બાર જ્યોતિર્લિંગ : પ્રસિદ્ધ પ્રાચીન મંદિરો : ( ૧ ) : :  જઠરાગ્નિ : ઉમાશંકર જોશી ( ૨ ) : : ઓમ્ નમઃ શિવાય , ભરી દે, ભરી દે, ભિક્ષુક ની ઝોળી : રાસબિહારી દેસાઇ : અવિનાશ વ્યાસ : પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય : ( ૩ ) : રામ‌ રણંકાર વાગે : વિભા દેસાઈ : રાસબિહારી દેસાઈ  : ( ૪ ) : : શુભ  મહાશિવરાત્રી, March 8, 2024 : HAPPY IWD 2024 : ( 5 ) : :

HAPPY MAHA SHIVRATRI : :

શિવરાત્રી તે શિવ અને રાત્રી.
ધર્મશાસ્ત્રો પ્રમાણે શિવ, સદાશિવ, અંબિકા માતા, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ અને રુદ્ર એટલે શું?
શિવ એટલે કલ્યાણકારી  તત્વ. શિવ એટલે જ પરમાત્મા,  જેને ચેતના અથવા consciousness પણ કહેવાય.  તેને ધ્યાન પૂર્ણ તત્વ, ઈન્ટેલિજન્સ  કે બ્રહ્માંડની શક્તિ યા કોસ્મિક પાવર  પણ કહેવાય. મન એ પણ આત્માનું રૂપ, જે દેખાતું નથી પરંતુ તમારા  શરીરને નિયંત્રિત કરતું જણાય.જે  આ દુનિયાથી તમને રૂબરૂ  કરાવે  અને તમારી ઊર્જાને નિયંત્રિત કરે. આ ચેતન તત્વ એટલેકે શિવ તત્વ એક કોયડો ઉકેલવા પ્રેરે. આ ચેતન  તત્વ શોધવા ની મથામણ કરવી પડે.

તે પરમાત્મા એટલે કે શિવને એકમાંથી બે થવાની ઈચ્છા થઈ ત્યારે પરમાત્માએ પોતાના શ્રી અંગમાંથી અંબિકા માતાની ઉત્પતિ કરી. અંબિકા માતા એટલે જ પ્રકૃતિ. જડ કે ઠોશ પદાર્થને શિવની શક્તિ પણ કહેવાય. શક્તિ વિના શિવ પણ શવ. અંબિકા માતા જોડે જોડાયેલું ચેતન તત્વ એટલે કે આત્મા જેનું બીજું નામ એટલે  સદાશિવ.આપણા બધાના પ્રથમ માતા પિતા એટલે સદાશિવ અને અંબિકા માતા. અને તેમના પિતા એટલે શિવ. આમ બ્રહ્માંડની શરૂઆતમાં ચેતન તત્વ જ હતું જેને આપણે શિવ કહીએ છીએ. શિવ અજન્મા છે. બ્રહ્માંડની શરૂઆતમાં ચેતન તત્વ હતું. તે ચેતન તત્વ માંથી પ્રકૃતિ / જડ તત્વ ઉત્પન્ન થયું. ચેતન તત્વ અને પ્રકૃતિ સાથે  મળીને  સદાશિવ અને અંબિકા કહેવાયા.સદાશિવ અને અંબિકા માતા ના ત્રણ પુત્રો સર્જાયા. એકનું નામ બ્રહ્મા બીજાનું નામ વિષ્ણુ અને ત્રીજા નું નામ શંકર.

બ્રહ્માજી ની પત્ની સરસ્વતીજી. ( બ્રહ્માજીના બીજા પત્ની એટલે ગાયત્રી. ) વિષ્ણુ ની પત્ની  લક્ષ્મી માતા. શંકર ની પ્રથમ પત્ની સતી. બીજી વખતના પત્ની તે પાર્વતી માતા.

બ્રહ્માજીએ પ્રથમ પુરુષ અને સ્ત્રી સર્જ્યા તે પ્રથમ પુરુષ  એટલે મનુ અને પ્રથમ સ્ત્રી એટલે  સતરૂપા. મનુ ઉપરથી માનવ નામ આવ્યું  અને સતરૂપા નું અપભ્રંશ થતાં સ્ત્રી શબ્દ આવ્યો.
તે મનુ અને સત રૂપાનો  વંશવેલો અત્યારે હાલ તમારા સુધી  પહોંચ્યો છે.

બ્રહ્માજી દ્વારા આ સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ થઈ. વિષ્ણુ દ્વારા તેનું પાલનપોષણ થયું અને શંકર દ્વારા સ્થિર થઈ અને તેનો વિનાશ થાય કે થઈ શકે. માનવ શરીરમાં ત્રણ શક્તિઓ કામ કરે જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં anabolism  metabolism and catabolism કહેવાય.

શંકરનું નિવાસસ્થાન કૈલાશ પર્વત છે. તે હંમેશા ધ્યાનસ્થ સ્થિતિમાં હોય છે. જે તેનું સૌમ્ય સ્વરૂપ છે. તેનું ક્રિયાશીલ કે રુદ્ર સ્વરૂપ એટલે રુદ્ર.

પરમાત્મા ના પાંચ કર્તવ્ય છે. એક સર્જન કરવું તે બ્રહ્માનું કર્તવ્ય છે. બીજું સ્થિતિ યાની કી પાલનપોષણ કરવું એ વિષ્ણુનું કર્તવ્ય છે. ત્રીજું સંહાર કરવો તે રુદ્રનું કર્તવ્ય છે. ચોથું સ્થિર થવું. પાંચમું કૃપાદ્રષ્ટિ બનાવી રાખવી. ચોથું અને પાંચમું તે શંકરનું કર્તવ્ય છે. શંકર ભગવાન બધા ઉપર કૃપાદ્રષ્ટિ બનાવી રાખે છે. તેને ભજવા સહેલા છે. ભોળાનાથ છે જલ્દી ખુશ થઈ જાય.

શંકર ભગવાન શિવલિંગની પૂજા કરે છે. એટલે શિવ તેમના પિતા થયા. શિવ એટલે ચેતન તત્વનું એક્સટેન્શન  તે ચેતન તત્વ તે  સદાશિવ માં પણ છે. શંકરમાંપણ છે. બ્રહ્મામાંપણ છે. વિષ્ણુ માં પણ છે. આ વિશ્લેષણ પુરાણો ની દ્રષ્ટિએ  કેટલું સાચું , કે કેટલું ખોટું તે કોઈ ને ખબર નથી. માટે મતમતાંતર પ્રવર્તે છે.

હવે પ્રકૃતિ અને પુરુષ એટલે કે જડ તત્વ અને ચેતન તત્વનો આધ્યાત્મિક અર્થ સમજીએ. આ પૂરી સૃષ્ટિ બે તત્વોની બનેલી છે. એક જડ તત્વ / પ્રકૃતિ અને બીજું ચેતન તત્વ એટલે કે આત્મા યા પરમાત્મા. પ્રકૃતિ / જડ તત્વ તે ચેતન તત્વ માંથી સર્જાયા એટલે કે પ્રકૃતિના કણ કણમાં ચેતન તત્વ છે. કણ કણમાં ભગવાન વસે. ભગવાન, ઈશ્વર, પરમાત્મા, શિવ બધાને એક જ નામથી પોકારી એ અને  પ્રાર્થના સેવા કરીએ છીએ. તે બધાનો અર્થ એક જ થાય ચેતન તત્વ. માનવ સંશોધિત વિજ્ઞાન એ જડ તત્વનું એનાલિસિસ કરવા પૂરતું જ સીમિત લાગશે .તે જડ તત્વ એ પાંચ તત્વોનું બનેલું છે પૃથ્વી, જલ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ. તે પાંચ તત્વો એકબીજામાં રૂપાંતરિત થઈને ઉર્જા પેદા કરે. પરંતુ ઉપરના પાંચ તત્વોને કોઈ જાગૃત તત્વ નિયંત્રિત કરી રહ્યું છે. પ્રત્યેક કણ કણમાં ભગવાન છે એનો મતલબ દરેક ઠોશ પદાર્થમાં ચેતન તત્વ  સમાયેલું છે. ધારણાઓ ઓછી પડવાની છે કારણ કે તે અદ્રશ્ય છે જેને  જાણવું મુશ્કેલ માની છે. આત્મા એટલે કે ચેતન તત્વ શું છે તે નિશ્ચિતપણે સમજી શકાયા નથી. પૂરી સૃષ્ટિને પરમાત્મા કેમની ચલાવે તે એક અજબ કોયડો છે. દેખાય છે તે પ્રકૃતિને જાણવી સહેલી છે. વૈજ્ઞાનિકોએ પદાર્થ એટલે પ્રકૃતિ માંથી શોધ સંશોધન ના પ્રયત્નો કર્યા, જે પદાર્થ વિજ્ઞાન / ફિઝિક્સ ના સિદ્ધાંત કહેવાયાં.

આ પૂરી સૃષ્ટિમાં બે વસ્તુ છે. એક તો પ્રકૃતિ જે પાંચ તત્વોની બનેલી છે. જે આપણને દેખાય છે તે અલગ અલગ રૂપમાં પ્રસ્તુત થાય છે જેમકે મનુષ્ય, પક્ષી, પ્રાણી, જીવ જંતુ સજીવ, નિર્જીવ, સુરજ, ચંદ્ર, તારા, ગ્રહ વગેરે વગેરે. તમામ સૃષ્ટિને ચલાવનારું   કોઈ એક તત્વનું નામ એટલે જ આત્મા અથવા પરમાત્મા. જેના કારણે પૂરી સૃષ્ટિ સુચારૂ રૂપે ચાલી રહી છે. તો  મનમાં ધારણા બનાવો કે આ પૂરી સૃષ્ટિનું કોઈ શક્તિ સંચાલન કરનાર શક્તિનું નામ એટલે જ આત્મા કે પરમાત્મા. તે આ પૂરી સૃષ્ટિનું બીજ છે. તેમાંથી જ આ પૂરી સૃષ્ટિનું સર્જન થયું છે.

રાત્રી નો મતલબ વિશ્રાંતિ. રાત્રે ગાઢ નિંદ્રામાં સુઈ જાય ત્યારે તે જીવ પરમાત્મા ની વધુ નજીક હોય છે. એટલે કે વિચારોની ગતિ બહુ જ ઓછી હોય કાં તો અમનની સ્થિતિમાં હોય એટલે કે તે આધ્યાત્મિક મોડમાં હોય. ત્યારે , તે પરમાત્માની ગોદમાં આવી જાય છે.  પરમાત્મા જોડે જીવ એકાકાર થઈ જાય. અને જ્યારે મન અમન ની સ્થિતિમાં જતું રહે ત્યારે મન દ્વારા બહાર ફેંકતી ઊર્જા બંધ થઈ જાય. તે ઊર્જા શરીર ની અંદર રહે. ત્યારે ગાઢ નિંદ્રા લઈને ઊઠેલો માણસ ઊર્જાવાન લાગે. મન એનું શાંત હોય તેના શરીરનું હીલિંગ થાય. ત્યારે આનંદનો અનુભવ થાય. હવે, મહા શિવરાત્રીનું મહત્વ સમજી શકાશે. શિવરાત્રીના દિવસે પ્રકૃતિ વધુને વધુ ચેતન તત્વની તરફ આકર્ષાય છે. એટલે તે રાત્રે ધ્યાન કરવું બહુ સરળ હોય છે. રાત્રી પરમાત્માને મળવા માટેનો સારામાં સારો સમય છે. તે વખતે સૃષ્ટિમાં ઉત્તરાર્ધ ભાગમાં તેવા ફેરફાર થાય જેના કારણે પ્રકૃતિ વધુને વધુ પરમ તત્વ જોડે એકાત્મનો  અનુભવ કરે. ફાગણ મહિના ની ચૌદશે કૃષ્ણ પક્ષ માં  શિવરાત્રી આવે. એ દિવસે રાત્રે ધ્યાન કરવાથી, વ્રત કરવાથી, ઉપવાસ કરવાથી, યજ્ઞ કરવાથી વધુને વધુ ચેતન તત્વની નજીક જઈ શકાય. આ અર્થમાં શિવરાત્રીનું મહત્વ છે. આપણે ભજન, આરતી, મંત્રો ઉપચાર, યજ્ઞ, વ્રત, ઉપવાસ તમામ સાધનો દ્વારા  પરમાત્માની નજીક જવા માટે પ્રયત્ન કરીએ છીએ. અહીં  સતત હોશમાં રહેવું પડે. જરા બેહોશી કરી તો પ્રકૃતિ તરફ ખેંચાઈ જવાય. સંસાર તરફ ખેંચાઈ જવાય. માટે, શિવરાત્રી પર સતત જાગૃત રહેવાનું નામ જાગરણ કહેવાય. રાત્રે ખાલી જાગવું તેનું નામ જાગરણ ના કહેવાય તેને ઉજાગરો કહેવાય. એટલા માટે શિવરાત્રીના દિવસે જાગરણ અને ઉપવાસ કરીએ છીએ ઉપવાસ નો અર્થ ઈશ્વરની નજીક વાસ રાખવો તે.

અંધકાર એટલે શું?  અંધકાર એટલે જ પરમાત્મા. અમુક લોકો પરમાત્માને સ્વયં પ્રકાશિત કહે છે પરંતુ અહીંયા સ્વયં પ્રકાશિત અથવા તો પ્રકાશમાન નો અર્થ તે જ્ઞાન સ્વરૂપ છે. જ્ઞાનનો અર્થ પ્રકાશ થાય. સૃષ્ટિમાં નજર કરશો તો પ્રકાશની ગેરહાજરી હોય ત્યારે  પૂરી સૃષ્ટિ અંધકારથી ભરાઈ જાય છે. તમારી આજુબાજુ સૂર્યનો, ચંદ્રનો કે તારાનો જે કઈ પ્રકાશ દેખાય છે તે પ્રકૃતિ માંથી બનેલા સુરજ, ચંદ્ર અથવા તો તારા, એ બધાનાં પ્રકાશ છે. સૂર્ય પ્રકાશ શાશ્વત નથી. તે સૂરજનો નાશ થતો  જણાય ત્યારે તે પણ નષ્ટ થાય .સૂરજના પ્રકાશને એક હાથ વચ્ચે રાખીને રોકી શકો છો. સૂર્યનો ગોળો તપે છે ત્યાં સુધી તે પ્રકાશ તમને આપશે મ. તે પરમેનેન્ટ તત્વ નથી ટેમ્પરરી છે. પ્રકાશ ના હોય ત્યારે આ દુનિયામાં એક અંધકાર જ બચે છે જે શાશ્વત છે. અને તે અશેષ અંધકાર એટલે જ પરમાત્માનું સ્વરૂપ. પરમાત્મા એ સ્વયં પ્રકાશિત છે અથવા તો પ્રકાશમાન છે તે પણ એક આધ્યાત્મિક ધારણા હોય  શકે છે. અહી પ્રકાશ નો અર્થ જ્ઞાન શબ્દ લેવાનો છે. પરમાત્મા પરમજ્ઞાન સમજવા ની ધારણા છે.

પ્રકાશ એ ટેમ્પરરી વસ્તુ છે. સૃષ્ટિના અંતમાં અંધકાર જ પરમેનેન્ટ રહેશે. વૈજ્ઞાનિકોએ સમજાવેલ બ્લેક હોલ અને બ્રહ્માંડની થિયરી આ પુષ્ટિ  શોધે છે. અંધકારમાંથી પૂરી પ્રકૃતિ / સૃષ્ટિનું સર્જન થયું. અંધકાર એટલે જ શિવ. એ અંધકારનો નો ભાગ તમારા શરીરની અંદર પણ આત્મા રૂપે છે. એટલે શિવો અહમ શિવો અહમ શબ્દ કહેવામાં આવે છે. તેનો અર્થ હું શિવ સ્વરૂપ છું. અહમ બ્રહ્મસ્મિ નો મતલબ હું બ્રહ્મ સ્વરૂપ છું. બ્રહ્મ એટલે પણ શિવ થાય.

આ શિવ તત્વ ની નજીક જવાય અને તમારા હાથમાં કંઈ પણ નહીં આવે તો તેને શૂન્ય પણ કહેવાય.  નથીંગનેસ પણ કહેવાય. ખાલી જગ્યા પણ કહેવાય. પ્રકૃતિ  પરમાત્માની ગર્ભાધાનની જગ્યા છે. એનો અર્થ પરમાત્મા એ એક બીજ છે અને પ્રકૃતિ તે ગર્ભાધાનની જગ્યા છે. તેના દ્વારા પૂરી સૃષ્ટિ નું સર્જન થાય છે. એટલે પરમાત્મા ભોગતા છે,  પ્રકૃતિ ભોગ્ય છે.  જ્યારે તમે મહાદેવ દર્શને જાવ છો ત્યારે નીચે પ્રકૃતિ એટલે કે સ્ત્રીના ગર્ભાશય અને યોની માર્ગને બતાવવામાં આવે છે અને તેમાં કાળા કલરનું શિવલિંગ જે પરમાત્માનું પ્રતીક છે. તે બીજ નું પ્રતીક છે. આખી આકૃતિ સૃષ્ટિના ઉદગમનું પ્રતીક છે. શ્રી કૃષ્ણ ભગવાનનો રંગ પણ કાળો હતો. નવરાત્રીને પણ આપણે ધામધૂમથી ઉજવીએ છીએ. શિવરાત્રીને પણ ધામધૂમથી ઉજવીએ છીએ. તે અંધકારનું પ્રતીક એટલે કે પરમાત્મા ના પ્રતિક તરીકેનો ઉત્સવ છે. આમ પૂરી સૃષ્ટિના બીજ રૂપે પરમાત્મા સર્વમાં બિરાજમાન છે. તમારી અંદર પણ પરમાત્મા બીજ સ્વરૂપે બિરાજમાન છે. તમારા શરીરના દરેક કણ કણમાં પરમાત્મા છે.

