s Sweetest Way Of Singing / His Lovely Voice . Ultimate goal is to believe: Yes : he just called to say ” I love you ” & ” How much I care ” & ” I mean it from the bottom of my heart ” હ્રદય ની ભોંય માં થી સજીવન થઇ ઉદ્ભવેલ શબ્દો જેનો ફોન પર સામા છેડેથી સાદર સ્વીકાર થશે . ૨૦૦ fans સમક્ષ ગાયક નો Treddington studio , London માં ૧૯૯૫ નો પ્રસ્તુત વિડિયો પૃથક્ પણે sensual ride આપશે .” The Woman In Red ” 1984 ની romantic comedy movie નું આ ગીત #1 Billboard hot 100 , # 1UK Single chart & #1 Top in 19 other countries charts , Tripple platinum Canada , Won Academy Award / Oscar ( nominated also for best Instrumental & song of the year ) Best original song 1984 & Golden globe 1985 & Highest selling record of Motown . Stevie gave a shout out for Nelson Mandela while receiving this Award in His Name , Mandela was then jailed ( Since 1962 ) by S . Africa who banned Stevie’s music which led other Artists to voice unitedly against Apartheid releasing a song ” Sun City “. Stevie performed this song on 70 th Birthday tribute to Mandela (1918 – 2013 ) at London in 1988 . Wonder said that he had John Lennon of ‘Beatles’ , A Libran by birth ) in his mind singing along with him . Hence , a line “No Libra sun ” in the song as Lennon was killed in 1981 & wouldn’t sing along with him . With the Bad Time of Covid-19 pandemic , deaths / Sickness / Fear that have been rulling upon the Humanity , the people all over the world will not have anything listed in this song as aforesaid , and everything else that can be expected in the routine normal , joyful life of a common man . As the Singer admits : ” In fact , Here is just another ordinary day : In Absence of : … … & Full of : … … ( Make your own list of ” missing ” ) . Click here to view 480 P Shorter version with Movie Clips showing desperate lovers : Gene Wilder : screenplay writer , director , actor & Kelly LeBrok : fleeting moments can become an eternity : Are You waiting for your ‘lady in red ‘? Be blessed 🐱 https://youtu.be/wFEH4GYXhAk
પ્રસ્તુતિ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે : : ૧૩ . ૫ . ૨૦૨૦ :