પાનખરની સંધ્યા : રાજેન્દ્ર શાહ : સોનેટ : : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ : pending visit this post again later on to enjoy the appreciation of the poem : : : : જાન્યુઆરી ૨૪ , ૨૦૨૨ : : પોષ વદ છઠ : : પૂણે ઈન્ડિયા : : : : : : : : : :
*********************************************** મન મેં તારું જાણ્યું ના : રાજેન્દ્ર શાહ : : : :
મન મેં તારું જાણ્યું ના : રાજેન્દ્ર શાહ : પ્રથમ કાવ્ય સંગ્રહ , ‘ધ્વનિ’ ( ૧૯૫૧ ) : : સંકલિત કવિતા ( ૧૯૮૩ ), પૃષ્ઠ ૭૫ ( ૧૯૫૧ થી ૧૯૮૩ સુધી ની સમગ્ર કવિતા નો સંચય ) : :
મન મેં તારું જાણ્યું ના : રાજેન્દ્ર શાહ : : સ્વર : હિમાલી વ્યાસ નાયક : ઓરિજીનલસ્વરાંકન : વિરાજ અમર અને અમર ભટ્ટ : : : : આલ્બમ : તારું શહેર ( હિમાલી વ્યાસ નાયક અને અસિમ મહેતા ના ગીતો ) : Phonographic Digital : You Tube Release 14 / 10 / 2023 : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :
“શૂન્યતામાં પાનખર ફરતી રહી “: આદિલ મન્સૂરી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા : :
૧ ( i ) ” શૂન્યતામાં પાનખર ફરતી રહી” : ખાલીપણું ( emptiness ) , સાવ ખાલી જગ્યા / શૂન્યાવકાશ ( void ) શૂન્યતામાં ( nothingness ) માં સમાવિષ્ટ થાય; જ્યારે નૈસર્ગિક શાંત નીરવતા ચૂપકીદી , પ્રકૃતિજન્ય સમજની અને શૂન્ય હોવાની અથવા વ્યર્થ જવાની કે ખોટ / અભાવ ની લાગણી ની : અસ્તિત્વાત્મક સમજણ ના અર્થ નિર્દેશ સાંપડે. : જીવનવાદીતાથી વંચિત વ્યક્તિને પૃથક્ / અલગથલગ રાખતું એનું ‘વેગળાપણું’ ( isolation ) ની લાગણી કે રંગ થી ખાલી / પૃથ્વી થી બહાર અંતરીક્ષમાં ‘દૂર / અતિ દૂર’ ખસતા જવાની cosmic isolation ની લાગણીઓ વિશે અહીં કહ્યું છે , “શૂન્યતામાં પાનખર ફરતી રહી” ( spinning or rotating ) : પોષણ અને શક્તિ ના ઉપયોગ પર બચતી-અંકુશ લાવવા માટે પાંદડાંઓ ખેરવતા , બચત થાય જે પૌષી ઠંડી ની મોસમ દરમ્યાન , વૃક્ષ ના બાકીના બધા ભાગો ના સંવર્ધન માટેનો વૃક્ષ ને ઉગારવાનો ઉપક્રમ પૂરો પાડે ; એવી કુદરતી યોજના અને માફકસર ની ગોઠવણ પ્રકૃતિ સૂચવે છે તે “પાનખર”. : ધીમે ધીમે ક્ષીણ થવાંનાં અને ખવાણનાં આ મોસમી ક્રમમાં ‘વૃક્ષપર્ણો’ અતીતના ‘સ્મૃતિ ફલક’ નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. યાદ રાખેલાં કે યાદ રહેલાં વીત્યાં સમયની યાદ ઘટના દ્રશ્ય વિયોગ અથવા પૂર્વે અનુભવેલી વિરહોત્કંઠા ઝંખના કમી , તો છેવટે ભૂતકાલીન મુકામ માટે ‘સોરવું’: તે nostalgia સર્જે. આમ, nostalgic memories make the Heart confused and sad. : ‘અતીત માટે સોરવું’ હ્રદય ને હચમચાવીને , લાગણીઓને ઝંઝેડીને , જીવને ગભરાવી ને , મનને ગૂંચવી નાખીને ; એ અવ્યવસ્થા નો અનુભવ કરાવે જેને પગલે “ઉદાસી” વ્યાકુળ વિહ્વળ ચિંતાતુર બનાવે. : : “શિયાળો” એની શિશિરની / પાનખરની ઋતુગત પૂર્ણતા : completion અથવા નિષ્ક્રિયતા : dormancy સાથે , સ્થિર અને ધીમી ગતિએ શાંતતા : quietude તરફ સંક્રમણ કરે છે. પાનખરને ખાલી જગ્યા નું પ્રતીક કહે છે.: ધીમી વ્યવસ્થિત ચક્રાકારે ફરતી ઋતુ નું પદ્ધતિસરનું પરિભ્રમણ ઈશારો કર્યો છે કે પ્રત્યેક વર્ષ દરમિયાન બદલાતી ઋતુ ના આરંભ અને અંત નૈસર્ગિક રીતે પહેલેથી જ નક્કી છે. એજ રીતે વિષણ્ણતા , ખિન્નતા અને ઉદાસી ની લાગણીઓને રોકી શકાય નહીં એજ રીતે જેમ પાનખરને અટકાવી શકાય નહીં. : : વૃક્ષોની લીલાશ અને ભીનાશ શુષ્કતાભરી ખાલી જગ્યા માં ફેરવાઈ ગઈ હતી; એવાં પાનખર સંક્રમણ સાથે જે એકલવાયાપણાંથી , અવાસ્તવિકતાથી અને વાસંતી પરિવર્તન અને ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીથી લિપ્ત જીવનથી અલગ પડેલું લાગે .: :
૧ ( ii ) : : “પાંદડીઓ આભથી ખરતી રહી “: : વૃક્ષ પરથી “ખરતી પાંદડીઓ” : જીર્ણતા , ક્ષીણતા અને સમય પસાર થવા વિષે નું એક ઉત્તમ રૂપક છે. વૃક્ષપર્ણોની આભથી ખરતી રહેલી છબી સૂચવે છે કે ફક્ત વૃક્ષ પરથી નહીં પણ અતિ દૂરની અવકાશી ઊંચાઈ પરથી : ઉપરની ‘કોસ્મિક શૂન્યતા’ પરથી પર્ણો ખરતાં હોય તેવું લાગે છે. : : ” ખરતી રહેતી પાંદડીઓ” તર્કસંગત સાતત્ય ક્રમ continuity અને અવશ્યમેવ અનિવાર્યતા inevitability પર ભાર મૂકે છે : ક્ષીણ થવાંની , ઘટવાની , હ્રાસ પ્રક્રિયા : ધીમી પણ અવિરત પર્ણવૃષ્ટિ. : :
“શૂન્યતામાં પાનખર ફરતી રહી પાંદડીઓ આભથી ખરતી રહી.”