બીજ ઉગે ત્યારે સમજવું કે તેમાં કેવડું મોટું ઝાડ કે મનુષ્ય સમાયેલ છે કે આખી સૃષ્ટિ સમાયેલ છે. આમ બીજ એટલે જ પરમાત્મા શિવ. પૂરી સૃષ્ટિમાં પાંચ ટકા જ પ્રકૃતિ એટલે કે ઠોશ પદાર્થ છે જેને એસ્ટ્રલ બોડી કહેવાય. 95% અંધકાર છે તે અંધકાર એટલે જ શિવ તત્ત્વ માનો કે પરમાત્મા.

શિવરાત્રી નું બીજું મહત્વ છે તે દરમિયાન પાર્વતી માતાએ શંકર જોડે લગ્ન કરેલા. પ્રકૃતિનું ચેતન તત્વ તરફનું ખેંચાણ કે જે લગ્નમાં પરિણમ્યું. એકરૂપતા નો અનુભવ થયો. શિવરાત્રીના દિવસે મા પાર્વતીનું શંકર ભગવાન તરફનું ખેચાણ તીવ્ર હતું તે લગ્નમાં પરિણામ્યું. બીજા અર્થમાં કહીએ તો માતાજી : અંબિકા, સરસ્વતી, લક્ષ્મી, પાર્વતી , બધા પ્રકૃતિના સ્વરૂપ છે. તેને સ્ત્રીલિંગમાં બતાવ્યા છે અને પુરુષ જે ચેતન તત્વનું પ્રતીક છે તેને પુરુષ બતાવ્યા છે. શંકરનું અર્ધનારેશ્વર રૂપ પણ એ કહી રહ્યું છે કે પ્રકૃતિ અને ચેતન તત્વ એક એકમ છે. જે કદાપી એકબીજાથી અલગ થવાના નથી. પ્રકૃતિ જે ઉર્જા સ્વરૂપે છે તે શિવની શક્તિ છે. સ્ત્રી અને પુરુષને સરખું મહત્વ આપવા માટે આ સિમ્બોલ પસંદ કરી શકો .પ્રકૃતિ અને ચેતન તત્વ શરૂઆતથી જ હતા અને પ્રકૃતિ ચેતન તત્વ માંથી નથી આવી તેવો પણ‌એક મત છે. પ્રકૃતિ અને ચેતન તત્વ શરૂઆતથી છે, અનાદિ છે , એમ માનવાનું.

આમ શિવ એટલે કે પરમાત્મા જે પૂરી સૃષ્ટિના જન્મદાતા છે. તે પૂરી સૃષ્ટિમાં  વિરાજમાન છે. જેના દ્વારા પૂરી સૃષ્ટિ સંચાલિત છે. સજીવ નિર્જીવ બધું જ નિયંત્રિત. આત્મા –  પરમાત્મા વિશે બહુ ના સમજાય એવું લાગે. જ્યારે પણ  આત્મા – પરમાત્માને પામવા હોય ત્યારે મનને અમનની સ્થિતિમાં લાવો , એટલે ગાઢ નિંદ્રામાં કે તુરીયા અવસ્થામાં કે સાક્ષી ભાવમાં કે સમર્પણભાવમાં પોતાની જાતને લાવો એટલે પરમાત્માને મળ્યા બરોબર નો અનુભવ થાય પણ ખરો..  એકદમ શાંતિનો, આનંદનો અને ઊર્જાનો અનુભવ થતો લાગે. આથી, શાંતિ, ઉર્જા અને આનંદ એ જ પરમાત્મા.

ડોક્ટર ચીમનભાઈ પટેલ ના આલેખ પરથી, ટૂંકાવી ને રજુઆત વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા, શિવરાત્રી , તા. ૮ માર્ચ, ૨૦૨૪. : :

https://youtu.be/hqVgw78IUv4?si=7Mepvm2SGjee5YkS

ઓમ્ નમઃ શિવાય , ભરી દે, ભરી દે, ભિક્ષુક ની ઝોળી : પ્રાર્થના ગીત / ભક્તિ ગાન : : અહીં મથાળે ક્લિક કરી સાંભળજો : : ભરી દે ભરી દે ભરી દે
કોઈ ભિક્ષુક ની ઝોળી ભગવંત… ꠶ટેક ( ઓમ્ નમઃ શિવાય )

જીવ તો તારું એક રમકડું 
નિમિત્ત બને છે રૂડું ભૂંડું
આશિષ નું એક અમૃત બિંદુ
ઝરી દે ઝરી દે ઝરી દે… . ટેક ( ઓમ્ નમઃ શિવાય )

તું તરણાની ઓથે ડુંગર
તું છું સત્ય(મ્) શિવં સુન્દર(મ્)
મધ્ય મહેરામણ કોઈની હોડી
ડૂબતી પાર કરી દે… ટેક ( ઓમ્ નમઃ શિવાય )  : : સ્વર : રાસબિહારી દેસાઈ  ( Live Recording ) : : રચના : અવિનાશ વ્યાસ : : સ્વરાંકન : પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય : : સને ૨૦૨૪ ની મહા શિવરાત્રી , શુક્રવારે માર્ચ ૮ , ૨૦૨૪ , સાથે હેપ્પી વુમન્સ ડે  નિમિત્તે શૂભ  કામના. : : યાચક – ભિક્ષુક ની પ્રાર્થના/ ભક્તિ ગાન  ફળીભૂત થઈ રહો ધન્ય ધન્ય. : : : :  જ્યોતિર્લિંગ એટલે ભગવાન શંકરનાં એવા લિંગો કે જે સ્વયંભૂ પ્રગટ થયા છે. ભારતમાં આવા બાર જ્યોતિર્લિંગ છે.

द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रम् ૧૨ જ્યોતિર્લિંગોનું વર્ણન કરે છે: : सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्। સૌરાષ્ટ્રે સોમનાથં ચ શ્રીશૈલે મલ્લિકાર્જુનમ્ સૌરાષ્ટ્રમાં સોમનાથ અને શ્રીશૈલમમાં મલ્લિકાર્જુન ; : उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम्॥ ઉજ્જયિન્યાં મહાકાલમ ૐકારમમલેશ્વરમ્ ઉજ્જૈનમાં મહાકાલ, ઓમકારેશ્વરમાં મામલેશ્વર; : परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमशङ्करम्। પરલ્યાં વૈદ્યનાથં ચ ડાકિન્યાં ભીમશંકરમ્ પરલી (ચિત્રભૂમિ)માં વૈદ્યનાથ[૧] અને ડંકિયામાં ભીમાશંકર; : सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने॥ સેતુબન્ધે તુ રામેશં નાગેશં દારુકાવને સેતુબંધમાં રામેશ્વરમ, દારુકાવનમાં નાગેશમ; : वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे। વારાણસ્યાં તુ વિશ્વેશં ત્ર્યમ્બકં ગૌતમીતટે વારાણસીમાં વિશ્વેશમ (વિશ્વનાથ), ગૌતમી (ગોદાવરી નદી)ના કિનારે ત્રંબકેશ્વર; : हिमालये तु केदारं घुश्मेशं च शिवालये॥ હિમાલયે તુ કેદારં ઘુશ્મેશં ચ શિવાલયે હિમાલયમાં કેદાર (કેદારનાથ) અને શિવાલય (વેરુલ)માં ઘૃષ્ણેશ્વર. : एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः। એતાનિ જ્યોતિર્લિંગાનિ સાયં પ્રાતઃ પઠેન્નરઃ જે કોઇ આ જ્યોતિર્લિંગોનું દરરોજ સાંજે અને સવારે પઠન કરશે. : सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति॥ સપ્તજન્મકૃતં પાપં સ્મરણેન વિનશ્યતિ તે પાછલા સાત જન્મોના પાપમાંથી મુક્તિ પામશે. : एतेशां दर्शनादेव पातकं नैव तिष्ठति। એતેશાં દર્શનાદેવ પાતકં નૈવ તિષ્ઠતિ જે કોઇ આ સૌના દર્શન કરશે, તેની દરેક મનોકામના પૂરી થશે. : कर्मक्षयो भवेत्तस्य यस्य तुष्टो महेश्वराः॥ કર્મક્ષયો ભવેત્તસ્ય યસ્ય તુષ્ટો મહેશ્વરાઃ અને મહેશ્વર આ પ્રાર્થનાની સંતુષ્ઠ થતા કર્મો પૂર્ણ થશે. : :
વેરાવળ, સૌરાષ્ટ્ર , ગુજરાત : જ્યોતિર્લિંગોની યાત્રામાં સામાન્ય રીતે સોમનાથના પ્રથમ દર્શન કરાય છે. આ મંદિરનો ૧૬ વખત વિનાશ કરાયો હતો અને તે વૈવિધ્યપૂર્ણ પરંપરા અને ઇતિહાસ ધરાવે છે. તે પ્રભાસ-પાટણ (સોમનાથ – વેરાવળ) ખાતે પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલું છે. : :; :
શ્રી સૈલમ , આન્ધ્ર પ્રદેશ : મલ્લિકાર્જુન જે શ્રીસૈલ પણ કહેવાય છે, જે રાયલાસીમામાં કુર્નૂલ જિલ્લામાં પર્વત પર આવેલું છે. આ સ્થળે શક્તિ પીઠ અને જ્યોતિર્લિંગ બંને છે. : : : :
ઉજ્જૈન , મધ્ય પ્રદેશ : મહાકાળ, ઉજ્જૈન (અથવા અવંતિ) મધ્ય પ્રદેશમાં આવેલું છે. આ એક જ એવું લિંગ છે જે દક્ષિણાભુમુખી છે અને મંદિરના ગર્ભગૃહની છત પર શ્રી રુદ્ર યંત્ર આવેલું છે. અહીં શક્તિ પીઠ અને જ્યોતિર્લિંગ બંને છે. : : ; :
ઓમકારેશ્વર , મધ્ય પ્રદેશ : ઓમકારેશ્વર મધ્ય પ્રદેશમાં નર્મદા નદીના ટાપુ પર આવેલ છે અને મામલેશ્વર મંદિર જ્યોતિર્લિંગનો સમાવેશ કરે છે. : : : :
કેદારનાથ , ઉત્તરાખંડ : Kedarnath in Uttarakhand is revered as the northernmost and the closest Jyotirlinga to Lord Shiva’s eternal abode of Mount Kailash. Kedarnath forms a part of the smaller Char Dham pilgrimage circuit of Hinduism. Kedarnath, nestled in the snow-clad Himalayas, is an ancient shrine, rich in legend and tradition. It is accessible only for six months a year. It is also one of the Padal Petra Stalam of Vada Naadu mentioned in Thevaaram. Shiva assumed the form of wild boar and dived into the earth at Kedarnath to emerge at Pashupatinath. Pure ghee is applied at Kedarnath lingam as the boar was injured . : :
ભીમાશંકર મંદિર, પૂણે નજીક, મહારાષ્ટ્ર : Bhimashankar is very much debated. There is a Bhimashankara temple near Pune (pictured) in Maharashtra, which was referred to as Daakini country, but Kashipur in Uttarakhand was also referred to as Daakini country in ancient days and a Bhimashkar Temple known as Shree Moteshwar Mahadev is present there. Another Bhimashankar is in the Sahyadri range of Maharashtra. The Bhimashankar temple near Guwahati, Assam is the jyotirlinga according to Sivapuran. According to Linga Purana, Bhimasankar temple in Bhimpur near Gunupur of Rayagada district in South Orissa is also believed as Bhimasankar Jyotirlinga, which is situated at the western part of the holy Mahendragiri mountains and at the river bank of Mahendratanaya(which is also believed as the Daakini area by many historian), was excavated in the year 1974, having quadrangular Shakti around the Linga and decorated by a Upavita as per the puran. : : : :
કાશી વિશ્વનાથ મંદિર, વારાણસી, ઉત્તરપ્રદેશ : The Kashi Vishwanath Temple in Varanasi, Uttar Pradesh is home to the Vishwanath Jyotirlinga shrine, which is perhaps the most sacred of Hindu shrines. It is also one of the Padal Petra Stalam of Vada Naadu mentioned in Thevaaram. The temple is situated in Varanasi, the holiest city for Hindus, where a Hindu is expected to make a pilgrimage at least once in his life, and if possible, also pour the remains of cremated ancestors on the River Ganges . The temple stands on the western bank of the holy river Ganges, and is one of the twelve Jyotirlingas. In fact, it is a place where Shakti peeta and Jyotirlingam are together. It is the holiest of all Shiva temples. The main deity is known by the name Vishwanath or Vishweshwara meaning Ruler of the universe. The temple town, is considered the oldest living city in the world, with 3500 years of documented history, is also called Kashi. : :
ત્ર્યંબકેશ્વર, નાસિક નજીક, મહારાષ્ટ્ર : ત્રંબકેશ્વર મંદિર, નાસિક નજીક મહારાષ્ટ્રમાં આવેલું છે અને તે ગોદાવરી નદીના કાંઠે આવેલું છે. : :
નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, જામનગર / દ્વારકા નજીક , ગુજરાત : Nageshvara Jyotirlinga is one of the 12 Jyotirlinga shrines mentioned in the Shiva Purana and the Dvādaśa Jyotirliṅga Stotram, says one of the jyotirlinga namely Nagesh is situated in Daruka-Vana and most probably the present day Dwarka region. Other claims to the Nagesh Jyotirlinga status come from – Aundha Naganath (Hingoli District of Maharashtra) and Jageshwar (Almora District of Uttarakhand) : :
વૈદ્યનાથં જ્યોતિર્લિંગ , દિઓઘર, ઝારખંડ : According to Hindu beliefs, the demon king Ravana worshipped Shiva at the current site of the temple to get the boons that he later used to wreak havoc in the world. Ravana offered his ten heads one after another to Shiva as a sacrifice. Pleased with this, Shiva descended to cure Ravana who was injured. As he acted as a doctor, he is referred to as Vaidhya (“doctor”). From this aspect of Shiva, the temple derives its name. : :
રામલિંગેશ્વરમ જ્યોતિર્લિંગ, રામેશ્વરમ, તામિલનાડુ : Rameswaram in Tamil Nadu is home to the vast Ramalingeswarar Jyotirlinga temple and is revered as the southernmost of the twelve Jyotirlinga shrines of India. It enshrines the Rameśvara (“Lord of Rama”) pillar. It is also one of the Padal Petra Stalam of Pandya Naadu mentioned in Thevaaram. : :
ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિર , ઈલોરા, મહારાષ્ટ્ર : ઘૃષ્ણેશ્વર મંદિર શિવપુરાણો મુજબ ૧૨ જ્યોતિર્લિંગોમાંનું એક છે, આ મંદિર ઇલારાની ગુફાઓમાં આવેલું છે. : :

શિવપુરાણની શતરુદ્રસંહિતા (સંહિતા ૩)ના અધ્યાય ૪૨, શ્લોક ૨-૪માં આ જ ૧૨ જ્યોતિર્લિંગો થોડા જૂદા ક્રમમાં વર્ણવ્યા છે, એ ક્રમ મુજબ જ્યોતિર્લિંગોની યાદી: દરેક મંદિર ના પ્રાંગણ આ યાદી પ્રમાણે ઉપરોક્ત ચિત્રોમાં , નોંધ સહિત જોવા મળશે. : :