આ દિગ્મૂઢ કરતા શિયાળાની ઋતુચક્ર ના અંતિમે આવતી શાંત સૌમ્ય સ્વસ્થ શિશિરનું , સતત સળંગ , અનિચ્છિન્નપણે શરણોન્મુખ થયાંનું વર્ણન છે ; જ્યાં શરણ્ય સુંદરતા અને જવા દેવાની અનિવાર્યતા પ્રકાશમાન છે. : : : :
૨ ( i ) ” ને પવનનું વસ્ત્ર ભીનું થઇ ગયું ” : : પવનનું વ્યક્તિકરણ દર્શાવી કહ્યું છે કે તેણે શોકદગ્ધ ઘટનાસ્થળે દિલગીરી વ્યક્ત કરવા હાજરી ભરી ત્યારે પહેરેલ શોકકાપડું ( કાળી અતલસ કે કાળા મતવેલિયા નું કપડું તે ‘શોકકમખો’ નામે શોક બતાવવા માટે પહેરાય ) તે “પવનનું વસ્ત્ર” છે ,જેત્યાં બેહદ દુઃખભર્યું ( heavy ) , ઉદાસીન ( cold ) , ભારેખમ oppressive દ્રશ્ય હોય કહ્યું છે કે “પવનનું વસ્ત્ર ‘અશ્રુ’ભીનું થઈ ગયું”: : સંભવતઃ રાતના સમયના આ ગમગીન પ્રસંગે ઊર્મીલ પવન એકલો પડી ગયો હોય શકે. એવું પણ જણાયું હોય શકે છે કે ત્યાં રુરુદિષુ સમગ્ર સૃષ્ટિ ( cosmos ) આંસુ સારતી ગમગીની માં ડૂબેલી હતી. : :
૨ ( ii ) : : ” ચાંદનીની આંખ નીતરતી રહી” : : ચંદ્ર 🌒 નું વ્યક્તિકરણ દર્શાવી ક્હ્યું છે કે તેનું સ્વસ્થ ગંભીર નિર્મળ ચંદ્રકાંતાસ્વરૂપ : અવતારી ચાંદની નું દ્રઢ સશક્ત અસરદાર ( પણ રુરુદિષુ ) અજવાળું , રાતના સમયે જોવાં પડેલાં બેહદ દુઃખ ભર્યાં : nocturnal sorrows , ખિન્નતા અને વિષાદ જન્માવતા ભારે હ્રદયદ્રાવક હોય ( કદાચિત , તેને પ્રતિબિંબિત કરનારાં કાળાં વાદળાં વીંધીને આવવાથી અથવા ઝાકળ / ધુમ્મસ ઢાંક્યાં કે આંસુ ભીનાં ઓસ નાં વાતાવરણ વચ્ચે થી પસાર થવાથી ) રાખરંગી ફિક્કું ઝાંખું નિસ્તેજ દેખાતું હતું. જાણે કે , એકલી અટૂલી વ્યગ્ર મને , જોતી અને રડતી હોવાથી lonely watching weeping : ચાંદનીની આંખમાંથી પ્રકાશમાન અશ્રુઓ સતત ટપકી રહ્યાં હતાં . : Tears or Moonlight, exuding or oozing on to the earth 🌎🌍 : :
“પવન” અને “ચાંદની” પ્રકૃતિના અમિશ્ર પ્રતિનિધિરૂપ , અવિયોજ્ય ( જુદા ન પાડી શકાતાં ) અને અવિચ્છેદ્ય : ધરતી પર નિરંતર રહેનાર સંલગ્ન તત્ત્વો છે જે આ અશઆર માં કહ્યું છે તેમ શોકાતુર મનોભાવ , લાગણીશીલ ઉદ્વેગ અને દુઃખદ સંતાપો થી એટલાં ભારે સંતૃપ્ત છે કે આદિલ ને લાગ્યું હતું કે જાણે પુરી સૃષ્ટિ રડી રહી હતી ; જે મનની ઉદાસીની મર્મસ્પર્શી અભિવ્યક્તિ છે. : : : :
૩ ( i ) : : ” સૂર્ય સંકોચાઈને સપનું બન્યો“: : સૂર્યના ઉષ્ણતા ભર્યા પ્રકાશની ‘ભરોસાદાર હાજરી’ , ‘આશા-અપેક્ષા-આનંદ’ અને ‘હૂંફ’ ને સૂચિત કરતું પ્રતીક છે. એ અર્થમાં ‘સૂર્યનું સંકોચન’ કહીએ તો જ્યાંથી હૂંફ મળે , જેની સંગે ખુશી ખુશીથી આશાયેશબનીએ એવાં પ્રિયજનની મૂર્ત હાજરી અદ્રશ્ય થઈ રહી છે જયારે આ બધું અલોપ થઈ રહેલું સ્વપ્નવત બન્યું હતું . અતિ દૂરની અથવા સંપૂર્ણપણે ભૂતકાલિન લાગવાથી , ‘પુનર્મિલન’ ( reunion ) ની કે સાથે રહેવાની ‘ખુશી’ હવે સંભવિત રહી નથી.: : : :
૩ ( ii ) : : ” કે વિરહની રાત વિસ્તરતી રહી ” : : રાત અવાનવાર : જીવ બાળતા દુ:ખો ( sorrows ) , ડર ખચકાટ અને ધાસ્તી દહેશત ( fear ) , તથા નિરુત્સાહી અંધારું અને અપ્રસન્ન મનની ઉદાસી ( gloom ) ને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વિરહ ની લંબાયમાન રાત નું વિસ્તરણ ( extending night ) ધીમું ચાલતું , ટૂકડે ટૂકડે વિલંબથી વીતનારું અને કષ્ટદાયી રહ્યું હતું. ( waiting and painful ) : : : :
“સંકોચાઈને સપનું બનેલા સૂર્ય” ની હાજરી નો અજવાળું સમેટી લેતો ( decreasing light ) ‘દિવસ’ અને વધતાં જતાં અંધારઘેરી ( growing darkness ) વિલંબથી મોડી વીતતી “વિરહની રાત” વચ્ચેનો વિરોધાભાસ સૂચવે છે કે અળગું અંતર વધતું રહ્યું અથવા અળગાં રહ્યાંનો સમય બહું ગયો. prolonged misery in separation increased longing. : આથી ‘આદિલ’ને સવારની રોશનીને પાછળ પાછળ નહિં લાવી શકતી રાત અને તેના અંધારાં અસીમ લાગ્યાં હતાં ; જે મનની ઉદાસીની મર્મસ્પર્શી અભિવ્યક્તિ છે. : : : :
આ અશઆર લંબાયમાન દુ:ખો ( lingering sorrows ) અને નિરાશા ( hopelessness ) ની લાગણીને કરે છે. અદ્રશ્ય થતાં “સૂર્ય”પ્રકાશ અને અલોપ થતાં “સ્વપ્ન” તથા વધતા જતા અંધારઘેરી વિસ્તરતી “વિરહની રાત” અને બે-દિલો ની બેદિલી અને તેમનાં અળગાંપણાં ( separation ) નાં વિરોધાભાસનું , નિરાશામાં ડૂબ્યાં વ્યક્તિઓનું અને એથી સર્જાતી સ્થિતિરીતીનું : surrealistic અતિવાસ્તવવાદી : અજાગ્રત મનની અભિવ્યક્તિનું આધુનિક ચિત્ર આબેહૂબ રજૂ કર્યું છે, જ્યાં ગુમાવ્યાનું દુઃખ તેમની નવી અનિવાર્ય વાસ્તવિકતા બની ગયું છે. : : : :
૪ ( i ) : : ” મૌનની ભીનાશને માણ્યા કરી “: : એક તો હવામાને સાચવ્યો ભેજ હોય ; પણ અહીં સ્પર્શનભાન , મૌન સાથે જોડાયાથી સાંસર્ગિક ક્રીડાની મનની ગમતી રીતે માણવાની તક અનુભવી હતી તેના : “મૌનની ભીનાશ માણ્યા કરવાની” છબીનો રૂપકાર્થ સમજીએ તો, જાણેકે અવાજનો નિષેધ કરીને ચૂપકીદી સેવ્યું , શાંત નીરવ મૌન બેસાડ્યું હતું જ્યાં સંકેન્દ્રીત ઓસ નાં જેવી ભીનાં સમસ્તપણા ને એકત્રિત કરીને / સંકેન્દ્રીત કરીને સમાવતી ( encompassing all ) : સર્વગ્રાહી તલ્લીનતા હતી . ઘટ્ટ ઘનિષ્ઠ અભેદ્ય પણ મર્મપહોંચ્યું મૌન , જે અભિરુચિર મનથી પૃથક્ , ઈન્દ્રિયજન્ય ( sensual ) આનંદોલ્લાસ ની જોડવટ રૂપે નિમગ્ન “મૌનની ભીનાશ” નિર્મિત કરી આપતું હતું. : એકાંતે હોય કે કોઈ ના સંગમાં , મૌનની રાહત , લીન-તલ્લીન રાખે.: મૌનની ભીનાશ નો આનંદ માણ્યા કરવાનો રૂપકાર્થ એમ પણ સૂચવે કે સ્પીકર / શાયર અહીં આ સ્થળે આ સમયે એકલો અટૂલો છે, અને કોઈ પ્રિયપાત્ર સાથે નથી. એ ગહન એકાંત થી ડરતો નથી પરંતુ, વિષયાંતર કરનાર diversive પલટ ની . અથવા વિષણ્ણ ઉદાસીનું melancholic relaxation : મન બહેલાવનાર ઉપરંગની ખ્વાહિશ હતી .જેથી જાત સાથેના વિચાર વિમર્શની એક એવી એકાંતવાળી જગ્યા મળે જ્યાં સ્થિરપણે : સ્વાધીનપણે મનગમતું કરવાની ઢીલ કે મંજૂરી મળી હોય એમ લાગે ; મનને અવિચલિત રાખતી હાશ મળે ! : : : : ૨૩ / ૧ / ૨૨ : પોષ વદ પાંચમ પૂણે ઈન્ડિયા
૪ ( ii ) : : ” જુલ્ફમાં બસ અંગુલિ ફરતી રહી” : : Just the fingers kept moving in the lock ; curling hair-lock. : રાહત ભર્યો , નિદ્રાવશ મૂર્છા આણનાર આશ્વસ્ત અંગુલીસ્પર્શ , કાનની ઉપરની / પાછળની જુલ્ફ માં ઘણીવાર સુધી સતત ફરતો રાખવાની પુનરાવર્તિત ક્રિયા , અર્ધજાગ્રત મનની ગતિશીલતા સાથે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને સ્થિર થવાનું વલણ હાથ ધરે છે. જરી એકાંત મળ્યું હતું એમ સમજીએ તો નરેટર ના પોતાના વાંકડિયા વાળની અંદરની બાજુએ ગુચ્છેદાર લટમાંથી વાળની સેર ખોલીને છૂટી કરવાની કે ગુંથી- બાંધીને ઘટ્ટ કરીને , સાંકડી-પાતળી કરીને અને વધારે વાંકડી કરીને , ઠીક કરવાની અને કપોલ પર ઝૂલતી રાખવાની, લયકારી ,ગતિશીલ ક્રિયા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની સાથોસાથ , ટેવવશ સ્થિર થવાનો અર્થભાવ દર્શાવે : નહિતર એની સંગમાં રાજી કોઈ રાઝદાર કે પ્રિયજન હોય તો તેની અથવા નરેટરની અંગુલી ફરતી રહી એમ સમજીશું ( જે આ અશઆર માં સ્પષ્ટ થતું નથી ) : ભીનાશ નિકટતા પણ સૂચવે . પરંતુ આદિલની આ ગઝલનો મિજાજ ઉદાસી સંગતે મળી એકાંતે એકલતાના સંવેદનને મધ્યવર્તી ભાગે આકર્ષિત કરતી હોય તેવી લાગે છે. જે માની શકો તે , જાણેકે અહીં જતાવવા નું છે કે બાકી જગતના તમામ કામ બંધ પડી ગયાં / સ્થગિત થઈ ગયાં . જેથી કંઈક થવાની માત્ર રાહ જોવી રહી ; અથવા when the mind is elsewhere. : મન બીજે ક્યાંક પ્રવિષ્ટ થવા ધારે છે, ત્યારે એકાંતે મનગમતી પળો સાથે ખિસકવું કે ખિસકાવું! કેટલું સરસ !? : કે કરુણ !? ::::
આદિલનો આ અશઆર એક સરસ રુમાની છબી નો રૂપકડો કકડો છે જેમાં સમાવિષ્ટ છે , “જુલ્ફ માં ફરતી અંગુલી” નિર્મિત ‘સ્પર્શનભાન’, ઈન્દ્રિયજન્ય ‘આનંદોલ્લાસ’ ની ‘જોડવટ’ રૂપે મળ્યા ‘મૌનની ( ઓસ સમ ) ભીનાશ’ નિર્મિત ‘રાહત’ ની પળોમાં મળતી નિમગ્ન ‘તલ્લીનતા’ સાથે , ‘ઉદાસી’ સંગતે મળી એકાંતે ‘ખિસકાવું’ . : : : :
૫ ( i ) : : “હું સમયની રેતમાં ડૂબી ગયો ” : : “સમયની રેત” : ⌛ ⏳ hourglass : ઉપરથી નીચે એક કલાક માં બધી રેતી સરકાવી ભરતા ને ખાલી થતા ટુંકી પાતળી ટ્યુબ થી જોડાયેલા બે સરખા બલ્બો ના ‘ટાઈમ પીસ’ માં શોધ્યાં પ્રાગૈતિહાસિક સમયથી , મોબાઈલ / કોમ્પ્યુટર ઈલેક્ટ્રોનિક કલોકમાં બતાવાતા સમયાવધિ સુધીનું પ્રમાણભૂત રૂપક નીવડે ; જે સમયના અવિરત ( relentless ) , અણનમ ( unstoppable ) , પ્રવર્ધક ( accumulating ) અને સંચયન લક્ષણભાવ નું પ્રતિનિધિત્વ કરે. : “સમયની રેત માં ડૂબી ગયો” ની છબી ભૂતકાલીન ભાર ખમતું , ધીમું ( slow ) , શ્વાસ રૂંધાપણ ( suffocating ) : મરણ અને શુષ્ક ( dry ) બારીક મુલાયમ , પણ આકરું કઠેરું : ‘દફન'( burial ) સૂચવે જ્યાં અન્ત્ય વિધિપુરઃસર ની ઓળખ પણ રહી નહીં. : નરેટર ને લાગ્યું હતું કે તેનું જીવન , કાળના અનંત પ્રવાહમાં ગરકી ગયું અને ગ્લાનિકર અપવ્યયી વર્ષોના ભાર નીચે એને દટાયેલાં ની મરણોત્તર યાદીમાં સામેલ કરી દેવામાં આવ્યો છે. : : : :
૫ ( ii ) : : ” મૃગજળે મારી તૃષા તરતી રહી” : : તૃષા એટલે કે તરસ જે તીવ્ર અભિલાષા ( desire ) ,લાલસાભરી કે મોહ-ભરી ઝંખના ( longing ) , હેતુ પાર પાડવાની આવશ્યકતા ( need for fulfilment ) નું પ્રતિક છે. : મૃગજળ ( mirage ) એ રણસ્થળે જોવાં મળતો દ્રષ્ટિભ્રમ છે જ્યાં પાણી જેવું દેખાય પણ ત્યાં પાણી હોતું નથી. : છેતરામણી આશા -અપેક્ષા ( false hopes ) , અપ્રાપ્ય અલભ્ય સપના ( unattainable dreams ) અથવા ભ્રામક કલ્પના આભાસી દેખાવ/ માન્યતા ( illusions ) નું મૃગજળ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે ખાલી દૂરથી જોતાં વાસ્તવિક લાગે પણ ખરેખર હોય નહીં . : : ઈચ્છા / મહેચ્છા /આકાંક્ષા નાં વાસ્તવિક આધાર ના હોય તો તેને ધ્યાન પર લેવાય નહીં . ઠોસ નક્કર સંગીન પાયા વગર અને પરિમાણ વગર તેનાથી કોઈ તરસ છીપે નહીં. માટે આદિલે કહ્યું છે :” મૃગજળે મારી તૃષા તરતી રહી.” : :
સમયની રેત માં રૂપકાત્મક રીતે નરેટર નું ડૂબી જવાની શક્યતા સાથે છેતરામણી આશા -અપેક્ષા ની પાછળ દોડતો રહ્યો. જેમાં શૂન્યતા ( nothingness ) કે ખાલીપણાં ( void ) નાં ઉકેલ નહિ હતાં અને વાસ્તવમાં તે ભ્રમણા ( illusions ) હતી. : :
સમયની રેત માં ડૂબવાથી નરેટર નું સ્વત્ત્વ સમય ના પ્રભાવ હેઠળ ખોવાઈ જાય છતાંય તેની ઈચ્છાઓ ભ્રમણા ની પાછળ ગતિમાન રહી અને તેની તરસ મૃગજળ માં તરતી રહી. : આ રેતલ મૃત્યુ ની વાસ્તવિકતા અને સપનાંઓ નાં પરિપૂર્ણ થવાનાં અરમાન મૃગજળ સમાન હતાં જ્યાં હયાતી ભરાઈ પડી હતી જે સંતૃપ્તિ વિનાનું જીવન શું કંઈ આપી શકે !? : આ અશઆર માં સૂચવ્યા મુજબ આમ તો આદિલનો સમય પૂરો થવામાં હતો છતાંય વ્યર્થ ઈચ્છાઓ અને ચાહનાઓ માટેની શાયરની અકબંધ તરસ છીપાવવા વગર મૃગજળ માં તરતી રહી હતી. : : : :