રામલલ્લા ની સ્થાપિત મૂર્તિની સાંકેતિક પૂજા કરવા માટે તારીખ ૨૨ મી જાન્યુઆરી, ૨૦૨૪ ના રોજ બપોરે 12 વાગીને 29 મિનિટ અને 08 સેકન્ડ થી લઇને 12 વાગ્યા ને 30 મિનિટ અને 32 સેકન્ડ સુધી એટલે કે માત્ર 84 સેકન્ડનું જ મુહૂર્ત હતું. કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે રામલલ્લા ની મૂર્તિને રામ યંત્ર પર સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. તેની પહેલા રામ યંત્રને મંદિરના ગર્ભગૃહમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી ચુક્યુ હતું.
વિગ્રહ સ્વરૂપે , શ્રી રામ લલ્લા અને સીતાજી , ભાઇ લક્ષ્મણ સાથે ટેન્ટ માં વિરાજમાન : શ્રી રામ જન્મ ભૂમિ : અયોધ્યા. : : Shri Ram with Sitaji and younger Brother Lakshmana : embodiments, Shining in honourable seat of birthplace in Ayodhya : photo taken in the Tent , by a Visitor.
૧૯મી સદીના પ્રારંભમાં તીર પકડતા રામનું ચિત્રણ : શ્રી રામ
આદર્શ પુરુષ ધર્મનું મૂર્ત સ્વરૂપ. : શ્રી રામ હિંદુ ધર્મમાં એક પ્રમુખ દેવતા છે. તે વિષ્ણુનો સાતમો અને સૌથી લોકપ્રિય અવતાર છે. હિંદુ ધર્મની રામકેન્દ્રી પરંપરાઓમાં તેમને સર્વોચ્ચ ( પરમ અસ્તિત્વ) માનવામાં આવે છે. : વિષ્ણુનો સાતમો અવતાર
બ્રાહ્મણ (વૈષ્ણવ, ખાસ કરીને રામાનંદી સંપ્રદાય ) : ગુરુવાર , એ રામનો દિવસ. રામનવમી , દીપાવલી , વિજયાદશમી, વિવાહ પંચમી એ શ્રી રામ ના તહેવારો. : આવિર્ભાવ
અયોધ્યા, કોશલ (વર્તમાન ઉત્તર પ્રદેશ , ભારત ) : દેહત્યાગ
સરયૂ નદી, અયોધ્યા, કોશલ , ( વર્તમાન ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત ) : કુળ : રઘુવંશ-સૂર્યવંશ : : ધનુષ્ય બાણ વિધ્યા માં અપ્રતિમ સામર્થ્ય અને હંમેશા વિજયી. : મંત્ર : જય શ્રી રામ, જય સિયારામ, હરે રામા. : : ભગવાન રામ પ્રાચીન ગ્રંથોમાં મુખ્યત્ત્વે લોકરક્ષક અને મર્યાદાપુરુષોત્તમ તરીકે વર્ણવાયેલા છે. ભક્તિયુગમાં પ્રેમલક્ષણા ભકિતનો પ્રભાવ સીતા-રામની ભકિત ઉપર પણ પડયો અને એના પરિણામે સત્તરમી સદીમાં ‘રામરસિક સંપ્રદાય’ અસ્તિત્ત્વમાં આવ્યો. આ સંપ્રદાયને જાનકીવલ્લભ સંપ્રદાય અને જાનકી સંપ્રદાય જેવાં બીજાં પણ નામોથી ઓળખવામાં આવે છે. મર્યાદા પુરુષોત્તમ શ્રી રામ સીતા સાથે રાસલીલા કરે એ માની શકાય તેવું નથી, છતાં એ પણ હકીકત છે કે ઉત્તર ભારતમાં ઘણે સ્થળે રાસબિહારી કે લીલાવિહારી રામનાં અને રાસેશ્વરી સીતાનાં સ્થાનકો ઉભાં થયાં છે. : :
શ્રી રામ સીતા , પંચ કૂટી ના વનવાસ દરમિયાન: પેન્ટિંગ
રામ અને સીતા વનમાં લક્ષ્મણ સાથે, ૧૭મી સદીની હસ્તપ્રતનું ચિત્ર. : વાલ્મિકી રામાયણમાં ૨૪,૦૦૦ શ્લોકો છે. રામાયણ મૂળ ૭ કાંડોમાં વહેંચાયેલું છે:

બાલકાણ્ડ
અયોધ્યાકાંણ્ડ
અરણ્યકાણ્ડ
કિષ્કિંધાકાણ્ડ
સુંદરકાણ્ડ
યુદ્ધકાણ્ડ – લઙ્કાકાણ્ડ
ઉત્તરકાણ્ડ
હિંદુ ધર્મનાં બે મહાન ઐતિહાસિક ગ્રંથોમાં રામાયણની ગણના થાય છે. પરંતુ રામાયણ માત્ર હિંદુ ધર્મ કે આજના ભારત દેશ પુરતો મર્યાદિત ન રહેતા ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, થાઇલેન્ડ, કમ્બોડીયા, ફીલીપાઈન્સ, વિયેતનામ વગેરે દેશોમાં પણ પ્રચલિત છે. રામાયણ પરથી ૧૯૮૭-૮૮ દરમિયાન ટીવી સિરિયલ પણ બનેલી જે ખૂબ જ પ્રચલિત બની છે. ભારતીય લોકોની જીવનશૈલી, સમાજ જીવન અને કુટુંબસંસ્થા પર રામાયણ નો બહુ મોટો પ્રભાવ છે. દરેક પતિ-પત્નીને રામ-સીતા સાથે, પુત્રને રામ સાથે, ભાઈને લક્ષ્મણ કે ભરત સાથે અને મિત્રને સુગ્રીવ સાથે સરખાવવામાં આવે છે. રામને આદર્શ રાજા માનવામાં આવે છે. રામાયણનું દરેક પાત્ર સમાજ માટે આદર્શપાત્ર બની રહે છે. : : રામાયણ એ ભારતીય સંસ્કૃતિનો ઐતિહાસિક ગ્રંથ છે. વાલ્મિકીએ મૂળ સંસ્કૃતમાં આ ગ્રંથની રચના કરી હતી. તારા અને નક્ષત્રોનાં સ્થાન મુજબ ગણતરી કરતા રામાયણનો કાળ આશરે ઇ.સ.પૂર્વે ૫૦૪૧ ગણાય છે. રામાયણ એટલે રામ + અયણ = રામની પ્રગતિ કે રામની યાત્રા. : : ઋષિ વાલ્મિકી જંગલમાં આદિવાસી સાથે ઉછરેલા હતા અને પુર્વજીવનમાં લુંટ નો ધંધો કરી કુટુંબનું ભરણપોષણ કરતા. કોઇવાર જંગલમાં તેમને નારદ મુનિ મળ્યા. નારદ મુનિએ પુછ્યું કે તું જે લોકો માટે આ પાપ કરે છે તેઓ શું તારા પાપના ભાગીદાર થશે ખરા? વાલ્મિકીએ તેમના કુટુંબીઓને જ્યારે આ પુછ્યુ ત્યારે ઉત્તર મળ્યો કે કોઈ કોઈનાં પાપનું ભાગીદાર હોતું નથી. સૌએ પોતાનાં પાપની સજા પોતે જ ભોગવવી પડે છે. આ પ્રસંગે વાલ્મિકીની આંખો ખૂલી ગઈ. આ પછી તેઓ પોતાનાં પાપનાં પ્રાયશ્ચિત તરીકે લોક કલ્યાણના કાર્યમાં પ્રવૃત થયા. આગળ જતા ઋષિનું પદ પામ્યા અને પોતાના કાર્ય માટે આશ્રમની સ્થાપના કરી.

એક દિવસ વાલ્મિકી તમસા નદીમાં સ્નાન કરતા હતા, ત્યારે એક પારધીને સારસ પક્ષીના જોડલાને હણતો જોયો. સારસ પક્ષી વિંધાઈને પડયું અને આ જોઇ ઋષિ વાલ્મિકીના મુખમાંથી કરુણાને લીધે એક શ્લોક સરી પડ્યો.

મા નિષાદ પ્રતિષ્ટાં ત્વમગમઃ શાશ્વતીઃ સમાઃ
યત્ ક્રૌંચમિથુનાદેકમવધીઃ કામમોહિતમ્

હે નિષાદ ! તને પ્રતિષ્ઠા, આદર-સત્કાર, માન, મર્યાદા, ગૌરવ, પ્રસિદ્ધિ, ખ્યાતિ, યશ, કીર્તિ, સ્થિતિ, સ્થાન, સ્થાપના, રહેવાનું, આશ્રય ઇત્યાદિ નિત્ય-નિરંતર કદી પણ ન મળે, કારણ કે તે આ કામક્રીડામાં મગ્ન ક્રૌંચ /કૂજ પક્ષિઓમાંથી એકની વિના કોઈ અપરાધ હત્યા કરી દીધી છે.

આ પ્રસંગ બતાવે છે એક લુંટારામાંથી ઋષિ થયેલા વાલ્મિકી નું હ્રદય પરિવર્તન. આ પ્રસંગે વાલ્મિકીને એ વાતનો ખેદ થયો કે પોતે ઋષિ હોવા છતા એક પારધી ને શાપ આપ્યો અને એક નવા શ્લોકની રચના અનુષ્ટુપ છંદમાં થઇ તે વાતની પ્રસન્નતા થઇ.

આ પ્રસંગ પછી જ્યારે નારદ મુનિ વાલ્મિકીને મળવા આવ્યા ત્યારે વાલ્મિકીએ શ્લોકની અને પોતાના ખેદની વાત નારદજી ને કરી. વાલ્મિકીએ એ પણ ઇચ્છા વ્યક્ત કરી કે આ અનુષ્ટુપ છંદનો ઉપયોગ કરીને તે કોઇ એવી રચના કરવા માંગે છે જે સમગ્ર માનવ જાતિને માર્ગદર્શક બને. તેમણે નારદજીને પુછ્યુ કે શું એવી કોઇ વ્યક્તિ છે કે જે બધા જ ગુણોનો આદર્શ હોય? જેનામાં બધાજ ગુણો આત્મસાત્ થયા હોય?

આ સમયે નારદજીએ વાલ્મિકીને રામ ના જીવન વિષે લખવા માટે પ્રેરણા આપી. આમ, રામાયણની રચના થઇ. આ જ અરસામાં સીતા વાલ્મિકીના આશ્રમમાં રહેવા આવ્યા અને લવ-કુશનો જન્મ થયો. લવ-કુશ રામાયણ શીખ્યા અને તેમણે તેને અયોધ્યામાં પ્રચલિત કર્યુ. તેમની ખ્યાતિ સાંભળી રામે પણ લવ-કુશને રામાયણ ગાવા રાજસભામાં બોલાવ્યા. : : : : : : : દરેક રાજ્યમાં રાજા અને રાજાની નીચે અમાત્યો હતા. દરેક રાજ્યમાં મોટો પુત્ર જ રાજ્યનો વારસદાર થતો. સીતા ત્યાગના પ્રસંગ પરથી જાણવા મળે છે કે લોકોને પોતાની પસંદગી-નાપસંદગી વ્યક્ત કરવાનો અધિકાર હતો અને રાજા પ્રજાની ઇચ્છાને અનુરૂપ જીવતો. સ્ત્રીઓને રાજ્ય કારભારમાં પુરતો અધિકાર જણાય છે. સ્ત્રીની બુદ્ધિ વિષે – ખાસ કરીને કૈકેયીના પ્રસંગે – વાલ્મીકી રામાયણમાં થોડા ઉલ્લેખો છે જે તેની બુદ્ધિને ચંચળ, સ્વાર્થી કે દીર્ઘદ્રષ્ટિ વગરની માને છે. પરંતુ સાથે સાથે અનુસુયા, સીતા, મંદોદરી, તારા વગેરેના વખાણ કરવામાં આવ્યા છે. રાવણ અને વાલી બન્ને નો નાશ તેમની પત્નીના કહેવાનો અનાદર કરવાથી થયો હતો.

રામના જીવનનો બોધ કુટુંબજીવનને આદર્શ બનાવવાનો છે જેમાં પુત્રો માતા-પિતાની આજ્ઞા માને, પત્ની પતિની આજ્ઞા માને, પતિ પત્નીને પ્રિય હોય તેવું કરે, મોટો ભાઈ નાના ભાઈને પુત્રની જેમ સાચવે – વગેરે આદર્શ કૌટુંબિક જીવન બતાવે છે. : :

https://youtu.be/Upd-6jDg3bY?si=6ei_6M0urEp2x8Vi

( ૪ )  અહીં ઉપર ક્લિક કરી સાંભળજો : : રામ રણંકાર વાગે, મારા  સદગુરુ ને પરતાપ : : સ્વર : વિભા દેસાઈ : : સ્વરાંકન  : રાસબિહારી દેસાઈ : : ભક્તિ ગાન : : : : : : : : : : : : : : : : : :  હિન્દુ ગ્રંથોમાં રામના જીવનનું વર્ણન,  દરિદ્ર અને મુશ્કેલ સંજોગોમાં દેશનિકાલ, નૈતિક પ્રશ્નો અને નૈતિક દ્વિધાઓ જેવા અણધાર્યા ફેરફારો દ્વારા પડકારવામાં આવ્યું છે.  તેમની તમામ મુશ્કેલીઓમાં, સૌથી નોંધપાત્ર બાબત રાક્ષસ-રાજા રાવણ દ્વારા સીતાનું અપહરણ છે, ત્યારબાદ રામ અને લક્ષ્મણ દ્વારા દુષ્ટ રાવણનો નાશ કરવા માટેના અને સીતાની સ્વતંત્રતા મેળવવા દૃઢ નિશ્ચયી અને સફળતા ના વર્ણનો દ્વારા મહાકાવ્યો  રચવામાં આવ્યા હતા. રામ, સીતા અને તેમના સાથીઓની સમગ્ર જીવનકથામાં વ્યક્તિની ફરજો, અધિકારો અને સામાજિક જવાબદારીઓની ચર્ચા કરવામાં આવી છે. તે આદર્શ પાત્રો દ્વારા ધર્મ અને ધાર્મિક જીવનને સમજાવે છે. : :

વૈષ્ણવ ધર્મ માટે રામનું વિશેષ મહત્વ છે. તેઓ પ્રાચીન હિંદુ મહાકાવ્ય રામાયણના કેન્દ્રીય વ્યક્તિ છે, જે દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાની સંસ્કૃતિઓમાં ઐતિહાસિક રીતે લોકપ્રિય ગ્રંથ છે. તેમની પ્રાચીન દંતકથાઓએ ભાષ્ય (ભાષ્યો) અને વિસ્તૃત ગૌણ સાહિત્યને આકર્ષિત કર્યું છે અને પ્રદર્શન કલાને પ્રેરિત કરી છે. ઉદાહરણ તરીકે, આવા બે ગ્રંથો છે, અધ્યાત્મ રામાયણ – એક આધ્યાત્મિક અને ધર્મશાસ્ત્રીય ગ્રંથ જેને રામાનંદી મઠો દ્વારા પાયારૂપ માનવામાં આવે છે, અને રામચરિતમાનસ – એક લોકપ્રિય ગ્રંથ જે ભારતમાં દર વર્ષે શરદ ઋતુ દરમિયાન હજારો રામલીલા મહોત્સવના પ્રદર્શનને પ્રેરિત કરે છે. : :

રામની દંતકથાઓ જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મના ગ્રંથોમાં પણ જોવા મળે છે, જો કે આ ગ્રંથોમાં તેમને ક્યારેક પૌમા અથવા પદ્મા પણ કહેવામાં આવે છે,  અને તેમની વિગતો હિન્દુ સંસ્કરણોથી નોંધપાત્ર રીતે અલગ પડે છે. જૈન ગ્રંથોમાં ૬૩ શલાકાપુરુષોમાં રામનો આઠમા બલભદ્ર તરીકે ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો છે. શીખ ધર્મમાં દશમ ગ્રંથમાં ચૌબિસ અવતારમાં વિષ્ણુના ચોવીસ દિવ્ય અવતારોમાંના એક તરીકે રામનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.. : :

રામ, રમણ, રામા, અને રામચંદ્ર તરીકે પણ ઓળખાય છે. રામ એ વૈદિક સંસ્કૃત શબ્દ છે જેના બે પ્રાસંગિક અર્થ થાય છે. અથર્વવેદના સંદર્ભમાં, મોનિઅર-વિલિયમ્સના નિષ્પાદન અનુસાર તેનો અર્થ “શ્યામ, ઘેરા રંગનો, કાળો” થાય છે અને તે રાત્રિ શબ્દ સાથે સંબંધિત છે જેનો અર્થ થાય છે રાત. અન્ય સંદર્ભ ગ્રંથો જેવા કે, વૈદિક ગ્રંથોમાં મુજબ, આ શબ્દનો અર્થ “આનંદદાયક, આનંદકારક, મોહક, સુંદર, સુંદર” એવો થાય છે. આ શબ્દનો ઉપયોગ કેટલીક વાર વિવિધ ભારતીય ભાષાઓ અને ધર્મોમાં પ્રત્યય તરીકે કરવામાં આવે છે, જેમ કે બૌદ્ધ ગ્રંથોમાં પાલી, જ્યાં – રામ સંમિશ્રિત શબ્દમાં “મનને આનંદદાયક, મનોહર” ની ભાવના ઉમેરે છે. : :


વૈદિક સાહિત્યમાં રામ નામ સૌ પ્રથમ બે સંરક્ષક નામો – માર્ગાવેય અને ઔપતાસ્વિની સાથે સંકળાયેલો છે, જે વિવિધ વ્યક્તિઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. રામ, જમદજ્ઞ્ય નામની ત્રીજી વ્યક્તિ હિન્દુ પરંપરામાં ઋગ્વેદના સ્તોત્ર ૧૦.૧૧૦ ના કથિત લેખક છે. પ્રાચીન સાહિત્યમાં રામ શબ્દ ત્રણ વ્યક્તિઓ માટે આદરણીય પરિભાષામાં જોવા મળે છે:

પરશુ-રામ, વિષ્ણુના છઠ્ઠા અવતાર તરીકે. તેમને ઋગ્વેદ ખ્યાતિના રામ જમદજ્ઞય સાથે જોડવામાં આવે છે.
રામ-ચંદ્ર, વિષ્ણુના સાતમા અવતાર અને પ્રાચીન રામાયણ ખ્યાતિના રૂપમાં.
બલ-રામ, જેમને હલાયુધ પણ કહેવામાં આવે છે, તે કૃષ્ણના મોટા ભાઈ તરીકે ઓળખાય છે, જે હિન્દુ, બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મની દંતકથાઓમાં જોવા મળે છે.
હિન્દુ ગ્રંથોમાં, પૌરાણિક કથાઓમાં ઘણા જુદા જુદા વિદ્વાનો અને રાજાઓ માટે રામ નામ વારંવાર જોવા મળે છે. આ શબ્દ પ્રાચીન ઉપનિષદો અને અરણ્યકના વૈદિક સાહિત્યના વિવિધ આયામો તેમજ સંગીત અને ઉત્તર વૈદિક સાહિત્યમાં પણ જોવા મળે છે, પરંતુ તે એવી કોઈ વસ્તુ અથવા વ્યક્તિના સંદર્ભમાં જોવા મળે છે જે “મોહક, સુંદર, મનોહર” હોય અથવા “અંધકાર, રાત” ને ભાષાયિત કરતો હોય. : :

રામ નામનો વિષ્ણુ અવતાર અન્ય નામોથી પણ ઓળખાય છે. તેમને રામચંદ્ર (સુંદર, સુંદર ચંદ્ર), અથવા દશરથી (દશરથના પુત્ર) અથવા રાઘવ (રઘુના વંશજ, હિન્દુ બ્રહ્માંડશાસ્ત્રમાં સૌર વંશજ) કહેવામાં આવે છે. તેમને રામ લલ્લા (રામનું શિશુ સ્વરૂપ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. : :

મહર્ષિ વાલ્મિકી રામને એક આદર્શ માનવ ચરિત્ર તરીકે આલેખે છે. તેમનો હેતુ કોઇ એવા માનવના જીવન વિષે લખવાનો હતો જેમનામાં બધા જ ગુણો હોય. રામાયણમાં નીચેના ગુણોની વાત કરવામાં આવી છે.