૬ ( i ) : : “તેજ ઊંડાણોમાં ખળભળતું રહ્યું” : : તેજ પંચ મહાભૂતોમાંનું એક , ‘અગ્નિ તત્ત્વ’ માંથી ઉદ્ભવતા : ઝળહળતી રોશની / ચળકતા પ્રકાશના કિરણો ( brightness ) , સૌંદર્ય ની ભવ્યતા / ઐશ્વર્ય નો ઝળહળાટ / તેજસ્વિતા : ઓજસ્વિતા ( lustre / valour ) , પ્રતિભા સંપન્ન વ્યક્તિ ( genius ) ની અલૌકિક બુદ્ધિશક્તિ અને હ્રદયબળ ( strength of character ) નાં સમાવેશ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે. : : ખરા દિલના / હાર્દિક ભાવસંવેદન અને ઊંડાણ ભરી લાગણીશીલ ભાવનાની એકાએક ઓચિંતી ઉદ્ભવેલી હેલી, જાગરૂકતા , ખુશી / આનંદ , ઉત્કટ પ્રેમોર્મીના અંતરજ્વલન નાં પ્રતીકયોજન તરીકે તેજ/ તેજસ નાં પ્રભાવને જોડવામાં આવે છે. : : “તેજ ઊંડાણો માં ખળભળતું રહ્યું” પંક્તિ સૂચવે છે કે આ લાગણી ઉપરછલ્લી નહિ પણ આત્માર્ગત અર્ધજાગ્રત મનના ઊંડાણમાં થી અથવા હૃદયના ઊંડાણમાં થી જાગી , શાંત સૌમ્ય ખરા દિલની આદ્યા લાગણી હતી.: : આંતરિક ખુશી અથવા ઈચ્છા અંતરના ઊંડાણમાં જાગૃત થઈ હતી . અંતસ્થ હર્ષાતિરેક ( inner joy ) સાથે પ્રચ્છન્ન સ્થાનેથી ઊભરી આવીને પરિપૂર્ણતા ઈચ્છતી હ્રદયોર્મી હોંશ ના ટકોરે વ્યક્ત થઈને સ્થિર થવા ઈચ્છતી હતી. : : : :
૬ ( ii ) : : ” કામનાઓ આંખમાં ઠરતી રહી ” : : પંક્તિ સૂચવે છે કે કામનાઓ ને વ્યક્ત કરતું ઘર મળ્યું હતું. જ્યાંથી મીઠડી નજરો લાગે એ આંખોને આત્માકાર ગણી હોય , અંતસ્થ લાગણીઓને મીટડી દ્રષ્ટિએ અનિમેષ જોઈ રહેતી , ટકટકીને વ્યક્ત કરનાર પ્રતિબિંબિત છબી ને , યથાર્થતા સમેત ઉઘાડી ધરી આપતા દર્પણ સમી માનવામાં આવે છે જે જૂઠ બોલે નહીં. આમ અંતરની ઝંખનાઓ નજરે પડી હતી. : આમ મીટડી માંડી હતી અને અંતરની ઝંખનાઓ નજરે પડી હતી. આંખોના માધ્યમ દ્વારા કામનાઓ નો સંચાર થયો હતો. : : : :
પ્રેમમાં પડવાની અથવા ગહન રીતે કામનાને ઓળખવાની પ્રક્રિયાનું આ અશઆર વર્ણન કરે છે. : પ્રારંભ આંતરિક ઊંડાણે હલચલ તરીકે ઊભરી ને , ધીમેથી સ્થિર થઈ ખાલીપણું ને ( fill-in ) ભરી શકે ત્યારે આંખોમાંથી નજર દ્વારા બાહ્ય રીતે પ્રગટ થાય છે ; જે અર્ધજાગ્રત ઝંખનાનું અનુભૂતિ થતી અવસ્થામાં , સભાનપણે દૃશ્યમાન કામનાઓ તરફના સંક્રમણનું સુંદર વર્ણન છે. : : : :
૭ ( i ) : : ” આપણો સંબંધ તો અટકી ગયો ” : : પંક્તિ નિર્ણાયક પણે બે વ્યક્તિઓ / બે હ્રદયો વચ્ચેના સંબંધનો બધી ઊર્મીલતા અને સંસર્ગજન્ય નિકટતા સમેત સ્પષ્ટપણે આખરી અંત ( end of relationship ) આવ્યો હતો એમ જાહેર કરે છે. જોકે , સંબંધ પર મૂકાયાં પૂર્ણવિરામ ની કેટલી , કેવી અને કયાં સુધી ની અસર , નૈતિકપણે કે માનસિક રીતે પહોંચી હતી તેના પ્રેમ સહિતના આયામો અને પ્રભાવ સમજ્યાં પછી પણ નિશ્ર્ચિત રીતે અંતિમ ફેંસલો ( finality ) નક્કી થાય કે કેમ તે પ્રશ્ન હંમેશા રહેતો હોય શકે છે. : :
૭ ( ii ) : : “ને સ્મૃતિની વેલ પાંગરતી રહી” : : પંક્તિ સ્મૃતિ ની વેલ ને “પાંગરતી” શબ્દ સાથે પ્રસાર/ ફેલાવ ના ( growing ) વિકસનાર્થ જાહેર કરીને આગળની પંક્તિમાં દર્શાવ્યાં સંબંધાન્ત ( ending ) નો વિરોધાભાસ ( contrast ) રજૂ કરે છે. આમ , સંબંધના અંત થી સંબંધિત વ્યક્તિઓ / બે હ્રદયો વચ્ચેની જોડવટ અને તેનાં પ્રભાવ ની સમાપ્તિ થઈ શકતી નથી. સ્મૃતિની વેલ સાથેની તુલના કરીને આદિલ સૂચવે છે કે સ્મૃતિ આત્મા સાથે વળગી રહે છે અને નવીન જગ્યાએ નવી સ્થિતિ પરિસ્થિતિમાં પણ ફેલાતી રહે છે. કાર્બનિકહોય કઠણ/ સખત/ મજબૂત , ખુલ્લાંમાં રહી શકતી : ખડતલ, અને ખંતિલી : વિરોધ / અવરોધ સામે ટક્કર લેનારી વેલ , નિરંતર વિકાસ સાધીને, તેને મળ્યાં ભીંત/દિવાલ/ માટીના ટેકરા/ વૃક્ષના ડાળ થડની આડી અવળી ઊંચી સપાટી ને મજબૂત રીતે પકડીને ,ચોંટીને, વળગીને , આગળ ને આગળ વધતી રહે છે. નવપલ્લવિત વેલ્લિકા પોતાની ખીલ્યાં ફૂલોની નવી ડાળીઓ ( new sprigs ) સાથે વિકસે તે સૂચવે છે કે બ્રેકઅપ ના પ્રભાવ હેઠળ ખોયુંગુમાવ્યાંના નવા આયામો , દ્રષ્ટિકોણ , અર્થઘટન , અનુભૂતિઓ અને લાગણીઓના સંવેદનો સાથે , વર્તમાન ને દ્રઢપણે વળગી રહીને , પોતાની લાક્ષણિકતા સાથે જીવનવાદી વિકાસ હાથ ધરી શકાય છે. તે પછી જૂની ક્ષણોને યાદ રાખવાંની જરુર રહેતી નથી .: :
આમ, પોતાની મેળે ઉગતી , નવી ફૂલ ડાળીઓ સાથે પાંગરી ઊઠતી , આગળ ને આગળ , ઊંચે ને ઊંચે ચઢતી નવપલ્લવિત વેલ ની જેમ સ્મૃતિ ફલક , કોઈ ની પણ રજા મંજુરી વિના નવા બદલાતાં આયામો અને સંવેદનો સાથે જીવંત રહે છે. : :
આદિલ ને કડવું – મીઠું તથ્ય ( bittersweet reality ) સમજાયું હતું તે એ કે સંબંધો ખરેખર ક્યારેય અટકી જતાં નથી. કોઈ ના ચાલ્યાં ગયાં પછી પણ ફેરતપાસ , વિશુદ્ધિ , સુધાર , સંપાદન દ્વારા વધારે સારું બનાવી થતું સંબંધોનું આંતરિક સંસ્કરણ વિકસીત થઈ શકતું હતું . સંબંધ પર મૂકાયાં પૂર્ણવિરામ માનવાના નથી કારણકે સ્મૃતિની વેલ્લિકા એ આત્મા સાથે દ્રઢપણે વળગી રહીને જીવંતતા ની ગુંજ્યતા ને બરકરાર રાખી હતી એ સત્યનું પણ આદિલ આ અશઆર માં અન્વેષણ કરે છે . : : : :
૮ ( i ) : : ” આ બધા લાચાર થઇ જોતા રહ્યા” : : પંક્તિ કોઈ અઘટિત ઘટના કે આઘાતજનક બનાવ બન્યો ત્યારે એ બનાવના સ્થળે અને સમયે , એકત્રિત થયેલા ઘણાં કરીને બધાં ( One and All ) દર્શકોની લાચારીની તરફ ધ્યાન ખેંચે છે . બનાવની સાચી ગંભીર , હકીકત નોંધ , હેવાલ સમાચારના સાક્ષીદાર થવાં ની હિદાયત ને માન આપવાથી અફવાઓ ફેલાય નહીં , પ્રજાકીય લોકમત , લોકહિત અને વિવેકપૂર્ણ ન્યાય ની વ્યવસ્થા સચવાયેલી રહે. સહજાભિવ્યક્તિ કરવી કે નજરોનજર જોનાર , સાહેદી આપનાર બનવાની તત્પરતા દાખવવી !? અથવા તો અંદર ને અંદર હેબતાઈને મુંઝાયા સહેમી રહેવાનું અને ચૂપ રહેવાનું !? : ઉપદ્રવ ગુંડાઈ હુલ્લડ દંગો કે બખેડો હિંસક વળાંક લેતા અત્યંત ગંભીર કટોકટી સર્જી શકે . કેટલીકવાર , હિંસક ટોળાઓ કાયદા વ્યવસ્થા નો ધરાર અનાદર કરીને કોમી રમખાણોનો સીલસીલો જારી કરીને , કોઈ એક જાતિ સમૂહ / તેના ઘર- પરિવાર પર , એકસંપથી સાથે મળીને હૂમલા કરીને જાનમાલને તારાજ કરતાં રહ્યાં હતાં તે સર્વજ્ઞાત છે. : યુદ્ધારૂઢ રાષ્ટ્રો અને યુદ્ધવાંચ્છું વેરી સત્તાધીશો એ આદરેલી શત્રુતાથી નીપજ્યાં સામુહિક નાશ વિનાશ તો જાણે અવિરતપણે ચાલ્યાં રહેવાનાં !! : પરિવાર , મિત્રો કે દર્શકો માંથી કોઈ પણ નજર સામે બની રહેલાં બનાવ અંગે માણસાઈ ભરી દરમ્યાનગીરી કરવાં ને બદલે બીક ના માર્યા ગભરાટમાં જોયાં કરે તેમાં , ભાગ્યવિવર્ત દખલઅંદાજી નહિ કરી શકતાં નબળાં માનવ અસ્તિત્વ નું નકામાપણું , માનવીય સંસ્કારો ની નિરર્થકતા અને લાચારી નું ખિન્નતા ભર્યું ઉદાહરણ બને. : જૈન મૂનિ વિદ્યાવિજય જી લખે છે કે , “ શિકાર માં સહાય ન કરતાં હોય અને માત્ર શિકાર કરતાં દેખતાં જ હોય તો તે બધાં શિકારી ની માફક પાપ બાંધે છે. દેખાવ ને વખતે મનોવૃત્તિ હિંસક બને અને બધાં , સાથે મળીને કરેલું હિંસક પાપ કર્મ : ‘સામુદાયિક કર્મ’ ના પાપનાં ભાગીદાર બને . ” : : : :
૮ ( ii ) : : “હાથમાંથી જિંદગી. સરતી રહી” : : પંક્તિ રેતી કે પાણી જેવી ક્ષણભંગુરતા ( ephemerality ) સૂચવતી ચીજ- વસ્તુ ને હાથથી પકડી રાખવાનાં પ્રયાસ ચિત્રના રૂપક ની સમજ સૂચવે છે કે જિંદગી ( પાણી નો સંસ્કૃત માં અર્થ નિર્દેશ જીવન થાય ) જેમ વધુ ને વધુ પકડી રાખો કે બચાવનાં પ્રયાસો કરતાં રહો તેટલી જ ઝડપથી તે વહી જાય ને છટકી પણ જાય. : life is fragile and fleeting. : સમજો ને ! આદિલ ને લાગ્યું હતું કે વહી જતાં પાણીના નાજુક કાંઠે રહેવાનું બન્યું ને “હાથમાંથી જિંદગી સરતી રહી. ” : :
આમ , આ અશઆર , પ્રિયજન નાં ગણત્રીની ક્ષણિક પળોમાં મૃત્યું થતાં જોવાથી અનુભવાતી અથવા આસપાસ ની પોતાની સ્થિતિ પરિસ્થિતિ નાં ઝડપભેર બદલાતાં ઝોક સંયોગ ને કારણે એકદમ આવેલી , અફર અટલ પડતી ( decline ) જોવાથી અનુભવાતી , વિષાદમય હતોત્સાહી આશાભંગ ની ઊંડી લાગણીને વ્યક્ત કરે છે. : :
જીવનના નિર્ધારિત માર્ગ પર બનેલી ને ઘટેલી , માનવ અસ્તિત્વ નાં મૃત્યું પતન અને હ્રાસ ની પળો ને રોકવામાં અસમર્થ હોવાનાં મૂળમાં , ભાવનાત્મક રીતે પીડાતા આદિલે , સમયની દુઃખદ અનિવાર્યતાની જોયેલી છબી નું : પોતાની અને સૌની લાચારી સાથે આ અશઆરમાં હ્રદયદ્રાવક નિરૂપણ કર્યું છે . : : : :
૧ ( i ) : : “નદીની રેતમાં રમતું નગર .. . ,”: : એ અસ્થિર ડગમગતા ( રેતમાં નાં ) પાયા પર બનેલી ભવ્ય મહિમાવન્ત શ્રેષ્ઠ નગર ( અમદાવાદ ) ની શક્તિશાળી છબી છે. સાગર કિનારે કે સ્થિત્યંતર કરતા નદીકિનારે રેતીનો કિલ્લો ઢહી પડે અને ફરી વળતાં પાણીથી ધોવાઈ જાય ( inundated ) . : દ્રઢમજબૂત નક્કર જણાતાં , સંગીન લાગતાં : દુન્યવી ઈમારતો ના શહેરી બાંધકામો , વિનાશકારી પરિવર્તનો થી કે વિધ્વંસક કુદરતી આફતમાં અદ્રશ્ય થવાં પામે અને કાળાંતરે નામનિશાન ભૂંસઈ જાય . : અને વળી ભવિષ્યમાં નવીન પ્રણાલીની સ્થાપત્ય યોજના હેઠળ , નદીની બેય બાજુએ રિવર ફ્રન્ટ કોન્કરિટ રોડ વચ્ચે પુરી દીધેલ નદીની આગળ પાછળ બાંધેલ બે ડેમ વચ્ચે સંઘરી રાખીને બંધિયાર પાણીની નદીમાં ફેરવ્યું નહેરીકરણ ( canalization ) કરવાં થી , નદીકાંઠાના riverain નગરનાં લેન્ડસ્કેપ્સ માં , ઓળખી ના શકાતાં આમૂલ પરિવર્તન આવે . : : આ બેક ડ્રોપ સાથે અને સામે , ભારત અને પાકિસ્તાન બંને દેશો દ્વારા નાગરિકતા નામંજૂર થવાથી no man’s land પર ધકેલાઈ ગયા નો અનુભવ ઝેલનાર એક સંવેદનશીલ શાયરના પોતાના વતન અમદાવાદ માં રહેવાનાં પાસાઓ પોબાર પડ્યાં નહીં . : ધારેલું સિદ્ધ થયું નહીં . ત્યારે ખુરદો બોલી ઊઠે ; ઘણું બધું વિદાય થતું લાગે. : વતનથી દૂર થવાનુ : અશ્રુ ભર્યાં ઝુરાપા ના વિરહનું કલ્પાંતસ્થાયી દુઃખ ભોગવતા રુરુદિષુ દિલના મનોભાવો ઉતારતી આદિલ મન્સૂરી ની સંસ્મરણીય , સીમાચિહ્ન રૂપ : : “મળે ન મળે” : : ગુજરાતી ગઝલનો સીમાસ્તંભ બની રહી છે. : : ઈતિહાસ ગવાહ છે કે અન્ય કોઈ શહેરનું ભાગ્ય અનિત્ય કે અસ્થાયી હોવાથી ત્યાં તબાહી મચી જવા પામી હતી. Such City becomes ruined and disappeared from the map or got completely changed. : : : :
” મળે ન મળે” : વાક્યાંશ ની માર્મિકતા સૂચવે છે કે પ્રત્યક્ષ વસ્તુસ્થિતિ નું મૂળ ની સાથેનું સામ્ય : નિયત માનેલા અસ્તિત્વ નું સાચું સ્વરૂપ , દ્રઢ અચળ આબદ્ધ નથી ( not fixed ) કે તેનું હંમેશા આકલન કરી શકો. : ‘ now you see, now you don’t ‘ : ‘ હવે જુઓ છો, હવે નહીં ‘: એ દેખણું ” મળે ન મળે” જેવી જ ઘટના કે બીના બનશે જેથી તે અનિશ્ચિત રહે . : : : :
૧ ( ii ) : : “ફરી આ દૃશ્ય સ્મૃતિપટ ઉપર મળે ન મળે.” : : અહીં દ્રશ્ય ની સરખામણી memory screen સાથે કરી હોય , “સ્મૃતિપટ” પર આ દ્રશ્ય નું ‘ દેખણું ‘ : “ફરી” થી જોવાંની ખ્વાહિશ સરકી જઈ ( fleeting ) શકે છે. યાદ રાખેલાં દ્રશ્યની વિસ્મૃતિ ( In Oblivion ) થઈ શકે છે , વિસ્મરણ / ભુલાવો ( forgetting ) આવી શકે છે, વિરૂપ ( distorted ) દેખાય શકે છે, એવી રીતે જેમ કે કોઈ વિડીયો રેકોર્ડીંગ પ્રેષણક્ષમ રહી ન શકે કે તેની ( transmission ) દર્શનીય સંચારશીલતામાં રુકાવટ આવે તો તે પણ અદ્રશ્ય થવાં પામે . જેમ કે કમ્પ્યુટરની મેમરી RAM માંનાં ડેટા , જે પાવર કટ થાય ત્યારે અદૃશ્ય થઈ જાય કે ખોવાઈ જાય . : : જિંદગીમાં હમણાં ઉપસ્થિત ‘દેખણું’, તેનું રૂપરેખાંકન ( configuration ) ખોવાઈ જાય કે ઝાંખું થાય તે પહેલા અને ફરીથી જોવાં “મળે ન મળે” એવી અનિશ્ચિતતા હોય , મનનીય નજર સામે ઉપસ્થિત દ્રશ્ય ને ઘર કરી લેવાં માટે ‘આદિલ’ ખરાં ભાવથી વર્તમાન સ્થળસમયે હાજર રહેવાનું આગ્રહી મમતાળુ કહેણ ( call to witness ) આ અશઆર માં વ્યક્ત કરે છે. : : : :