રામ, શ્રવણ – પિતૃઆજ્ઞા માટે પોતાનો નીજી સ્વાર્થ છોડી દેવો.
રામ, ભરત- ભાઈઓ કે કુટુંબ વચ્ચે પ્રેમ રાજ્યાસુખ કરતા વધુ મહત્વ ધરાવે છે.
સીતા – પતિ વગર રાજ્યમાં રહેવુ તે કરતાં પતિની સાથે જંગલમાં રહેવુ વધુ યોગ્ય છે. પતિના કામમાં ખડે પગે મદદ કરવી
લક્ષ્મણ – તેજસ્વી ચારિત્ર્ય છતાં મોટા ભાઈની આજ્ઞા માનવી. સ્ત્રી પ્રત્યે પવિત્ર દ્રષ્ટિ રાખવી.
હનુમાન – પોતાની તમામ શક્તિ ભગવાનના કામમાં ધરી દેવી.
સુગ્રીવ – મિત્રતા.
વાલી, રાવણ – શક્તિનુ અભિમાન ન રાખવું અને પરસ્ત્રી ને પવિત્ર રીતે જોવુ.
વાનરો – જો સાથે મળીને કામ કરીએ તો સમુદ્ર પર સેતુ પણ બાંધી શકીએ અને રાવણ ને પણ મારી શકીએ.
મનુષ્ય જીવનમાં કંઇ જ અશક્ય નથી. માનવ પોતાને મળેલી કોઇ પણ પરિસ્થિતિમાંથી રસ્તો કાઢી શકે છે. આ માટે અધાર્મિક થવાની પણ જરૂર નથી. માણસ સિદ્ધાંતોથી જીવી શકે છે. જીવનમાં પ્રેમનું મહત્વ સુખ કરતા મહત્વનું છે. : : મૂળ રામાયણ તે વાલ્મિકી રામાયણ ગણાય છે. અધ્યાત્મ રામાયણ પછીથી લખાયેલુ છે જે મૂળ રામાયણમાં થોડા ફેરફારો કરે છે તથા તેનું તાત્વિક રહસ્ય સમજાવે છે.

તે પછી સંત તુલસીદાસ ગોસ્વામીએ શ્રી રામ ચરિત માનસની રચના કરી જે અવધી ભાષામાં લખાયેલું છે. : : ભારત ના ઘણાં રાજ્યોમાં ત્યાંની જે તે માતૃભાષા માં રામાયણ અને તેના પાત્રોને સવિશેષ અનુલક્ષીને ભાષા સાહિત્ય , નાટકો , ફિલ્મો અને કવિતા વાંચવા સમજવા મળી આવશે. શ્રી ઉમાશંકર જોશી ની “મંથરા” તથા રામમઢી ( એપ્રિલ ૨૧, ૨૦૨૧ ની મારી Post ) , રામ તારું નામ પ્યારું : ( સ્તુતિ ગીત ( એપ્રિલ , ૨૧, ૨૦૨૧ ની મારી post ) , કાવ્ય રચના સુંદર કાવ્ય રચના છે ; ( જેનો આસ્વાદ નો રસકો માણવા અહીં નીચે અંકિત related post ની લિંક ઉપર ક્લિક કરો ) : : પરંતુ, ઉમાશંકર જોશી ની મંદિર પરની એક કવિતા ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે : :

સીતા ભગવાન રામના પત્ની તથા લક્ષ્મીનો અવતાર મનાય છે. જનક નંદિની માતા જાનકી તો ભારતીય સતીત્ત્વ કે નારીતાનું પ્રેરક અને જીવંત પ્રતીક છે. સીતા તો જાતે સંતાપ સહન કરીને, અનેક કષ્ટ સહન કરીને, વિશેષ તેજ પ્રગટાવીને જાણે ભગવાન રામથી પણ આગળ નીકળી જાય છે. શ્રી રામ સીતા જી ની તોલે ના આવે.વેદમાં સીતા કૃષિની દેવી મનાઈ છે. ‘સીતા’ શબ્દનો અર્થ થાય, હળથી ખેડાઈને ધરતીમાંથી મળેલી કે ઉત્પન્ન થયેલી. વાલ્મીકિ રામાયણ તેમ જ બીજી પાછળની રામકથાઓ પ્રમાણે મિથિલાના રાજા જનક દ્વારા હળથી ધરતી ખેડતાં એમાંથી મળેલ કન્યાનું નામ ઉત્પત્તિ પ્રમાણે ‘સીતા’ રખાયું. જનકની પુત્રી હોઈ તે ‘જાનકી’ કહેવાઈ આ રીતે જાનકી ‘અયોનિજા’ કહેવાયાં. ભક્તિ અને મોક્ષની દેવી તરીકે ભારતીય જનતા ના હૈયે વસ્યા. : :
અગ્નિ પરિક્ષા આપી રહેલ સીતા, મુઘલ શૈલીનું ચિત્ર : સીતાના અગ્નિપ્રવેશ પ્રસંગે બ્રહ્માજી રામને કહે છે, “સીતા લક્ષ્મીજી અને આપ વિષ્ણુ છો”. ભાગવતમાં પણ લખ્યું છે કે રામ વિષ્ણુના અવતાર અને સીતા લક્ષ્મીનો અવતાર છે. પાછળથી લખાયેલાં રામાયણો જેવો કે અદ્ભુત રામાયણ, આનંદ રામાયણ, અઘ્યાત્મ રામાયણ વગેરેમાં તો સ્પષ્ટ રીતે જાનકી માતાની આદ્યશકિત કે દેવી શકિત રૂપે પ્રતિષ્ઠા થઈ છે. આનંદ રામાયણમાં સીતાના અનેક જન્મો અને સ્વરૂપો બતાવ્યાં છે. વિશ્વંભર નામના ઉપનિષદમાં ‘ૐ નમ: સીતારામાભ્યામ્’ એ મંત્રનો મહિમા બતાવ્યો છે. : : સીતાનાં પૂર્વજન્મનું નામ વેદવતી હતું. દેવી ભાગવતમાં કહ્યું છે કે, રાજા કુશઘ્વજની પત્ની માલવતીથી લક્ષ્મીનાં અંશરૂપે પુત્રી જન્મી અને જન્મતાં જ તે વેદમંત્રો ઉરચારવા લાગી. તેથી તેનું નામ પાડયું વેદવતી. : : માતા સીતાના ઉજજવળ ચરિત્રનો મૂળ આધાર તેમનો અટલ ‘પતિવ્રતા’ ધર્મ છે. વનગમન, વનવાસ, રાવણ દ્વારા અપહરણ, અગ્નિ પરીક્ષા, રામ દ્વારા ત્યાગ વગેરે પ્રસંગોમાં તેમના પતિવ્રતની કસોટી થાય છે. સીતાના ચરિત્રમાં નારી-સુલભ વૃત્તિઓ પણ જણાય છે. સુવર્ણમૃગ પ્રસંગમાં નારીસહજ સૌંદર્ય તરફનું આકર્ષણ પ્રબળ બન્યું છે. રાક્ષસીઓને દંડ ન દેવા હનુમાનને સમજાવતી સીતામાં નારીને યોગ્ય ક્ષમાશીલતા પ્રગટ થાય છે. સીતાજીનું હૃદય તો વાત્સલ્ય અને મમતાભર્યું છે. એમાં કયાંય કૃત્રિમ વ્યવહાર નથી. વનમાં પર્ણકુટિર આગળ રાવણનો સત્કાર કરતી અને ચિત્રકૂટમાં નાગરિકો સહિત ભરતના આગમન પર સૌની દિલથી સેવા કરતી સીતામાં ‘અતિથિ ધર્મ’ અને સેવાની ભાવના દેખાય છે જે સેવા, શીલ, સમર્પણ અને સહન શીલતાની ગુણસુગંધ ફેલાવે તે આદર્શ ભારતીય નારી એવા નારીજીવનનો આદર્શ સીતાના ચરિત્રમાંથી પ્રગટ થાય છે. : :
૨૨ જાન્યુઆરી , ૨૦૨૪ ના રોજ થી પ્રજા સમક્ષ દર્શન કરવા ખુલ્લા થયેલા પણ હાલમાં અધુરા , શ્રી રામ મંદિર નું મોડેલ : અયોધ્યાના ભવ્ય રામ મંદિર નિર્માણમાં લાગશે સાડા ત્રણ વર્ષનો સમય મુખ્ય રામ મંદિરના નિર્માણનો ખર્ચ 300થી 400 કરોડ રૂપિયા આંકવામાં આવ્યો છે, જ્યારે સંપૂર્ણ પરિસર બનાવવામાં આશરે 1100 કરોડ જેટલો ખર્ચ આવશે. : :
“જઠરાગ્નિ” : કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોશી : ઉપજાતિ છંદ : સ્વતંત્ર સોનેટ રચના : : અહીં જણાવેલ પુણ્ય પ્રકોપ , સમાજમાં પ્રવર્તતા વર્ગભેદ અને કૂદકે ને ભૂસકે વધતા રહેલા સુધારા ને અવગણતા પુંજીવાદ સામે છે. માટે કવિતામાં ભલે કવિનો આક્રોશ નજરે ચડતો હોય, અહીં હિંસા નથી… ચેતવણી છે… અને એની આખરી બે કડીઓ તો જાણે રૂઢિપ્રયોગ બની ગઈ છે.

‘અર્વાચીન કાવ્યસાહિત્યનાં વહેણો’માં રામનારાયણ પાઠક વાક્‌છટાના દૃષ્ટાંત તરીકે આ કાવ્યને ટાંકે છેઃ : આપણે તર્જનીથી તર્જતાં તર્જતાં કોઈને કહીએ, હાં! હાં! રચો રચો, પછી ખબર પડી જવાની છે. પણ જોઈ રાખજો, કોઈ દિવસ. : પાછલા ભાગમાં ચોખ્ખી શાપની ને તિરસ્કારની વાક્‌છટા છે.”

(રા. વિ. પાઠક ગ્રંથાવલિ-૫, પૃ. ૩૨)

દલિત કવિ નીરવ પટેલ લખે છેઃ “કવિએ લખ્યું છેઃ ‘તત્ત્વજ્ઞાન કરતાં વધુ સર્વસુગમ અને હૃદયંગમ રીતે મનુષ્યજીવનને અજવાળવાનું કવિતાને ફાવે છે.’ એટલે તો કવિતાના અર્પણ અંગે દુનિયા ઓશિંગણભાવ દાખવે છે. ‘જઠરાગ્નિ’ના કવિ, અમે ખરે જ તારા ઓશિંગણ છીએ.” ( આત્માની માતૃભાષા, પૃ. ૧૮) : :

આ કાવ્ય નો આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર આધુનિક પરિપ્રેક્ષ્યમાં આપણે પણ‌ કરીશું : પેન્ડિગ .. . ચિત્રો / માહિતી સંકલન વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા. : : તા. ૨૨ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૪ : :

HAPPY IW Day : : Friday , March 8, 2024 : : Inspire INCLUSION ( Theme 2024 )  POSE & SHARE  Across Social Media & Help Forge An Inclusive  World : : To Show SOLIDARITY that comes From the 💜❤️ HEART 💜❤️ : :

“IWD”, International Women’s Day is a Global  Day celebrating social, economic , cultural and political achievements of Women. IWD occured  well over Century since 1911 supported by over a million People. IWD is not country, group or  organization specific , but  it belongs to all groups collectively everywhere. IWD  also marks for accelerating Women’s  Equality . Ask if Women are not present , ” If not, Why not ? Conden as poor practices on sensing Women’s discrimination. Ensure treatment of Women equitable, everywhere , every time. Embrace the diversity of race, age , ability, faith, body image in rue inclusion of women in all fields of endeavour. Needs, interests and aspirations of Women & Girls must be valued at their inclusion at groups and organizations with  regard to their health, job, career, training, retaining , in sports, Arts like creative areas, and all possible scopes of talents development and advancement.

Wren Bird Poems : Various Poets : Bird Poems : :

For A Winter Wren : : By David Wagoner From Poetry Magazine June 1974 issue : Source : poetryfoundation.org

* * A Winter Wren’s Call : : By Tina Andersen

Softly bouncing between branch and vine
a wren shifts timidly throughout the brush
seeking insects to dine
this small bird appears to be in a rush
flitting and calling throughout the wood
this winter wrens call was understood.

A morning mild and cool sings to me
the trails are waiting for today’s fling
among the trees and meadow, I find glee
when I glimpse an early whisper of spring
hidden in a pasture amongst the grass
I find this little golden mass.

Merrily I traipse along
listening to the sweet bird song.
— Tina Andresen ( January 23 ) : Source : From allpoetry.com : For Educational Purposes only.

* * * : : The Wren : By Francis Duggan

* V : : Wrens By Francis Duggan

* V : : Wren’s : By Francis Duggan
V : : The Wren House : : By Evaleen Stein

V : : Wrens House : : By Evaleen Stein

V * : : The Sleep Of Wood In The House Of Wrens : : By George Looney : : : :


It’s not the wrens but the girl in overalls and a blouse,
his daughter, he talks to cutting and sanding the wood
to build the perfect houses the wrens will only come to
if he doesn’t paint them. He used to paint them, red
and green, and they stayed unvisited until they rotted
into gray and fell off for weeks in pieces she’d pick up
to save, because it seemed to her, let’s say, something
needed to be saved. Nothing was. But the splinter
that festered in her finger from one of the gray shards,
the one she didn’t tell her father about but pinched
and pushed until she gave up and let it rot its way
into her blood, that dead wood went dormant. Sleep
infected her yeas later, in another state, where wrens
had so many houses built for them the were transient,
their song a reminder that everything just keeps going
and then is gone. Like that shop thick with the refuse
of wood, like the garden with wrens singing Oklahoma
into a state where a man who once drove a truck could
landscape his backyard into a paradise hummingbirds
and wrens and blue jays stopped to dance in. When heat
was the worst, they’d bathe in the soil that was dry
because the town wouldn’t let him keep his garden wet
when it looked like there wouldn’t be enough water
for people to drink in town. Even the drunks, singing
in harsh voices, took their whiskey straight, sacrifice
an angel that grapples with us beside many rivers,
even forgotten ones that have gone to dust. Can we
expect the wrens to live in graying wood and sing,
or a woman with gray wood budding in her
heart and liver and cerebellum to wake up after
only eight hours? The sleep of wood is much longer
than the sleep of flesh. And wrens, they sleep minutes
at a time. Building houses, the man breathes
in the dust blossoming in the air from the sander
and coughs, and the wood turned dust rises enough
to cling in his daughter’s hair and, not singing
but becoming song in the humid air, turns her into
a woman even the most invisible wrens could live in.

First published in The Kenyon Review, Volume 22 #2 Spring 2000.
http://www.kenyonreview.org/roth

V * * : : Pending .. .