પ્રથમ અશઆર , અશાશ્વત હયાતીનું અને સ્મૃતિ ની અવિશ્વસનીયતાનું અન્વેષણ કરે છે.”નદીની રેતમાં રમતું નગર” ના રૂપક દ્વારા ‘આદિલ’ નું ધ્યાનપાત્ર બ્યાન વસ્તુતઃ નાજુક , સ્થિત્યંતર કરતું , ઘણું કરીને થોડાં વખત માટેનું લાગે છે. : પ્રતીકરૂપી નિરૂપણની નોંધ લઈએ તો : : “નગર”: : શહેરી સંસ્કૃતિની સુધરાઈ, માનવ સિદ્ધિઓ , પરિપૂર્ણતા તથા જિંદગી નાં અટપટા ઘાટ , મનને આંટી મારીને જકડી રાખતાં જગતીય અટકાવ અને રુકાવટો : આ બધું જીવન વ્યવસ્થાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. : : “નદીની રેત” : એવો આવિષ્કારિત પાયો છે જે હંમેશા પાણીના પ્રવાહ સંગે રહે અને સમયની અથવા પ્રકૃતિની નદી દ્વારા બારીકપણાં માં આકારિત થયાં કરે . : : સ્મૃતિપટ : માનવ મનના અનુભવોને અને અનુભૂતિને શોધી આપીને અને પછી સંઘરી રાખીને , સુસજ્જિત સ્વરૂપે સુપ્રાપ્ય કરી આપવાનાં પ્રયાસ નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે , જે અક્ષરસઃ ચલચિત્રપટ જેટલું ઝબકતું ટમટમતું અને અવિશ્વસનીય હોય છે. : : : :
૨ ( i ) : : ” ભરી લો શ્વાસમાં એની સુગંધનો દરિયો, ” : : : : : : પંક્તિ સંવેદનાત્મક અનુભવમાં અથવા ભાવનાત્મક અનુભૂતિમાં સંપૂર્ણ નિમગ્ન તલ્લીનતા ને પ્રોત્સાહિત કરે છે જ્યારે તે થઈ રહ્યાં હોય. . “સુગંધનો દરિયો” એક જબરજસ્ત, સર્વવ્યાપી સુંદરતા સૂચવે છે – કદાચ સૂકી ધૂળ કે માટી પર પઙતા વરસાદની સુગંધ ( petrichor ) અથવા દિવ્ય ઊંડા આધ્યાત્મિક પ્રભાવ જેવી . તે નિરીક્ષક / નરેટર ને ઇન્દ્રિયગમ્ય પળ-પરિબળ સ્વરૂપે મળ્યાં સારતત્ત્વ ને “શ્વાસમાં લેવા” અથવા સંપૂર્ણપણે આત્મલક્ષી બનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. : : : :
૨ ( ii ) : : “પછી આ માટીની ભીની અસર મળે ન મળે.” : : : : પંક્તિ સૂચવે છે કે ચિરકાલિન અસર અનિશ્ચિત હોય. સુગંધીતતા નો પ્રસાર કરનાર ભીનાશ બાષ્પીભૂત થઈ શકે અથવા ઝડપથી શોષાઈ શકે , તેમ અસરકારક ઘટનાનો ખરો ભાવ-પ્રભાવ અથવા સંવેદનીય પ્રતીતી ધીમે ધીમે ઓછાં થવાં લાગે . સુગંધીતતા , શ્વાસની સ્મૃતિસમૃદ્ધિ માંહેની ‘અંદરૂની અનુભૂતિ’અને માટીની ‘બાહરી’ અસ્થિર વિશ્વગત ‘ચંચળતા’ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ સર્જે છે. : : : :
વ્યક્તિગત અનુભવના ઊંડાણ કઈ રીતે ઝીલ્યાં હતા કે પ્રતિભાવ /પ્રતિક્રિયારૂપે આપ્યો હતો તે પ્રત્યુતર , દ્રશ્યમાન પરિણામ : aftermath કરતાં વધારે મહત્વપૂર્ણ છે. : કહ્યું છે : Seize the Moment : “દરિયા” જેટલી અપાર “સુગંધો” ને “શ્વાસ માં ભરી લો.”: એ સુગંધી શ્વાસોશ્વાસ અંતર્ગત રહે; વિશ્વગત માટીમાં પડતી બાહરી ભીનાશથી સુગંધાનુભૂતિ નો કોઈ શ્વસિત અર્થબોધ મળે નહીં. : ઝડપથી ચાલી જતી અનુભૂતિ કે પસાર થતાં અનુભવો વિશે અને તે બધું અસ્થાયી ( impermanence of experiences ) હોવાંના પ્રમાણો વિશે સનસા કરતો ‘આદિલ’ નો આ અશઆર સૂચવે છે કે અનુભવો નાં / અનુભૂતિ નાં ઇન્દ્રિયગમ્ય પળ-પરિબળ સ્વરૂપે મળ્યાં સારતત્ત્વ , જીવાતી ક્ષણે પૂર્ણપણે સાધી શકાય જ્યારે સ્પષ્ટ સમજાય એવાં ( tangible ) તેનાં લિસોટા કે મૂર્ત નિશાનીઓ ( traces ) કાળાંતરે સલામત રહી શકવાની કોઈ બાંયધરી નથી. : : : :
૩ ( i ) : : “પરિચિતોને ધરાઈને જોઈ લેવા દો,” : : : : : : : : : પંક્તિ સુપરિચિત મિત્રો સોબતી સાથીઓ , જેની સંગે ‘આદિલ’ ને સારી પેઠે ઘરવટ હતી , દોસ્તીનો ઘરોબો હતો : ઘરની વ્યક્તિ જેવો ચાહવાનો ગાઢ સંબંધ જાળવી રાખ્યો હતો ; એવાં પ્રિયજનો જેની સાથે પ્રસન્ન મનથી વીત્યાં સમયની યાદગારી જિંદગીભર ના પ્રવાસ નાં ટીમણ બનવાનાં છે . : એ સૌને ધરાઈ ને જોઈ લેવાં પડે . : કૃતજ્ઞતા દાખવવાનો મોકો મળ્યો છે જ્યારે એ સૌને ઝકડીને વળગીને સાહવાનાં છે, બાંહો ના બંધનમાં આખરી વાર પકડી રાખવાનાં છે. : : : :
૩ ( ii ) : : ” આ હસતા ચહેરા; આ મીઠી નજર મળે ન મળે.” પંક્તિ જીવનમાં થયાં સુપરિચિત મિત્રો અને સાથીઓ રૂપે મળ્યાં અદભૂત અનુભવોમાં સમાયેલી સુંદરતા નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એ સૌનાં “હસતાં ચહેરા અને મીઠી નજર”: મૈત્રી પ્રેમ સ્નેહ નાં અને આત્મીય હૂંફ જોડાણ આનંદ નાં પ્રતીકો છે. : પરિચિતો ના મંદ મલકતા સ્મિત અને પ્રેમાળ નજર ને સંપૂર્ણપણે ધરાઈને જોઈ લેવાનાં છે જેમાં વર્તમાનની થોડીએક પળો માટે દિલના ઊંડાણથી ( deeply & fully ) અને હર્ષાતિરેકથી ( gratifyingly ) મળવાની સંતૃપ્તિ રહે જે અંતર, સમય અથવા મૃત્યુને કારણે ભવિષ્યમાં રહે નહીં .: “મળે ન મળે” : જીવનની ‘અનિશ્ચિતતા’ દર્શાવતું વાક્યાંશ અહીં ‘અણધારીતા’ ની ચેતવણીરૂપ વ્યક્ત થયું છે. : આમ , સમજો તો , પ્રિયજનોનાં સ્મિતાંગી વ્યક્તિત્વ ને મનભરીને આત્મસાત કર્યું હતું એમ જતાવતાં , પ્રિય હોવાનાં હેત દેખાડતાં , અશ્રુભરી આંખે , ‘શુભેચ્છા’ ના કહેણ અને ‘આવજો’ ના ઉદગાર વિનિમય કરતા , આખરી મેળાપ ની ભલી-આકરી , મહામૂલી પણ અસ્થાયી પળોની : વતનથી દૂર ચાલ્યા જવાની વિદાય વેળા ‘આદિલ’ ને જીવવી પડશે. : : : :
૪ ( i ) : : “ભરી લો આંખમાં રસ્તાઓ, બારીઓ, ભીંતો,” : : પંક્તિમાં પુરેપુરી સૂક્ષ્મ વિગતો – રસ્તાઓ, બારીઓ અને ભીંતો – અદૃશ્ય થઈ જાય તે પહેલાં તેને આત્મસાત કરી લેવાનો આદેશ આપ્યો છે. અમદાવાદ શહેરના વસવાટ દરમ્યાન એ રસ્તાઓ પર ઘટી ઘટનાઓ , બારી બહાર જોયાં હતાં તે આસપાસ ના લેન્ડસ્કેપ્સ નાં દેખાવ અને તેને મૂર્ત કરનાર દ્રશ્યચિત્રો, ઊંચા નીચાં બિલ્ડિંગો અને તેની અવનવી ભીંતો થી બનેલી સ્કાઇ- લાઇન : જ્યાંથી દેખી આકાશીય પાશ્વૅભૂમિ અને ક્ષિતિજરેખ : મુગ્ધ કરતાં આ બધાં આદેશ્ય ને સંકેન્દ્રીત કરતી ‘શહેરી શોભા’ : ‘આદિલ’ ના ચિત્તમનઉર પાસે રહે એ સારું ફરી એકવાર તેનાં નિરીક્ષણ કરતાં મળ્યાં ઊંડાણોને અને તાત્પર્યને સ્મૃતિમાં પૂરી રીતે ભેટ કરવાનો ઉપક્રમ ( commitment to memories ) આ અશઆરમાં સૂચવેલ છે. : : : :
૪ ( ii ) :”પછી આ શહેર, આ ગલીઓ, આ ઘર મળે ન મળે.” પંક્તિ ભૌતિક વિશ્વ અને આંતરિક મનોવિશ્વ વચ્ચે નો વિરોધાભાસ દર્શાવે છે. તે સૂચવે છે કે “શહેર” “ગલી” અથવા “ઘર”: સમય, નવીન પરિવર્તન અથવા વિનાશને આધીન હોય છે ત્યારે “ન ( પણ) મળે”. : જ્યારે , અર્થવાહક મનની “આંખો”થી જોયેલી દ્રષ્ટિબિંદુવાળા અહેવાલ નું કે વૃતાંત નું સંસ્કરણ સ્મૃતિ ફલક પર હંમેશા નોંધાયું રહે. : મેટ્રો સીટી મુંબઈમાં વસનાર , ત્યાંની રીતરસમોમાં પાવરધો અને ઘડાયેલો મુંબઈકર જીવ હોય કે એવા કોઈ મોટા પાયાના શહેરના મોજશોખમાં રાચતો શહેરી લાલા : મોટા ગજાના “શહેર” થી માંડીને અને નાના પાયાના “ઘર”સુધીનાં રહેણીકરણી અને વસવાટ બાબતે એવાં કંઈ ઓછાં-વધારે ગુણ કરનાર , ધનિષ્ઠપણું / સંગીનતા કે દ્રઢતા/મક્કમતા હોતાં નથી જેના કારણે ગુમ ના થઈ જવાય કે ખોવાઈ ના જવાય. : અહીં “બારીઓ” અને “ભીંતો” દ્વારા સુરક્ષાની સીમાઓ નું પ્રતિનિધિત્વ કરતી વ્યક્ત થયું છે, જોકે તેનું અસ્થાયી પણું ધ્યાનમાં રાખવું પડે. : : “મળે ન મળે ” વાક્યાંશ નું પુનરાવર્તન , આ અશઆર માં પણ અસ્તિત્વની ‘અનિશ્ચિતતા’: uncertainty અને , ઉથલપાથલ ( crisis ) , બાઝાબાઝી ( scuffle ) , દુઃસહ્ય દબાણો ( hard pressed ) વિ. ના કારણે ગમે ત્યારે તૂટી જનાર : જીવનની ‘નાજુકતા’ ( fragility ) ની સ્પષ્ટ સમજ આપે છે. : : : :
“શહેર , ગલી , ઘર” : વતન કે દેશ ના ભાગ હોય એ જ્યાં અને જ્યારે શહેરી વિકાસ વિસ્તાર કે ફક્ત સમય વીતવાને લીધે ખોવાઈ શકે અને “ન મળે”; ઉપરાંત તે વિસ્થાપન કે સરકારી નોંધવહી ના આધારે ઠરાવ્યા દેશ નિકાલ ની લાક્ષણિક સ્થિતિ ને સુદ્ધાં પ્રતિબિંબિત કરે. : એક રીતે આ memento mori ( death’s head ) : અસ્થાયી વિશ્વના સ્મારક નું સ્મૃતિચિહ્ન સમાન અશઆર છે જે નજર આગળ કે મનમાં હંમેશા રહેનાર અંતસ્થ સમર્થન એ માનવ અસ્તિત્વ નો એકમાત્ર સાચો ભરોસાપાત્ર યથાર્થ નોંધણી- રેકોર્ડ ( record ) ગણાય. : : : :
૫ ( i ) : : “રડી લો આજ સંબંધોને વીંટળાઈ અહીં,” : : : : :: “આજ સંબંધો ને વીંટળાઈ અહીં “: નાઇલાજ ઉતાવળ કરાવે જેમાં ભાવવશતા ( emotions ) પણ સામેલ હોય. અહીં “વીંટળાઈ” જવું : એટલે પ્રિયજન ને ઊલટથી ભેટવાનું અને બાથમાં લેવાનું . : જેમાં પ્રેમાળ સંબંધ ની લાગણી અને ભીનાશ માણ્યાંથી લાગણીવશ “રડી લેવાની” રુરુદિષુ મનની એષણા , વિદાયવેળાના દર્શનીય પ્રેમની તાકીદ , અને તાત્કાલિનતા ( urgency ) વ્યક્ત થાય છે. આ નિત્યક્રમ મુજબનું અવિધિસર નું સાદું આલિંગન નથી. ( not casual embrace ) . તે સૂચવે છે કે સમય સમાપ્ત થવાં માંડ્યો હતો , અને સંપૂર્ણ સજ્જડ બંધ બેસતું ‘આલિંગન’ સમેત શુભેચ્છા નાં ‘ આવજો રામરામ ગુડબાય’ તુરંત વ્યક્ત કરવાં ના હતાં. : ” આજે” ( આવતીકાલ નું નક્કી નથી. ) અને “અહીં” ( બીજી કોઈ સંભવિત જગા નું પણ નક્કી નથી.) : “મળીએ , ન પણ મળીએ” . : પ્રેમ સ્નેહ , વ્હાલ મમતા , લાગણી અનુરાગ : ના સદ્ ભાવ : Affection should be expressed fully and immediately. : : માટે કહ્યું, ” રડી લો આજ ” : જે , અંશતઃ નિર્બળતા ને આગળ વધારે . દફન/અંતિમ સંસ્કાર માટે આંસુ વહાવવા ની રાહ જોવાની નથી . જીવન નાજુક હોય , પ્રિયજનો ને “વીંટળાઈ ” ને હમણાં મળ્યાં પછીની વિદાય વેળાએ , હર્ષાનંદ કૃતજ્ઞતા , તાદાત્મ્ય અથવા સહભાવ નાં : દિલની જુબાન નાં આંસુ ,અત્યારે જ ભલે વહે. : સમજો તો , સંવર્ધિત સંબંધો ની સંભાળ માટે ની , આ વર્તમાન સ્થળસમયે મળેલી પળો ( present moment ) સાથે નું આહ્વાન ઝીલ્યું હતું . બીજો કોઈ યોગ્ય સમય પાછળથી ભવિષ્યમાં નહિ પણ મળે ; માટે અટકવાનું નથી , અટકાવવાનું નથી. : DO NOT HOLD BACK LOVE for a later time that may never come. : : 💕💕💕💕
૫ ( ii ) : : ” પછી કોઈને કોઈની કબર મળે ન મળે.” : : : : :: પંક્તિ જીવનના અંતિમે પહોંચતા અનિવાર્ય મૃત્યું ની સ્વીકૃત વાસ્તવિકતા ( reality of death ) , હાજરીથી ( from presence To absence ) ગેરહાજરીમાં થતું કલ્પનાત્મક સંક્રમણ ( transition ) અને ત્યારબાદ વિસારે પાડી દેવાની દુનિયા ની રીત ઉપર વિચાર વિસ્તાર કરવાં પ્રેરે છે. કોઈ ને “કબર મળે, દરેકને ન પણ મળે” : “ન મળી શકતી કબર” : ( ephemeral memory ) સ્મૃતિ ની ક્ષણભંગુરતા નું પ્રતીકરૂપ બની રહે જ્યાં મૃતજનને વિસરી જવાની / ભૂલી જવાની અનિવાર્યતા સમજાવતી , દબદબાભરેલી દુનિયાની આડંબરી રીત ( inevitability of being forgotten ) નો વ્યવહારબોધ અમલી બને. શાંત થઈ ગયેલાં મૃતજનોના વિરામ સ્થાન સુદ્ધાં ખોવાઈ જાય : Resting place remains unvisited Or lost to Time. મૃતજનોની યાદી Death Certificate પણ “મળે” તો મુશ્કેલથી શોધવાં પડે. હયાતી અને જીવતર ના મૂર્ત ચિહ્ન ( Tangible MARKERS OF LIFE ) સમા સ્મારક કે કબર ( grave with tombstone : સ્મૃતિ લેખ ) દુનિયા ની યાદમાં હંમેશા ટકતાં નથી. ❣️ ❣️‼️ ‼️