The Envious Wren : Phoebe Cary : : Bird Poems : :

1850 portrait of Phoebe Cary in New York City which hangs in her childhood home in North College Hill, Near Cincinnati, Ohio : Phoebe Cary ( September 4, 1824 North College Hill, Ohio, U.S – July 31, 1871, Newport, Rhode Island, U.S. ) was an American poet, and the younger sister of poet Alice Cary (1820–1871). The sisters co-published poems in 1849, and then each went on to publish volumes of their own. After their deaths in 1871, joint anthologies of the sisters’ unpublished poems were also compiled. More outgoing than her sister, Cary was a champion of women’s rights and for a short time edited Revolution, a newspaper published by Susan B. Anthony. In 1848, their poetry was published in the anthology Female Poets of America edited by Rufus Wilmot Griswold and with his help, Poems of Alice and Phoebe Cary was published in 1849 1868, Horace Greeley wrote a brief joint biography of Alice and Phebe (as he spelled her name) Alice died in 1871 from tuberculosis; Phoebe died five months later of hepatitis on July 31, 1871, in Newport, Rhode Island. Both the sisters were buried in Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York.
Fat Broiler Chicken : (Gallus gallus domesticus) full body looking at the camera, on Poultry – yard / farm
The little Bird Female ( superb fairy ) Wren on branch of a Tree.

The Envious Wren : : by Phoebe Cary


ON the ground lived a hen,
In a tree lived a wren,
Who picked up her food here and there;
While biddy had wheat
And all nice things to eat.
Said the wren, I declare, ‘t is n’t fair!”

“It is really too bad!”
She exclaimed — she was mad —
“To go out when it is raining this way!
And to earn what you eat,
Does n’t make your food sweet,
In spite of what some folks may say.

“Now there is that hen,”
Said this cross little wren,
“She’s fed till she’s fat as a drum;
While I strive and sweat
For each bug that I get,
And nobody gives me a crumb.

“I can’t see for my life
Why the old farmer’s wife
Treats her so much better than me;
Suppose on the ground
I hop carelessly round
For a while, and just see what I’ll see.”

Said this ‘cute little wren,
“I’ll make friends with the hen,
And perhaps she will ask me to stay;
And then upon bread
Every day I’d be fed,
And life would be nothing but play.”

So down flew the wren.
“Stop to tea,” said the hen;
And soon biddy’s supper was sent;
But scarce stopping to taste,
The poor bird left in haste,
And this was the reason she went:

When the farmer’s kind dame
To the poultry-yard came,
She said — and the wren shook with fright —
“Biddy’s so fat she’ll do
For a pie or a stew, And I guess I shall kill her to-night.” : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : “The Envious Wren”, A Bird Poem By Phoebe Cary is About a fable / Children’s Story about Cute little Wren Bird living on a tree , and A Hen living on the ground of poultry – yard of an old farmer whose lady cunningly calls her “Biddy”, an Adult , so fatty female Chicken. While Wren has to pick up her food , mostly some crumbs , here and there ; biddy is given wheat and all nice things to eat. The Wren feels that it is not fair. She feels for nobody gives her crumbs and she has to strive and sweat for the each bug. Whereas, The hen is fed untill she’s “as fat as a drum.” So we have learnt why The little Bird Wren has become “Envious of Biddy”, The hen who has been treated so much , better than her by the old farmer’s wife. : :
One day , The Wren found a thought of making friendship with Hen so that she might be invited to stay on the ground of poultry farm where she would be fed upon bread everyday, and there would be nothing in life but to play and pray. Finally , The Wren was invited by The hen to take a stop from her flight and have a taste of Tea. Soon Biddy’s supper was sent; What did happen thereafter !? The Poet Speaker clears the air saying, ” But scarce stopping to taste,
The poor bird left in haste,” Why ?! ? : :

“When the farmer’s kind dame
To the poultry-yard came,
She said — and the wren shook with fright —
“Biddy’s so fat she’ll do
For a pie or a stew,
And I guess I shall kill her to-night.” : : : : : : : : What a pity ! And sorrow for the misfortune of Biddy , the fatty hen ! And Good – luck to The industrious little bird Wren who for the time being, became jealous of Biddy and developed a thought of urging for the hen’s position, and had wanted there all advantages or possessions. The little Wren admired the hen enviously and set her heart on gaining friendship of the hen whose life was about to come to an end , as the farmer’s kind looking grand “dame” was not gentle, but very selfish and cruel . The lady provided her hen of the poultry with sweet eateries , day and night, untill she made her so fat and good for a pie or a stew , And she had a plan to kill Biddy that night. When The little Bird Wren heard a lady saying about her plan to kill Biddy , The hen , The little bird Wren shook with fright . The Wren got alarmed at the right time, of the danger in stopping to taste Tea and few pieces of Supper, and fearfully experienced a sudden desire to flee and escape from the killing ground of an old farmer’s poultry-yard. : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Our learning and an understanding is hereby noted , out of the observation that gives it a flick with the stroke in a storyline.: The hidden agenda is ‘A Secret / Ulterior Motive‘ , especially one that is selfish , or one that is not liked by other people. The outward semblance misrepresents the true nature of a gentle looking person. Here , The Little Wren Bird was so envious of Biddy The hen that she failed to examine hidden or concealed motive which is often unseeable disguise of the provider 🥸 behind – the- scene . The outcome would then be fatally overwhelmed. That’s why both , Biddy the hen , as well as , The Songbird Wren, should be clever enough to grasp the hidden agendas for them as set up by hen’s provider. This is always seeable in the sporadic instances of ‘infrequent occasional timing‘ of the event(s). The questions could be aimed even to a gentle provider. : Why free ? For how long ? Any selfish agenda ? What is unseeable ? Any attire can modify the real appearance in order to conceal the wearer’s identity 🆔 🆔 🆔 🆔 : : : : : : : : : LEARNING In A Story of The Little Bird , “The Envious Wren” : : ” See an internode between the two segments and refuse to put down one’s ☢️ ☢️ seal and Signature. ” 🛑 🛑 : : : : “Freedom and Self Striving And Independence Is better than the imprisoned carefree life of free enjoyment.” :: :: :: ::

” The Envious Wren”, A Bird Poem / Children’s Poem By Phoebe Cary Information Appreciation and poem Analysis Presented by V Jayaraj Pune India January 12 , 2024 : : : : : : : :

Visit Of The Wrens : Paul Hemilton Hayne : : Bird Poems : :

Paul Hemilton Hayne ( January 1, 1830
Charleston, South Carolina – July 6, 1886 ( aged 56 Copse Hill, at Grovetown, Georgia ) : : was a Southern American poet, critic, and editor.Hayne moved his family to Grovetown, Georgia, a wooded area about 16 miles from Augusta, Georgia. Here, Hayne lived and worked until his death in 1886. He contributed to important magazines of the South during his era, including the Charleston Literary Gazette, the Southern Literary Messenger, the Home Journal, and Southern Bivouac. Hayne was also instrumental with Southern novelist William Gilmore Simms in the founding of Russell’s Magazine, which Hayne edited. Hayne is also noteworthy for his friendship with fellow Southern poet Henry Timrod, whom Hayne helped with both his life and his career. Timrod was frail and ill throughout his life with tuberculosis, and Hayne helped to provide financially for Timrod and his wife and young son. Most importantly for literature and history, Hayne preserved Timrod’s poems and edited them into a collection that was published in 1872 and that presented such historically important poems as “The Cotton Boll” and “Ode Sung On The Occasion Of Decorating The Graves Of The Confederate Dead”. Timrod now has the greater reputation as a poet, while Hayne is known more for his role as an editor and literary critic than as a poet.: : Hayne had a friendship also with Sidney Lanier. Though the two never met, they corresponded, and advised each other–Hayne suggested to Lanier that he leave the medievalism of his poem “The Jacquerie” alone and turn to Southern topics, and Lanier helping Hayne to strive for “more simplicity and directness in his poems” : : Hayne’s first volume of poetry, Poems, was published in 1855 by Ticknor and Fields. : later volumes. Sonnets and Other Poems (1857) sold fewer than 200 copies, and Avolio (1859) was little noticed despite a positive review by James Russell Lowell. After the Civil War, Legends and Lyrics (1872) and The Mountains of the Lovers (1875) fared no better. : : Scores of poems in Collected Poems of Paul Hamilton Hayne offer heartfelt dedications to his mother, father, wife, and fellow southern authors. The dedication of Sonnets (1857) and the end piece to Legends and Lyrics (1872) pay homage to his mother, whereas “My Father” honors the man Hayne never really knew. Similarly, “The Bonny Brown Hand,” “An Anniversary,” “Love’s Autumn,” and “A Little While I Fain Would Linger Yet,” among dozens of others, commemorate Hayne’s devotion to his wife. Elegies such as “Monody” on William Gilmore Simms and “By the Grave of Henry Timrod” bespeak of the debt Hayne owed to his poetic mentors and friends. : Poems of Paul Hamilton Hayne solidified his position as “the poet laureate of the South,” Prolific writer, Hayne wrote hundreds of sonnets, lyric poems, and essays in his lifetime. A complete edition appeared in 1882. His poetry emphasizes romantic verse, long narrative poems, and ballads. Like other fellow Southern poets of his day, his work was highly descriptive of nature. Some critics contend that his graceful lyrics reflect the influence of poet John Keats : : Hayne’s papers are variously preserved in the libraries of the College of Charleston, Duke University, the University of Virginia, and the South Carolina Historical Society.

Visit Of The Wrens : : By Paul Hemilton Hayne ( 1830 – 1886 ) , Southern American Poet : : : :


FLYING from out the gusty west,
To seek the place where last year’s nest,
Ragged, and torn by many a rout
Of winter winds, still rocks about
The branches of the gnarled old tree
Which sweep my cottage library —
Here on the genial southern side,
In a late gleam of sunset’s pride,
Came back my tiny, springtide friends,
The self-same pair of chattering wrens
That with arch eyes and restless bill
Used to frequent you window sill,
Winged sprites, in April’s showery glow.
‘Tis now twelve weary months ago
Since first I saw them; here again
They drop outside the glittering pane,
Each bearing a dried twig or leaf,
To build with labor hard, yet brief,
This season’s nest, where, blue and round,
Their fairy eggs will soon be found.
But sky and breeze and blithesome sun,
Until that little home is done,
Shall — wondering, maybe — hear and see
Such chatter, bustle, industry,
As well may stir to emulous strife
Slow currents of a languid life,
Whether in bird or man they run!

But when, in sooth, the nest complete
Swings gently in its green retreat,
And soft the mother birdling’s breast
Doth in the cozy circlet rest,
How, back from jovial journeying,
Merry of heart, though worn of wing,
Her brown mate, proudly perched above
The limb that holds his brooding love,
His head upturned, his aspect sly,
Regards her with a cunning eye,
As one who saith, “How well you bear
The dullness of these duties, dear;
To dwell so long on nest or tree
Would be, I know, slow death to me;
But, then, you women folk were made
For patient waiting, in — the shade!”

So tame one little guest becomes —
‘Tis the male bird — my scattered crumbs
He takes from window sill and lawn
Each morning in the early dawn;
And yesterday he dared to stand
Serenely on my outstretched hand,
While his wee wife, with puzzled glance,
Looked from her breezy seat askance!

My pretty pensioners! ye have flown
Twice from your winter nook unknown,
To build your humble homestead here,
In the first flush of springtide cheer;
But ah! I wonder if again,
Flitting outside the window pane,
When next the shrewd March winds shall blow,
Or in mild April’s showers glow,
New come from out the shimmering west,
You’ll seek the place of this year’s nest,
Ragged and torn by then, no doubt,
And swinging in worn shreds about
The branches of the ancient tree.

Nay, who may tell? Yet, verily,
Methinks when, spring and summer passed,
Adown the long, low autumn blast,
In some dim gloaming, chill and drear,
You, with your fledglings, disappear,
That ne’er by porch or tree or pane
Mine eyes shall greet your forms again!

What then? At least the good ye brought,
The delicate charms for eye and thought
Survives; though death should be your doom
Before another spring flower’s bloom,
Or fairer clime should tempt your wings
To bide ‘mid fragrant blossomings
On some far Southland’s golden lea,
Still may fresh spring morns light for me
Your tiny nest, their breezes bear
Your chirping, household joyance near
And all your quirks and tricksome ways
Bring back through many smiling days
Or future Aprils; not the less
Your simple drama shall impress
Fancy and heart, thus acted o’er
Toward each small issue, as of yore,
With sun and wind and skies of blue
To witness, wondering, all you do,
Because your happy toil and mirth
May be of fine, ideal birth;
Because each quick, impulsive note
May thrill a visionary throat,
Each flash of glancing wing and eye
Be gleams of vivid fantasy;
Since whatsoe’er of form and tone
A past reality hath known,
Most charming unto soul and sense,
But wins that subtle effluence,
That spiritual air which softly clings
About all sweet and vanished things,
Causing a bygone joy to be
Vital as actuality,
Yet with each earthlier tint or trace
Lost in a pure, ethereal grace!


“Visit Of The Wrens”A Bird Poem in 6 Stanzas of Conversation with the Wrens, By Paul Hemilton Hayne is About “chattering wrens with arch eyes and restless bill” who are affectionately called by him , ” my tiny, springtide friends. : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Stanza 1 : : The Wrens were “frequently” found at the window sill of his library; The Poet Speaker describes their activities at length. He calls them affectionately, The “Winged sprites”( small being(s) playful and with magical ability – like fairy ) in “April’s showery glow.” : They visited him “after 12 months.” Each one is seen “bearing a dried twig or leaf, / To build with labor hard, yet brief,/This season’s nest,” where, they would lay their “blue and round,/ fairy eggs”. : The “sky and breeze and blithesome sun”, that is, a merry blithsome Nature should cheerfully hear and see their bustle and chatter, untill their little home / nest is done. Such noisy “chatter”and hoo -hah “bustle,” are so energetic that it may “stir to emulous strife” ( competitive discord ) and arouse the “Slow currents of a languid life” / ( inactive / lethargic life.) which are operating “in birds” as well as “in man.”: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Stanza 2 : : About The Pair of Wren’s dutiful parenting. Their “nest in sooth” / in reality in its “green retreat” / a place of privacy affording peace , quiet and a hideaway where the Mother Wren can live alone and can have a “gentle swing out” to relaxation in “cozy circle rest” . They have been “back at the place after a jovial journey” and were “merry at heart”/”though worn of wings” / affected by long use of journeying. Her “brown mate” remains outside “perching proudly above the nest”( which was downside ) with his grasping leg that “holds his love” who is now at their “brooding nest.” He can be seen with his “head turned up.”: His “aspects sly” Meaning, he expresses covert behaviour for his wife is under his protection. He “regards her with a cunning eye” as per one’s bird’s eye/ panoramic observation as if he is saying her, “How well you bear
The dullness of these duties, dear;
To dwell so long on nest or tree
Would be, I know, slow death to me;
But, then, you women folk were made
For patient waiting, in — the shade!” : : : : : : : : Stanza 3 : : About The Male Wren’s activity of gathering food, “each morning in the early dawn.” : : which includes the “scattered crumbs from window sill and lawn.”, and About his hospitable feel or his becoming “tamed.” : : The Poet Speaker describes him to his “daring” shown to him yesterday when he “stands serenely / peacefully “on his outstretched hand while his wee wife” , that is, teeny – weeny little quickly looked at ( with bemused / “puzzled glance” ) from her “breezy”/ revived windy “seat” with her “misted”/ unclear “askance look”/ that is , with a side long look of disapproval./ Or in suspicion .: : : :

Stanza 4 : : The Poet Speaker addresses to his “pretty pensioners” / Wrens narrating how they have “flown twice from the their unknown winter ❄️ nook” / corner of shelter. : “My pretty pensioners! ye have flown his place adjacent to their humble dwelling house they build everytime. The First, “flush of springtide”( greater rush of warmth and light ) cheer ; The second time , when the “shrewd March winds blows” and establishes , Or in “mild April ‘s showers glow.” But , he is not sure this time for the next repeating / When he sees their Fleeting/ sees them dashing into the outside of the glittery window pane.”They come out new from the “shimmering west”/ Meaning, the west side shines again reflecting with their reappearance. When they come again they will seek the place of this/ then , past year’s nest which , no doubt , would have been / “Ragged”/ worn and torn by then and would find their tiny pieces moving back and forth among the “branches of the ancient tree”: : : :

Stanza 5 : : It seems to The Poet Speaker who from his observation , can “verily”/certainly tell The Wrens will “disappear” from the scene when, “Spring and summer have passed.”: “Adown” / pour down “the long , / low autumn blast”/ move by impacting / “In some dim”/ bleak shadowy “Gloaming” / dusk , “chill”/ shivering icy cold and “drear” / dry cheerless dark. That will be disappearance of the Wren’s alongwith their “fledglings”/ newb flying young ones.

“That ne’er by porch or tree or pane
Mine eyes shall greet your forms again!” : : : :

Stanza 6 : : About “vital actuality,” that is , objective in living with a hope that progressed from possibility to actuality and what matters is earthly being , earthly love and earthly home rather than heavenly contemplation. That is what The Poet Speaker thinks as, “earthlier tint or trace lost in pure ethereal grace !” : The Wrens have ” in what, The Poet Speaker reconcile his poetic urges that was narrated by him in glorified appreciation of these “tiny birds and their wonderful tiny nests.” : ” They brought this “delicate charms for eye and thought survives ; though death should be their doom.”/ their fate and predesignated destiny. : He continues in with his conversation , saying , ” Before another spring flower’s bloom, Or fairer clime “/ ( climate ) should “tempt” / ( invite ) your “wings / To bide”/ ( stay with ) ‘mid fragrant blossomings ( flowerings ) 🌺🌹/ “On some far Southland’s golden lea,”/ ( Pasture of grassy herbage ) / “Still may fresh spring morns light for me.”: : Your “tiny nest, their breezes bear / Your chirping, household joyance near/ And all your quirks and tricksome ways /Bring back through many smiling days” : :
Or “future Aprils ; not the less / Your simple drama shall impress / Fancy and heart, thus acted o’er / Toward each small issue, as of yore.” / ( timeling past ) / With “sun and wind and skies of blue / To witness, wondering, all you do, / Because your happy toil and mirth
May be of fine, ideal birth”; / Because each quick, impulsive note / “May thrill a visionary throat, / Each flash of glancing wing and eye
Be gleams of vivid fantasy; / Since whatsoe’er of form and tone / A past reality hath known,” / Most charming unto soul and sense, / But “wins that subtle effluence, / That spiritual air which softly clings / About all sweet and vanished things / Causing a bygone joy to be
Vital as actuality,
Yet with each earthlier tint or trace
Lost in a pure, ethereal grace!” : : : :

“Visit Of The Wrens”, A Bird Poem By Paul Hemilton Hayne Information Appreciation and poem Analysis Presented by V Jayaraj Pune India January 11, 2024 : : : : : : : :

To A Wren On Cavalry : Larry Levis : : Bird Poems : :

Larry Levis ( 1946 – 1996 ) : A Photo by Jay Paul : : Larry Levis grew up in Selma, California. In his youth, he worked on his father’s vineyard. In 1968, he earned a BA from Fresno State College, where he studied with Philip Levine. He completed a master’s degree at Syracuse University in 1970; there, he and his peer Stephen Dunn studied under the poet Donald Justice. In 1974, Levis earned a PhD at the University of Iowa. Author of several poetry collections, including The Dollmaker’s Ghost (1981), winner of the Open Competition of the National Poetry Series; The Afterlife (1977), which won the Lamont Poetry Prize; and Wrecking Crew (1972), which received the United States Award from the International Poetry Forum. Levis taught at the University of Missouri, the University of Utah, and the Warren Wilson College MFA Program for Writers.

imagist or surrealist approach in his work. As Diane Wakoski wrote in Contemporary Poets, Levis’s “work is best when the poems are short and are shaped by his imagist instincts or his gestures towards surrealism. He is a master of the brief moment of recognition.

“The landscapes in which I live always have a powerful and direct, although often delayed, effect on my poetry,” Levis once explained to Contemporary Authors. Among Levis’s personal sources of inspiration are his childhood experiences surrounded by migrant workers at his family’s farm and his time during college when he was exposed to tough, violent, and crude people while working as a janitor in a steel mill. However, as Levis said, “the most important landscape, for me, , is that of my childhood: the central valley of California.”

“Levis’s first book, Wrecking Crew, includes poems on war, rape, discrimination, death, and wasted lives,” Steven M. Wilson explained in the Dictionary of Literary Biography. “However, little of the book suggests solutions to the troubles; the book is more an existentialist’s litany of America’s cruelty.” “He describes the book as ‘overtly political,’” the critic continued, “and he does deal with the major concerns of his day, but his decision to ‘witness’ leaves the reader ultimately disappointed by what could be seen as artistic cowardice.” Wrecking Crew poems are short—often very short—relying on calculated understatement and the connecting of concretely described images (a sort of exhausted imagism), often explained by the use of simile. … [Levis] had not yet found the technique that best suited his poetic philosophy.”

Levis explained ,“My themes have changed since Wrecking Crew. The poems are far less overtly political, and, in The Afterlife, much more personal. By personal I do not mean ‘confessional’ at all. I mean the creation of a private, familial mythology which intends to be representative rather than idiosyncratic.” According to Wilson, critics recognized that “The Afterlife is evidence of a maturing writer. he struggles to find meaning in a chaotic world. … Levis’s later poetry [is] an unexpected pleasure, as he moves beyond experimentation into an artistry and insight of the best kind.”

Levis continued to mature as a poet throughout the 1980s. In his essay expounding on Levis’s growth as a poet, Wilson commented, “In [The Leopard’s Mouth Is Dry and Cold Inside] are the beginnings of an important feature of Levis’s work: he uses his poetry and imagination to reach into other people’s lives and find symbols there.” “The value Levis discovers in poetry, then,” the critic continued, “seems to be its ability to illustrate the similarities of all people. … There is moving clarity of vision in The Dollmaker’s Ghost, and Levis’s technical abilities have matured, resulting in a volume that contains his best writing to that point.” Wilson has similarly complimentary remarks about Levis’s later works: “Winter Stars, even though it concerns the death of Levis’s father, is finally an affirmation of the ability of the poet and his art to rejuvenate the soul. The Widening Spell of the Leaves is a journey through moments from the poet’s life that have taken on symbolic or personal importance, and that lead him through a sometimes dizzying maze of images and meanings as he explores the uses of intuition and personal history in reaching an understanding and acceptance of human existence.”

“As Levis … progressed and … [drew] more heavily from his experiences,” Wilson summarized, “his work [took] on greater depth and eloquence, in later books. Thus he is an important figure in contemporary American poetry, both as a highly decorated practitioner of a style and philosophy many see as the dominant method of poetry in recent decades and as a writer who considers, with at times artistic brilliance, the issues involved in being human.”

Levis died in Richmond, Virginia on May 8, 1996.


To a Wren on Calvary
BY LARRY LEVIS
“Prince Jesus, crush those bastards …”
—Francois Villon, Grand Testament



It is the unremarkable that will last,

As in Brueghel’s camouflage, where the wren’s withheld,
While elsewhere on a hill, small hawks (or are they other birds?)
Are busily unraveling eyelashes & pupils
From sunburned thieves outstretched on scaffolds,
Their last vision obscured by wings, then broken, entered.
I cannot tell whether their blood spurts, or just spills,
Their faces are wings, & their bodies are uncovered.

The twittering they hear is the final trespass.

~

And all later luxuries—the half-dressed neighbor couple
Shouting insults at each other just beyond
Her bra on a cluttered windowsill, then ceasing it when
A door was slammed to emphasize, like trouble,

The quiet flowing into things then, spreading its wake
From the child’s toy left out on a lawn
To the broken treatise of jet-trails drifting above—seem
Keel scrapes on the shores of some enlarging mistake,

A wrong so wide no one can speak of it now in the town
That once had seemed, like its supporting factories
That manufactured poems & weaponry,
Like such a good idea. And wasn’t it everyone’s?

Wasn’t the sad pleasure of assembly lines a replica
Of the wren’s perfect, camouflaged self-sufficiency,
And of its refusal even to be pretty,
Surviving in a plumage dull enough to blend in with

A hemline of smoke, sky, & a serene indifference?

~

The dead wren I found on a gravel drive
One morning, all beige above and off-white
Underneath, the body lighter, no more than a vacant tent

Of oily feathers stretched, blent, & lacquered shut
Against the world—was a world I couldn’t touch.
And in its skull a snow of lice had set up such
An altar, the congregation spreading from the tongue

To round, bare sills that had been its eyes, I let
It drop, my hand changed for a moment
By a thing so common it was never once distracted from
The nothing all wrens meant, the one feather on the road.

No feeding in the wake of cavalry or kings changed it.
Even in the end it swerved away, & made the abrupt
Riddle all things come to seem … irrelevant:
The tucked claws clutched emptiness like a stick.

And if Death whispered as always in the language of curling
Leaves, or a later one that makes us stranger,
“Don’t you come near me motherfucker”;
If the tang of metal in slang made the New World fertile,

Still … as they resumed their quarrel in the quiet air,
I could hear the species cheep in what they said …
Until their voices rose. Until the sound of a slap erased
A world, & the woman, in a music stripped of all prayer,

Began sobbing, & the man become bystander cried O Jesus.
In the sky, the first stars were already faint
And timeless, but what could they matter to that boy, blent
To no choir, who saw at last the clean wings of indifferent

Hunger, & despair? Around him the other petty thieves,

With arms outstretched, & eyes pecked out by birds, reclined,
Fastened forever to scaffolds which gradually would cover
An Empire’s hills & line its roads as far
As anyone escaping in a cart could see, his swerving mind

On the dark brimming up in everything, the reins
Going slack in his hand as the cart slows, & stops,
And the horse sees its own breath go out
Onto the cold air, & gazes after the off-white plume,

And seems amazed by it, by its breath, by everything.
But the man slumped behind it, dangling a lost nail
Between his lips, only stares at the swishing tail,
At each white breath going out, thinning, & then vanishing,

For he has grown tired of amazing things.
Larry Levis, “To a Wren on Cavalry” from The Widening Spell of the Leaves. ( 1991 ) All rights by the University of Pittsburgh Press. http://www.upress.pitt.edu.
Source: poetryfoundation.org : For Educational Purposes only.

“To A Wren On Cavalry”, A Bird Poem By Larry Levis is About

Child’s Talk In April : Christina Georgina Rossetti : : Bird Poems : :

Christina Georgina Rossetti ( 5 December 1830
London, England – 29 December 1894 (aged 64) ,London, England ) : : An English writer of romantic, devotional and children’s poems, including “Goblin Market” and “Remember”. She also wrote the words of two Christmas carols well known in Britain: “In the Bleak Midwinter”, later set by Gustav Holst, Katherine Kennicott Davis, and Harold Darke, and “Love Came Down at Christmas”, also set by Darke and other composers. She was a sister of the artist and poet Dante Gabriel. He painted Rossetti featured in several of his paintings. : : Literary movement
Pre- Raphaelite. : Song
When I am dead, my dearest,
Sing no sad songs for me;
Plant thou no roses at my head,
Nor shady cypress tree:
Be the green grass above me
With showers and dewdrops wet:
And if thou wilt, remember,
And if thou wilt, forget.

I shall not see the shadows,
I shall not feel the rain;
I shall not hear the nightingale
Sing on as if in pain:
And dreaming through the twilight
That doth not rise nor set,
Haply I may remember,
And haply may forget.

By Christina Rossetti ( 1862 )
Illustration for the cover of Christina Rossetti’s Goblin Market and Other Poems (1862), by her brother Dante Gabriel Rossetti. The year stood at its equinox,
And bluff the North was blowing.
A bleat of lambs came from the flocks,
Green hardy things were growing.
I met a maid with shining locks,
Where milky kine were lowing.

She wore a kerchief on her neck
Her bare arm showed its dimple.
Her apron spread without a speck
Her air was frank and simple.

From “The Milking-Maid” poem by Christina Georgina Rossetti
Wren Nest in coconut Shell ( in garden ) in South wells : Photo by Howard Grant. : “The wondrous nest for you and me;
The outside rough perhaps, but filled
With wool and down; ah, you should see
The cosy nest that it would be.”
Wren nest wonderfully in rolled-up blind, Shropshire : Photo by Susie and Dick Quan-Taylor : Wrens are well known for constructing intricate nests in some pretty unusual nooks and crannies.
Cactus wren nesting in prickly pear cactus, Campylorhynchus brunneicapillus, Cactus: Opuntia species, Sonoran Desert, Organ Pipe Cactus National Monument, Southwestern Arizona, USA, (Photo by Wild Horizons/Universal Images Group via Getty Images
Eurasian Wren ( Troglodytes troglodytes) and hatchlings in nest made in tangled electric wire in garage of house. (Photo by: Arterra/Universal Images Group via Getty Images)

Child’s Talk In April: : By Christina Georgina Rossetti ( 1830 – 1894 ) , London , England : :



I wish you were a pleasant wren,
And I your small accepted mate;
How we’d look down on toilsome men!
We’d rise and go to bed at eight
Or it may be not quite so late.
Then you should see the nest I’d build,
The wondrous nest for you and me;
The outside rough perhaps, but filled
With wool and down; ah, you should see
The cosy nest that it would be.
We’d have our change of hope and fear,
Some quarrels, reconcilements sweet:
I’d perch by you to chirp and cheer,
Or hop about on active feet,
And fetch you dainty bits to eat.
We’d be so happy by the day,
So safe and happy through the night,
We both should feel, and I should say,
It’s all one season of delight,
And we’ll make merry whilst we may.
Perhaps some day there’d be an egg
When spring had blossomed from the snow:
I’d stand triumphant on one leg;
Like chanticleer I’d almost crow
To let our little neighbours know.
Next you should sit and I would sing
Through lengthening days of sunny spring;
Till, if you wearied of the task,
I’d sit; and you should spread your wing
From bough to bough; I’d sit and bask.
Fancy the breaking of the shell,
The chirp, the chickens wet and bare,
The untried proud paternal swell;
And you with housewife-matron air
Enacting choicer bills of fare.
Fancy the embryo coats of down,
The gradual feathers soft and sleek;
Till clothed and strong from tail to crown,
With virgin warblings in their beak,
They too go forth to soar and seek.
So would it last an April through
And early summer fresh with dew,
Then should we part and live as twain:
Love-time would bring me back to you
And build our happy nest again.

— Christina Rossetti

House Wren. 1. Male. 2. Female. 3. Young. (In an old Hat.), Audubon, John James, 1785-1851 (Photo by: Sepia Times/Universal Images Group via Getty Images)

“Child’s Talk In April”, A Bird Poem in 53 lines By Christina Georgina Rossetti ( 1830 – 1894 ) is About The Poet Speaker’s imagery of how she alongwith her pleasant partner would spend “day(s) & night(s)” during the “delightful sunny season of promising blossomy Springtime” 🌺 🌹 like a “triumphant” happy couple living in a “cosy wondrous nest”, and about Wren Bird’s life in Springtime. She imagines in personified view in becoming a Female Wren bird to retain some human characteristics like “clothing ( “from tail to crown” ), “changing hope and fear” , “Crowing of loud”/ harsh voice like a “chanticleer” or Cock , “quarreling” followed by “sweet reconcilements” , and at the end of summer “parting and living as Twain”, that is, separate yet a part of twosome pair to be associated as a pair for the next mating season’s “happy nesting and love -time”. She portrays Their Bird life involving looking down on hard laborious exhausting life of “toilsome men” as they are now free Birds away from such strenuous days of difficulties. They would “go to bed right at 8 O’clock” in night and “not late” like men. Because of her dream of becoming a perching Bird She would “perch by her beloved partner” ( would sit on high branch of trees ), to “chirp and cheer” ( which is their duet song of creation calling or for independent boundary / territory ) Or “hop about on active feet,” ( jump across their own territory. ) And “fetch you dainty” / choicest or tasty “bits” / pieces to eat.” : : They will “sit together” and sing in the duets – a characteristic of mating Wren’s. Even in loud harsh voice of crowing “like a chanticleer” / Cock to let their little neighbours know. She would build their _rough” looking “cosy nest filled with wool” that gives them warmth and make them safe and happy through the night. As it would be at “downside”, they will have to face “hope and fear”. They will have egg one day where upon she will “sit and bask” and will watch her partner “wearied of the task” of hatching , and so “spreading his wings from bough to bough.”: She would visualise the event of”/ “breaking of the egg – shell” by their “wet and bare chickens” coming out in to the air with their chirpings. She has a dream of fulfilling the Wren’s role play of “house -wife ‘s” responsibility and that of “matron” / that is, incharge of nursing and nurturing in her family ; she sees her partner ,”Enacting choicer bills of fare.” , Meaning , her partner will have a choice/ prime role to act out the list of particulars / playbill or “bill of fare.” :
” How fanciful such “untried proud paternal swell” ! Cracking an excellent show and then growing in size and gradually acquiring “soft and sleek feathers” till completely “clothed from tail to crown” with parent- like strong built – up. Born with new(ly) learnt warbling in their beaks. They will have to come out from the nest , and “go forth” / go away leaving the parents for their own emergence by “soaring ( Fly – rising rapidly to next high ) and seeking” ( quest of searching ) everything on their own. As a Parents they will proudly watch this “all through April and an early summer” refreshing “with dew”. : : : : ” Then should we part and live as twain:
Love-time would bring me back to you
And build our happy nest again.”

The Poet Speaker believes that she would be a faithful pair with her same mate during every Springtime that will be a love -time Forever and they will fulfill their happy and life – time partnership Forever. : : : : ♾️♾️

Jenny Wren : William Henry Davis : ( 1 ) : : Eurasian Wren Chirping & Singing ( Video ) : ( 2 ) : Wildlife World : : Bird Poems : :

Davies in 1913 ( by Alvin Langdon Coburn ) William Henry Davies
3 July 1871 Newport, Monmouthshire, Wales – 26 September 1940 (aged 69) , Nailsworth, Gloucestershire, England ) : : Poet, writer, tramp : Wrote Lyrical poetry, autobiography. Known for his Nature Poems , begging, the life of a tramp. : Literary movement
Georgian poetry : Notable works
The Autobiography of a Super-Tramp, “Leisure” : : A Welsh poet and writer, who spent much of his life as a tramp or hobo in the United Kingdom and the United States, yet became one of the most popular poets of his time. His themes included observations on life’s hardships, the ways the human condition is reflected in nature, his tramping adventures and the characters he met. His work has been classed to as Georgian, though it is not typical of that class of work in theme or style. : DAVIES Famous Poems : LEISURE , THE SLEEPERS From Songs Of Joy & Others , INQUEST THE KINGFISHER ,THE RAIN, THE SOUL’S DESTROYER, THE VAGABOND,
THE VILLAIN , Davies’ friend and mentor, the poet Edward Thomas, drew a comparison with the work of Wordsworth: “He can write commonplace or inaccurate English, but it is also natural to him to write, such as Wordsworth wrote, with the clearness, compactness and felicity which make a man think with shame how unworthily, through natural stupidity or uncertainty, he manages his native tongue. : : ” Leisure ” : :

What is this life if, full of care,
We have no time to stand and stare.

No time to stand beneath the boughs
And stare as long as sheep or cows.

No time to see, when woods we pass,
Where squirrels hide their nuts in grass.

No time to see, in broad day light,
Streams full of stars, like skies at night.

No time to turn at beauty’s glance,
And watch her feet, how they can dance.

No time to wait till her mouth can
Enrich that smile her eyes began.

A poor life this if, full of care,
We have no time to stand and stare.


from Songs of Joy and Others (1911)

Happy wren (Pheugopedius felix) : : : : Wrens are a family of brown passerine birds in the predominantly New World family Troglodytidae. The family includes 88 species divided into 19 genera. Only the Eurasian wren occurs in the Old World, where, in Anglophone regions, it is commonly known simply as the “wren”, as it is the originator of the name. The name wren has been applied to other, unrelated birds, particularly the New Zealand wrens (Acanthisittidae) and the Australian wrens (Maluridae).

https://youtu.be/zP7TepK7eAs?si=9CJUfgKzjSDxx4R

Jenny Wren : : By W. H. Davies
Her sight is short, she comes quite near;
A foot to me’s a mile to her;
And she is known as Jenny Wren,
The smallest bird in England. When
I heard that little bird at first,
Methought her frame would surely burst
With earnest song. Oft had I seen
Her running under leaves so green,
Or in the grass when fresh and wet,
As though her wings she would forget.
And, seeing this, I said to her —
” My pretty runner, you prefer
To be a thing to run unheard
Through leaves and grass, and not a bird! “
‘Twas then she burst, to prove me wrong,
Into a sudden storm of song;
So very loud and earnest, I
Feared she would break her heart and die.
” Nay, nay, ” I laughed, ” be you no thing
To run unheard, sweet scold, but sing!
O I could hear your voice near me,
Above the din in that oak tree,
When almost all the twigs on top
Had starlings chattering without stop. “

— William Henry Davis
English

“Jenny Wren”, A Bird Poem and A Children Poem By William Henry Davis is About The Smallest “Little Bird Jenny Wren” The Wren, Of England Portrayed here as having a “Short Sight” yet singing “very loud , sweet and earnest” and as a “pretty runner under green leaves”. The Speaker sees her from “a foot away” that appeared a “mile long”. She is such a little bird that he “feared that her frame ( medium-small to very small : in size from the white-bellied wren, which averages under 10 cm (3.9 in) and 9 g (0.32 oz), to the giant wren, which averages about 22 cm (8.7 in) and weighs almost 50 g (1.8 oz).) would surely burst with her earnest song as if she would break her heart and die.” The Wrens are visually inconspicuous though they have loud and often complex songs. Wrens have short wings that are barred in most species, and they often hold their tails upright. Believing that she wanted to bring attention towards her only by very loud song , the Speaker said to her, ” be you no thing
To run unheard, sweet scold, but sing!
O I could hear your voice near me,
Above the din in that oak tree,
When almost all the twigs on top
Had starlings chattering without stop. “

“Starlings”are the gregarious birds native to the old world who had chattering / in a noisy sound in tittle – tattle ( unimportant ) manner conveying nothing “without stop.” They were chattering away “Above the din in the Oak trees .. from all the twigs on top.” Which appeared booming harshly ( like artillery ) Hence it was better Jenny , The little Wren bird would “run unheard” and convey the sweet song from a distance that could be heard by the Speaker like a “voice near” him ( The songs of members of the genera Cyphorhinus and Microcerculus have been considered especially pleasant to the human ear, leading to common names such as song wren, musician wren, flutist wren, and southern nightingale-wren. ) : Please enjoy the Video Song of The Wren Bird ( Troglodytes Troglodytes ) in Spring by Clicking on the YouTube Link Given At The Top Of The Post.

Marsh wren (Cistothorus palustris ) : : The wren features prominently in culture. The Eurasian wren has been long considered “the king of birds” in Europe. Killing one or harassing its nest is associated with bad luck, such as broken bones, lightning strikes on homes, or injury to cattle. Wren Day, celebrated in parts of Ireland on St. Stephen’s Day (26 December), features a fake wren being paraded around town on a decorative pole; up to the 20th century, real birds were hunted for this purpose. A possible origin for the tradition is revenge for the betrayal of Saint Stephen by a noisy wren when he was trying to hide from enemies in a bush.

The Carolina wren (Thryothorus ludovicianus) has been the state bird of South Carolina since 1948, and features on the back of its state quarter. The British farthing featured a wren on the reverse side from 1937 until its demonetisation in 1960. The Cactus wren (Campylorhynchus brunneicapillus) was designated the state bird of Arizona in 1931.

The Women’s Royal Naval Service (WRNS) were nicknamed Wrens based on the acronym WRNS. After the Women’s Royal Navy Service was integrated into the Royal Navy in 1993, the title of Wren was dropped from official usage, however unofficially female sailors are still referred to as Wrens.

Spring ( The Window;or, the Song of the Wrens ) : Alfred Lord Tennyson : : Bird Poems : :

Tennyson, Lord Alfred ( 6 August 1809 Somersby, Lincolnshire, England – 6 October 1892 (aged 83)
Lurgashall, Sussex, England ) ; Tennyson, 1st Baron; Tennyson Of Aldworth And Farringford, Baron.
At the age of 12 , he wrote a poem of 6000 lines and at the tender age of fourteen, he wrote a drama of blank verse.
At seventeen , Tennyson collaborated with his elder brother Charles and published a youthful collection of poems known as “Poems by two brothers”, which got much recognition. Tennyson attained Grammar school of Louth, and further moved to Trinity College at Cambridge and won the Chancellor’s Medal for a poem on Timbuctoo. Then he lived with his parents for twenty years, writing poems in serenity. : : In 1850, he was appointed as Poet Laureate succeeding Wordsworth. He moved to Isle of Wright and eventually was regarded as the best poet of the era. Among Tennyson’s major poetic achievements are the elegy mourning the death of his friend Arthur Hallam, “In Memoriam” (1850), “Charge of the Light Brigade”, Enoch Arden (1864), Idylls Of The King (1859-1885) ,so on. Although described by some critics as overly sentimental, his verse soon proved popular and brought Tennyson to the attention of well-known writers of the day, including Samuel Taylor Coleridge. Tennyson’s early poetry, with its medievalism and powerful visual imagery, was a major influence on the Pre -Raphaelite Brotherhood.

Statue of Lord Tennyson in the chapel of Trinity College, Cambridge: : : : The May Queen

YOU must wake and call me early, call me early,
mother dear;
To-morrow ‘ll be the happiest time of all the glad
new-year, –
Of all the glad new-year, mother, the maddest,
merriest day;
For I’m to be Queen o’ the May, mother, I’m to
be Queen o’ the May.

As I came up the valley, whom think ye should
I see
But Robin leaning on the bridge beneath the
hazel-tree?
He thought of that sharp look, mother, I gave
him yesterday, –
But I’m to be Queen o’ the May, mother, I’m to
be Queen o’ the May.

They say he’s dying all for love, – but that can
never be;
They say his heart is breaking, mother, – what
is that to me?
There’s many a bolder lad ‘ll woo me any sum-
mer day;
And I’m to be Queen o’ the May, mother, I’m to
be Queen o’ the May.

If I can, I’ll come again, mother, from out my
resting-place;
Though you’ll not see me, mother, I shall look
upon your face;
Though I cannot speak a word, I shall hearken
what you say,
And be often, often with you when you think I’m
far away.

So now I think my time is near; I trust it is.
I know
The blessed music went that way my soul will
have to go.
And for myself, indeed, I care not if I go to-day;
But Effie, you must comfort her when I am past
away.

And say to Robin a kind word, and tell him not
to fret;
There’s many worthier than I, would make him
happy yet.
If I had lived – I cannot tell – I might have
been his wife;
But all these things have ceased to be, with my
desire of life.

Forever and forever, all in a blessed home,
And there to wait a little while till you and
Effie come, –
To lie within the light of God, as I lie upon your
breast, –
And the wicked cease from troubling, and the
weary are at rest.

From “The May Queen” poem by Alfred Tennyson
Embossed cover of the 1871 score
Male and Female Superb Fairy-Wren.Taken in Ensay, Victoria. : 24 January , 2007.

SPRING.
Birds’ love and birds’ song
Flying here and there,
Birds’ song and birds’ love,
And you with gold for hair!
Birds’ song and birds’ love.
Passing with the weather,
Men’s song and men’s love,
To love once and for ever.
Men’s love and birds’ love,
And women’s love and men’s!
And you my wren with a crown of gold,
You my queen of the wrens!
You the queen of the wrens—
We’ll be birds of a feather,
I’ll be King of the Queen of the wrens,
And all in a nest together.

The Window; or, The Songs of the Wrens is a song cycle by Arthur Sullivan with words by Alfred, Lord Tennyson. Written in 1867–1870, it was eventually published in 1871. There are multiple versions of the title: On the cover of the 1871 edition, the subtitle is given as “The Loves of the Wrens”, however, “Songs of the Wrens” is used on the frontispiece and is the one generally used.


The original drawing by John Everett Millais, entitled “A Reverie”.

Tennyson wrote in 1870 for the “Song Cycle” “FOUR years ago Mr. Sullivan requested me to write a little song-cycle, German fashion, for him to exercise his art upon. He had been very successful in setting such old songs as ‘Orpheus with his lute,’ and I drest up for him, partly in the old style, a puppet, whose almost only merit is, perhaps, that it can dance to Mr. Sullivan’s instrument. I am sorry that my four-year-old puppet should have to dance at all in the dark shadow of these days; but the music is now completed, and I am bound by my promise.”
December, 187O. A. TENNYSON

By February 1867, Tennyson had a draft of the text. Sullivan noted in a letter he wrote home from Tennyson’s house on February 10. ( his note HERE In BELOW ) Tennyson refused to allow publication until November 1870, when he finally agreed. The songs were finally published early in 1871 and included the twelve poems by Tennyson, eleven of which Sullivan had set to music.

He read me all the songs (twelve in number), which are absolutely lovely, but I fear there will be a great difficulty in getting them from him. He thinks they are too light, and will damage his reputation, &c. All this I have been combating, whether successfully or not

Songs in the cycle
edit
I. On the Hill – “The Lights and Shadows fly.”
II. At the Window – “Vine, Vine and Eglantine.”
III. Gone! – “Gone ! Gone till the end of the year.”
IV. Winter – “The Frost is here, and Fuel is dear.”
V. Spring – “Birds’ Love and Bird’s Song.”
VI. The Letter – “Where is another Sweet as my Sweet?”
VII. No Answer – “The Mist and the Rain.”
VIII. No Answer. – “Winds are loud and you are dumb.”
IX. The Answer – “Two little Hands that meet.”
IXB. Ay! – “Be merry, all birds, to-day.”1
X. When? – “Sun comes, Moon comes, Time slips away.”
XI. Marriage Morning – “Light so low upon Earth.”
1 Sullivan did not set this song, but it is included in the score as poetry.

The song cycle was recorded in 1989 by Peter Allanson (baritone) and Stephen Betteridge (piano) on Symposium, 1074, as part of their recording, An Album of Victorian Song. The cycle is part of the 2017 Chandos Records collection, Songs, which includes 35 other Sullivan songs. The Window is sung by tenor Ben Johnson. David Owen Norris accompanies.

“Spring”A Lyrical Bird Poem in the rhyme scheme of abcbcbcb cbxbbdbd , By Lord Tennyson is About Wren Birds , appreciating their merry making and passion during the Springtime, the love that exists between Wren and the Poet Speaker. With the passing season the love of bird changes and so does their song but men’s love are supposed to remain throughout. : : : : : : : : “Men’s song and men’s love,
To love once and for ever.” : : Man ‘s and Woman’s love happen once and last forever. The King and Queen of the wrens also create a beautiful image in our mind. The Moving and Singing of the birds display love, fondness and affection ; hence the ‘Birds’ love’ is personified. The Flying birds are given human attributes. They are said to change with the weather, the imagery defines their ephemeral characteristics. “Birds’ song and birds’ love
Passing with the weather” : Bird’s love and song is lasting only for a Season of Spring. It passes with the weather.: The ‘crown of gold’ is a symbol of passion and grandeur : : : : : : : “Birds’ song and birds’ love
And you with gold for hair!” : : : : In the lines , “We’ll be birds of a feather” is a symbolism that the poet and his lady love would be having each other’s company, and living in joyous flying . The group of Birds move together.

“You my queen of the wrens!
You the queen of the wrens—
We’ll be birds of a feather,
I’ll be King of the Queen of the wrens,
And all in a nest together.” : : : : : : : : : Here, The Poet Speaker along with her lady love wish to become birds of a feather. They will be a part of flying group of Birds. The last line , “And all in a nest together”As “King of the Queen of wren” / A happy go lucky couple with avian characteristics of passion and joyous flying to freedom. “Nest”is a place of cosy dwelling built by lovers for shelter and comfort , and for living together with beautiful experience of affection , warmth nestling along each other.

“Spring”, A Bird Poem By Alfred Lord Tennyson Information Appreciation and poem Analysis Presented by V Jayaraj Pune India January 6 , 2024 : : : : : : : :

The Wren : John Clare : : Bird Poems : :

John Clare ( 13 July 1793 , Helpston, Northamptonshire, England – 20 May 1864 , aged 70, Northampton General Lunatic Asylum , Northampton, England ) was an English poet. The son of a farm labourer, he became known for his celebrations of the English countryside and sorrows at its disruption. His work underwent major re-evaluation in the late 20th century; he is now often seen as a major 19th-century poet. Notable works
“Poems Descriptive of Rural Life and Scenery” His biographer Jonathan Bate called Clare “the greatest labouring-class poet that England has ever produced. No one has ever written more powerfully of nature, of a rural childhood, and of the alienated and unstable self.”
Photo by SHERRY SCHELLENGER PARKER : The time of morning feeding his babes frantic coming in / going out of Wren Bird having a brood in a Hut – like Birdhouse in the backyard proximity.

Why is the cuckoo’s melody preferred,
And nightingale’s rich songs so madly praised
In poets’ rhymes! Is there no other bird
Of Nature’s minstrelsy, that oft hath raised
One’s heart to ecstasy and mirth as well?
I judge not how another’s taste is caught,
With mine are other birds that bear the bell,
Whose song hath crowds of happy memories brought: —
Such the wood robin, singing in the dell;
And little wren, that many a time hath sought
Shelter from showers, in huts, where I did dwell
In early spring, the tenant of the plain,
Tending my sheep; and still they come to tell
The happy stories of the past again.

“The Wren”, A Bird Poem By John Clare ( 1793 – 1864 ) is About The “Wood Robin” singing in the Dell / the wooded hollow, and “Little Wren”,that has sought shelter from showers, in huts , where The Poet Speaker dwells. He believes that they are the hilarious birds that bear the bell , whose song has brought / filled or occupied with overflowing number/ “crowds” of happy memories. They deserve to be considered together although alongside the preference for the ” Cuckoo’s melody and praise for “Nightingale’s rich songs”/ “In ( other ) poet’s rhymes !” : : The Robin and The Wren who actually are the “tenant of the plain /In early spring”🌼🌱 and are friendly visiting and “Tending ( his ) sheep” / that is, having care or looking after the sheep; one who is timid and defenseless simpleton ( vulnerable / readily preyed upon ) requiring a lead to follow ; and here are Robin and Wren visiting his place repeatedly. Besides, they “come to tell / The happy stories of the past” : The Poet Speaker has penchant ( strong liking) for their “mirth(ful)”/”minstrelsy” / singing style in “Nature” which he has regarded high in his heart filled with great merriment / “raised ecstasy” 💜❤️ : The events that are near to one another are perceived as belonging together as a unit in close connection which is A Law Of Proximity. : : : :

“The Wren”, A Bird Poem By John Clare Information Appreciation and poem Analysis Presented by V Jayaraj Pune India January 5, 2024 : : : : : : : :

મનવા , ખોલ તિમિર નાં તાળાં : મનુભાઈ ત્રિવેદી ( સરોદ ) : ગાર્ગી વોરા : રાસબિહારી દેસાઇ : ( ૧ ) : : કાજળ ના અંધકારે .. . કાજળ ના લેખ અમે વાંચ્યાં  : ( ૨ ) : : હેપ્પી ન્યૂ યર ( સને ૨૦૨૪ ) : :

The Creation of Light by Gustave Doré : : Artists use darkness to emphasize and contrast the presence of light. Darkness can be used as a counterpoint to areas of lightness to create leading lines and voids. Such shapes draw the eye around areas of the painting. Shadows add depth and perspective to a painting.
Separation of light and darkness on the first day of creation, from the Sistine Chapel ceiling by Michelangelo. : :
Darkness can encompass a primitive chaos, and the powers of that chaos; it is not essentially evil, yet it is largely associated with death and destruction, captivity and spiritual darkness. Darkness can also be linked to the time spent in the womb and seed germination, both of wich take place in the dark. It is the “complementary opposite of light in a fundamental duality” (Biederman, 90). In the Book of Revelation, darkness indicates that the end of the world is forthcoming. Can be an emblem of bad judgment, misfortune and ignorance. The Prince of Darkness is the devil. ( umich.edu Michigan University Website ) :
Caravaggio’s The Calling of St Matthew uses darkness for its chiaroscuro effects.Color paints are mixed together to create darkness, because each color absorbs certain frequencies of light. Theoretically, mixing together the three primary colors, or the three secondary colors, will absorb all visible light and create black. In practice, it is difficult to prevent the mixture from taking on a brown tint.
અંધાર ખુશ્બો ભર્યો : અનહધ્ય અનહદ ના અજવાળાં
Photo by Elti Meshau : :Pointing out things hidden or suppressed within ourselves or society. Darkness can represent new beginnings or revelations . Being in the dark is often seen as a way to come closer to truth and understanding, leading people toward enlightenment and greater insight . : : On our spiritual path, it can be easy to get lost in the darkness and forget who we truly are. : : In Buddhism speaks of darkness as a symbol, representing the human ignorance between us and enlightenment. : : In Christianity, darkness can be seen as a symbol of judgment and damnation. : : In Hinduism, darkness denotes mortality, death, fear, and chaos. It is seen as a representation of ignorance, evil, and suffering. Hindu Goddess Kali, the goddess of death, destruction, and dissolution, is often associated with darkness. Her dark acts were believed to purify the soul from the imperfections of this world. : અંધારે થી અજવાળાં સાકાર કરવા નો સાક્ષાત્કાર : અંતરધ્વનિ અને અંતઃ સ્ફૂર્તિ ના અનહદનાદ
This photo of jasmine flowers has only soft shadows cast by diffused light
Tree shadow against the backdrop of daylight. In Greek mythology, Hades was the dark lord of the underworld who controlled all aspects of death, including the passing from life to death. He was often depicted as a mysterious figure who dwelled in the shadows and was feared by many.
Photo by Irina Iriser : : White Flower field under darkened twigs waiting for the enlightened lights : “નિમિલિત નેણાં કેમ નિરખશે ખીલ્યાં ફૂલ રૂપાળાં ? મનવા ! ખોલ તિમિર નાં તાળાં.” મનુભાઈ ત્રિવેદી સરોદ
Use darkness to explore their innermost thoughts or feelings to gain insight. exposing unknown truths that lie beneath the surface,delve deeply into what is real. : : Beauty can only be found in the shadows of uncertainty.
મનવા ! ખોલ તિમિર નાં તાળાં: તારી આંખો માં ડોકાતા અનહદ નાં અજવાળાં

અહીં ક્લિક કરો અને સાંભળો : : https://youtu.be/OiaiRW5LP0k?si=lj9fC2ldWgWhETNa મનવા , ખોલ તિમિર ના તાળાં : કવિ શ્રી મનુભાઈ ત્રિવેદી (સરોદ ) : સ્વર : ગાર્ગી વોરા : સ્વરાંકન : રાસબિહારી દેસાઇ : આલ્બમ : ભક્તિ ભાવ : : આસ્વાદ , કાવ્યાર્થ , વિચાર : વિ જયરાજ : : : : : : : : : : : : રોશની ના અભાવની કે દેખીતું અજવાળું સપાટીએ બાહ્ય રૂપ માં શોષી લેતાં અનુભૂતિ થાય, તેવી સ્થિતિ ને અંધકાર કહે ; તિમિર કહ્યું છે. ક્ષિતિજ પર ૧૮ * અંશ નીચે ગબડી જતો ⛅ સૂર્ય તિમિરાવૃત્ત નાં આવરણો ને અનુસરવા સર્જેલી રાત્રી દરમિયાન, મનુષ્ય અને પ્રાણી માત્ર ને આરામ /નિદ્રા ની ફરજ પાડે કે નિશાચર તથા પિશાચ ની ગતિ ને પણ પ્રવૃત્ત કરે. ખ્રીસ્તી માન્યતા મુજબ પ્રભુ જિસસે અંધકાર અને પ્રકાશ ને છૂટાં મેલ્યાં અને ઓળાં – પડછાયાં , પાપ – અનિષ્ટ , અપશુકન ના અણસાર કે ભાવી ના ભણકાર તરીકે સમજાવ્યાં. સૂર્ય ☀️ અને ચંદ્ર 🌒 સર્જન ના ચોથા દિવસે નિર્માણ પામ્યાં. આધુનિક સંદર્ભે, તિમિર પથરાવો એટલે શુષ્ક ગમગીન ફેલાવ ; ઉગ્ર – કડક તો વળી, ક્યાંક બિહામણું અને ક્યારેક પીડા ભર્યું કે ગ્લાનિ થી ભગ્નોત્સાહ ઉપજાવનારી કાલ મર્યાદા નું ભોગવણું . જૈન ધર્મમાં એને “બાંધેલ કર્મ નો સ્થિતિ બંધ” સ્વભાવ કહ્યો છે. darkness was considered “the second to last plague” (Exodus 10:21), and the location of “weeping and gnashing of teeth”: ભીંસ્યા દાંતે રોવાની જગાએ (Matthew 8:12) : : કાવ્ય રચનામાં, શેક્સપિયર કિંગ લિયર ( ૩ / ૪ ) નાટકમાં “prince of darkness” તિમિર કુમાર ! નું સર્જન કરે , તો દાંતે “ડિવાઇન કોમેડી” માં solid stain’d ‌darkness સંગીન કલંકિત દૂષણ નું અંધારું કહે. : : ગર્ભિત રૂપક / શિલ્પ થકી સાહિત્યકાર , વ્યાપ્ત અંધાર ને પાપ , ઉદાસીનતા , અજાણ્યું ગૂઢ રહસ્ય વિ. અનિષ્ટ ની રજૂઆત અન્વયે જોડી શકે છે. આમ , જ્યોત નું કહેણ , વિષણ્ણ અંધેર હાલત દૂર રાખીને, સૃષ્ટિ ગત પ્રસન્નતા ના ભક્તિ ભાવ ની વધામણી લાવી આપનાર નીવડે. જેને માટે તિમિર નાં / તૃષ્ણા ( લાલસા )નાં તાળાં ખોલીને , નવા વર્ષની આંખો માં ડોકિયું કરતા અનહદ ના અપાર બેશુમાર અજવાળાં ના પ્રસાર કરવા માટેની ચિત્ત ને / મનને , અનહધ્ય ( સતત વહેતા ) ઉપલબ્ધ પ્રકાશ ને આધિન અંતરધ્વનિ સાંભળી સમજને પ્રાપ્ત કરવા માટે પ્રેરણાદાયી આજ્ઞા કરતા કવિશ્રી સરોદ લિખિત “મનવા” ભક્તિ ગાન ના આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર કરીશું. : : : :

રીતુ વસંત મીઠી વેણુ વગાડતી આવશે જ્યારે કોયલ સુહાગી એટલે કે સુભાગી હોય સૌભાગ્ય આપનારા સુંદર બોલતાન ( creation calling ) ના ટહુકાર કરશે ; જેને મીઠો ટેકો 🌮 આપવાના સરસંધાન તાકવા પડે. મીઠી ટાપસી પૂરવી પડે . એક તરફ રૂપાળાં ફૂલો ખીલ્યાં હશે ત્યારે નિમિલિત નેણાં કેમ કરીને એ તરફ નિરખશે !? જ્યારે , ચિત્ત – મન પર તાળાં વાસ્યા હોય !?!? (સં)મિલિત એટલે, જોડાયેલ , સંધાયેલ : People in gathering / assembly : : નીરખી રહ્યાં “નિમિલિત નેણાં” ‘સ્થિતિ બંધ સ્વભાવ’ ને લીધે કોણ જાણે શે’ સમજી ને કેવાં કેવાં નકૂચા વાસી ને , તાળાં ભીડી ને , આંખો મીંચીને , એકલાં અટુલા બેસી રહે અને ભેગા થવાથી ભાગે. : they remain unassembled and refuse to come together : અને નિમિલિત રહેશે. માટે આજ્ઞા હજો ! મનવા , ખોલ તિમિર નાં તાળાં. : : : :

” સાચવણું ” એટલે મકાન વિગેરે સચવાય રહે એ માટે નું તાળું. મકાનની માયા – મૂડી નો ખજાનો અખૂટ રહે. છાબમાં મળેલાં લગ્ન 💒 ના લૂગડાં અને પોશાક, તથા શણગાર શોભા ના ભપકા ને સંઘરી રાખવાની જરી પુરાણી રીતોથી , તાળાં વાસી ને ક્યાં લગી જતન કરશો !? વેણી બૂહાં ના પાટીયા જોડેલા કમાડ ને મિજાગરા થી ચોકઠાં પર ચઢાવી લોખંડી હાથા , આગળિયા , સાંકળ , કડીઓ વાસી ને , નકૂચા પર તાળાં વાસી ને , સંઘરો કરીને ” સાચવણું ” કરતાં રહેશો તો એમાંથી નરી વેદના મળવાની છે. વેણી ની વરણી ( પસંદગીઓ ) ના કોઈ ટાપસી – બોલ નથી કે કહીએ. : : મધરાતે મનડાને મળતાં ( “ઝડ ઝરડા” ) /કપડાં માં પડતા નાના ચીરા અને ( “જાળાં” ) એટલે કે પડદા ચીરાતા , નીકળ્યા અવાજ ચોંટયા ચિત્ત – મન ને આ સિવાય શું મળશે !? માટે , આજ્ઞા હજો ! મનવા ખોલ તિમિર નાં તાળાં. : : : :

અજાણ રહ્યાં , નિમિલિત રહ્યાં , મળ્યું જ્ઞાન સમજાયું નહીં. એ સમજાવનાર કારીગર નો / જ્ઞાની ગુરુ નો સાથ કરી લો. એની પાસે થી ચાલાક ચાવીરૂપ હોશિયારી મેળવી લો. કુશળ કાર્ય-શિલ્પ , કળા-કૌશલ પ્રાપ્ત કરી લો. સંસારી મનસા લાલસા / તૃષ્ણા નાં તાળાં ખોલવાની ચાવી હાથમાં આવવાથી ચાવીરૂપ ભૂમિકા અદા કરનાર બની જશો. નિયામક સ્થાને , મુખ્ય સ્થિતિ પર પહોંચવા નો એ જ સાચો , સમુચિત માર્ગ છે. “તૃષ્ણા નાં તાળાં ખોલતાં માં” જિંદગીમાં અનહદ “અજવાળું જ અજવાળું” ઝગમગી ઉઠ્યું સમજો. માટે આજ્ઞા હજો ! મનવા ખોલ તિમિર નાં તાળાં. : : : :

પ્રકાશ માનત્વ   અને  અંધકાર નાં  વૈવિધ્ય તાલબદ્ધ રીતે  સ્થિર થયા છે . પરંતુ તે શરતી  કે પ્રાસંગિક એટલે કે અનિશ્ર્ચિત મનની સ્થિતિ તરીકે રહે. સૂર્યના ડૂબવાથી  અંધાર આવે . માટે  તેમાં  ગૂઢ રહસ્ય  લાગે . પ્રકાશ  સર્જન  સાથે સંકળાયેલ રહીને સંચાલન નિયમન કરે. હૂંફ આપી  શકે , બૌદ્ધિક અને  આધ્યાત્મિક રૂપથી અજવાળું  ફેલાવે. અંધાર આવે તો સર્જક તરીકે  નિષ્ફળતા મળે . જીવ ને હર્ષ કેમ ન મળે !?  વિકાસકર્તા    બનો છો ત્યાં  પ્રકાશ માનત્વ ની દીપ્તિ અને સિદ્ધિ , જેનું  સતત થનાર નવીકરણ અંધારને  પણ ખુશબો  ભર્યો રાખે. અંતર પ્રેરણા અને અંતઃસ્ફૂર્તિ  / મનમાં આપમેળે થતી સમજ ઉક્ત પ્રકાશ-જન્ય હોય ; સમજોપલબ્ધિ , જેની સાથે અંધારે છતુંપાટ  / સુપ્ત રહેવાની મોજીલી ટેવ માંથી બહાર નીકળી ને પ્રકાશ ધારા / તેજ ના પ્રવાહ ને આધિન થતાં , છતું થતું આધ્યાત્મ નું જ્ઞાન એ ઈશ્વર ના સાક્ષાત્કાર જેવી જ દૈવિક દેન છે જેનો સીધો સંબંધ , ભારતીય ઉપનિષદ પ્રમાણે પ્રકાશિત સભાનતાની હોશિયારી થી કરેલા કાર્યો છે. .  . મનવા – બ્રાહ્મણ નું  ચિત્ત મન જે અજ્ઞાનના સર્વ  તાળાં  ખોલીને , આધ્યાત્મિકતાના અજવાળાં સાકાર કરે. મીણ  ની બત્તીઓ અને દીપ પ્રાગટ્ય  , મંદિર  કે  મજાર પર , ઉંબરે  ઉંબરે , દિવાલે  દિવાલે , દેવ દેવી  સમક્ષ, વરઘોડે – સરઘસો માં , આતશબાજીના  સ્વરૂપે દીપાવલીના  / ક્રિસમસ ના  / હનુક્કાહ  ના તહેવારોમાં અજવાળાં ને સજાવે અને સમજાવે : જેની ચાવી હાથમાં આવી જવાથી ભક્તિ ભાવ ના બોલ આધ્યાત્મિક સફળતાની ટોચે પહોંચવા મનવા ને , એવાં ને તેવાં જાળાં ચીરીને , અને તાળાં ખોલીને ,  તિમિરાવલિ / અંધકારના  સમૂહ પર જીત અપાવશે. : આ છે , તિમિરાવલિ થી દીપાવલી સુધી પહોંચવા નો માર્ગ ; જેના પર સવાર થઈ આવી છે ૨૦૨૪ ના નવા ખ્રીસ્તી વર્ષ ની વધામણી ; સાથે હેપ્પી ન્યૂ યર : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ: : : : https://drive.google.com/file/d/1kOzZH5i62CYfhlv99JYpf65g04nV6ERj/view?usp=drivesdk

“મનવા ખોલ તિમિર ના તાળાં” : કવિ શ્રી મનુભાઈ ત્રિવેદી ( સરોદ ) : સ્વર : ગાર્ગી વોરા : સ્વરાંકન : રાસબિહારી દેસાઇ : આલ્બમ : ભક્તિ ભાવ : : આસ્વાદ , કાવ્યાર્થ , વિચાર : વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા : : તા. ૧ જાન્યુઆરી , ૨૦૨૪ : : : : : : : :

કાજળના અંધકારે કાજળની કીકી થકી
કાજળનાં લેખ અમે વાંચ્યા.
ધરતીની ભોંયે નહીં ઝાંઝર ઝમકાર નહીં
અમે પાની વિનાનાં એવા નાચ્યાં
કાજળના અંધકારે…

પાણીનું કોડિયું ને પાણીની વાટ લહી
પાણીની જ્યોત દીપ ફૂટયો
પાણીનાં મહેલમાં પાણીનાં તેજ અને
પાણી પવનથી બૂઝયો
સૂરજના કંઠ સોહે એવો એક હાર રચ્યો
બુદ બુદનાં મોતી અમે ગાંઠયાં
કાજળનાં અંધકારે…

આકાશી વાદળાંની આકાશી ધાર અમે
આકાશી ભોમ પરે ઝીલી
આગળ ને પાછળ પાછળ ને આગળ
આકાશી હરિયાળી ખીલી
મૃગલાં ને ડૂબવે ચારે કોર ઘૂઘવે
એ મૃગજળનાં પૂરને
કંઈ નહીં ના હાથ થકી નાથ્યાં
કાજળના અંધકારે…

— પ્રિયકાન્ત મણિયાર

સ્વર : વિરાજ ઉપાધ્યાય અને બિજલ ઉપાધ્યાય
સ્વરાંકન : ક્ષેમુ દિવેટિયા : : આલ્બમ : સંગીત સુધા : યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૪ / ૪ / ૨૦૨૧ : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :

https://youtu.be/58OHNtktWXU?si=R7rNv66630FNkNPd

Design a site like this with WordPress.com
Get started