“સંબંધો ને” એટલે કે પ્રિયજનો ને “વીંટળાઈ” ને , બની શકે તો , “રડી લો” ; અનામ રહીને ( anonymously ) આવતા મૃત્યું ની નિકટવર્તીતા ના મનોવિચાર ( meditation ) ધ્યાને લઈએ પણ માંદલી મનોવૃત્તિ ( morbidity ) રાખવાં ની જરૂર નથી. ‘આદિલ’ નો આ અશઆરમાં નો સંદેશ જરા વિચારો તો , જરીક સુખવાદી બનીને કમસેકમ ‘આજનો લાભ’ / ‘ દિવસનો આનંદ’ લો : Carpe Diem ( કાર્પિ ડિમ ) : seize the day : ક્ષણભંગુર જીવનની વાસ્તવિકતા અને ઘડીક વ્હાલાં મૃતજનોનો કાળાંતરે વિસારો થવાં દેવાની દુનિયાની અમલી રીત ની સમજણ , ફરીફરીને યાદ દેવડાવે કે વ્યક્ત કરી શકાતાં ‘સ્નેહ- પ્રેમ ની વહેંચવણ’ આજે , હમણાં, તાકીદે કરવી સૌથી વધું મહત્વપૂર્ણ રહે. : માટે ‘આદિલ’ ના રુદિત ઉર-મન થી આ અશઆર માં કહ્યાં પ્રમાણે , : મરણશીલ નશ્વરતા ( mortality ) ના ભય કરતા કૌટુંબિક , અંગત, અને વ્યવહારે જોડાયેલાં માનવીય સંબંધો ને અગ્રતા આપવાનો આગ્રહ રાખવો. 🤣🤣
૬ ( i ) : : “વળાવા આવ્યા છે એ ચ્હેરા ફરશે આંખોમાં,” : ::: પંક્તિ સૂચવે છે કે, ગુડબાય નાં : ‘ શુભેચ્છા , રામરામ , આવજો’ નાં : છૂટા પડતી વખતે બોલાતાં કંપાયમાન શબ્દો કહેતા “વળાવા આવ્યા છે એ” મિત્રો અને પરિવાર સમેત પ્રિયજનો થોડા વખત માટેની વિદાયગીરી ( temporary farewell ) આપી ને છૂટા પડતાં જવાનાં ; એમનાં ‘જીવંત’ ( vibrant ) “ચ્હેરા” થોડાંએક સમયમાં મનની આંતરિક દ્રષ્ટિમાં “ફરશે” અને ત્યારબાદ માત્ર યાદગાહ માં દેખા દેતી ‘નિષ્પ્રભ’ છબી ( diminished image ) માં ફેરવાયા રહેશે. : આમ ‘આદિલ’ માટે , સાથે રહ્યાં હતાં ના તબક્કાનો અંત છૂટા પડ્યાં પછીના આહ્વાનક્ષમ પ્રવાસ ( evocative journey ) ના શાબ્દિક ( literal ) અને રૂપકાત્મક ( metaphorical beginning ) આરંભસમો રહેનાર હતો. : : : :
૬ ( ii ) : : ” ભલે સફરમાં કોઈ હમસફર મળે ન મળે.” : : : : પંક્તિ આદિલ ને નવા દેશ પ્રદેશ -પરદેશ માં નવી રાહવાટે , નવા ઠેકાણે જીવન વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં કાર્યરત થવાની “સફરમાં” સ્થિત્યંતર કરવાથી શક્ય માની શકાતી પૂર્વપેક્ષિત બાબતો ને ઈરાદાપૂર્વક સ્થિર નજરે જોવા પ્રેરે છે. અહીં “હમસફર મળે ન મળે” કહ્યાં ની અનિશ્ચિતતા સાથેની પ્રશ્રરાહે ખ્યાલ આવે કે સાથી સહપંથી રાહબર “મળે” તો કેટલાં સમય સુધીના સાથ-સંધાને , સરસંબંધે ? જેની મર્યાદા માનવામાં ‘એકલો જાને રે!’ : એકાંત સાધનાની સ્વીકૃતિ , આત્મનિર્ભર બનવા માટેની તત્પરતા હિંમત અને તૈયારી સાથેની આવશ્યકતા રાખવાનું સૂચવે. : સંનિષ્ઠ સામર્થ્ય અંતસ્થિત શક્તિમાં થી આવે , ભલે પછી પડખે કોઈ ‘હોય ન હોય’. : : : :
‘આદિલ’ નો આ અશઆર એની વિદાય વેળા નું , વતનપરસ્તી નું ( પ્રબળ સ્નેહ અને સ્વદેશાભિમાન ) અને હમવતની સંબંધિતો સાથેના છેલ્લા સ્નેહમિલન નું વક્તવ્ય રજૂ કરે છે ; જ્યારે ભારત દેશની નાગરિકતા મેળવવાનો કેસ ૧૮ વર્ષ પછી અદાલતમાં હારી જવાથી , એના વતન અમદાવાદ શહેર/ દેશમાંથી હદપાર કરીને No Man’s land માં ધકેલાઈ જાય અથવા જેલમાં જવાનું થાય એવી પરિસ્થિતિ ઊભી થયેલી. : અત્યાર સુધીની જાળવેલી સામાજિક નિર્ભરતા પરથી હવે પછીનાં સંજોગોમાં આવશ્યક આત્મનિર્ભરતા અને અંતસ્થિત શક્તિ – સામર્થ્ય તરફ થવાંના સંક્રમણ તરફ અને સાથોસાથ સંકળાતી આવતી દાર્શનિકતા ને જીરવવાની સંગીન શક્યતા તરફ લઈ જવાનો ખ્યાલ પણ અહીં રજૂ થયો છે . : જૂનાં સાગરિતો સાથેના લગાવ અને ભાવનાત્મક જોડાણ અસ્થાયી હોય , થોડાં વખત માટેનાં ઘટકો તરીકે છૂટાં પડે અને અલગાવ આવે ; જ્યારે લાંબી વ્યાપક યાત્રા ની સફરે નીકળ્યા હોઈએ ; જ્યાં “હમસફર મળે ન મળે” કેટલાંયે જણ સાથે હતા તેમાંના બધાં યે તો અંત સુધી સાથે રહે નહીં. : This poignant mood is resignedly submissive , Yet deeply empowering. : : આ , હચમચાવનાર , સમાધાની અને વશવર્તિતા ધરાવતો તેમછતાં પાત્ર-સમર્થ નિર્મિતિ ( empowering ) માટેનો આવશ્યક મનમિજાજ ( mood ) એક સંગીન શક્યતા બને . જેનાં પરથી આ અશઆરના અર્થ નિર્દેશિત વિચાર અહીં સૂચવ્યા છે. : : તે પછીના સમયમાં આદિલ ની ઉર્દૂ શાયરી / ગુજરાતી ગઝલ / ભાષા સાહિત્ય માં તેના પ્રદાન ના પ્રશંસક ચાહકો એ નવી દિલ્હી તા કેન્દ્રીય મંત્રાલયો ને કરેલી ભલામણો ને લીધે સહાનુભૂતિપૂર્વક વિચારણા થતાં ‘આદિલ’ મન્સૂરી ને ભારતની નાગરિકતા મળી. : ત્યારબાદ એણે નિશ્ર્ચય પૂર્વક ગંભીરતાથી અમેરિકામાં જ્યાં એના ઘણાં પારિવારિક સગાં સંબંધીઓ વસ્યાં હતાં ત્યાં કાયમી વસવાટ માટેની રાહ પકડી હતી.
૭ ( i ) : : ” વતનની ધૂળથી માથુ ભરી લઉં ‘આદિલ’,” : : : : પંક્તિ વતનની વહાલી સ્મૃતિઓ યાદગાહ ને , રીતરસમ સભ્યતા પ્રત્યે ના મમત્વ ( culture ) ને , અને પ્રિય તાદર્શ ( identity 🆔) ને આત્મસાત કરવાની , હરહંમેશ સંભારતા રહેવાની , હ્રદય માં હેતથી સંઘરી હિફાજત : સારસંભાળ કરવાની : આત્મસાન કરવાની ‘આદિલ’ ની ‘ઉરતૃષ્ણા’ વ્યક્ત કરે છે. અહીં “ધૂળ” : વતની ‘સારતત્ત્વ’ ( essence ) નું પુનિતકર પ્રતીક ( sacred symbol ) છે, અને ” વતનની ધૂળથી માથું ભરી લઉં” : ‘વિનયનિધાન’ ને : “આદિલ” ના અત્યારસુધીના શાયરી- ગઝલ દ્વારા સાહિત્યિક કવિકર્મ ને અર્પિત વિવેકી વર્તન દર્શાવતું ‘ઉરત્વ’ ( હ્રદય નો સ્નેહભાવ ) ગણી શકાય. : : : ; ❤️🩹 ⛳
૭ ( ii ) : : ” અરે આ ધૂળ પછી ઉમ્રભર મળે ન મળે.” : : : : :: પંક્તિ વતનથી દૂર કોઈ અણજાણી જગ્યાએથી વતનમાં/ દેશમાં પાછા ફરવાનો પ્રવેશ નિષેધ મળ્યો હોવાથી ઉમ્રભર વતનનો તલસાટ : હૈયું જીરવી ન શકે એવા વિરહી ઝુરાપા ની વાસ્તવિકતા સૂચવે છે. : જ્યારે ભારત દેશની નાગરિકતા મેળવવાનો કેસ ૧૮ વર્ષ પછી અદાલતમાં હારી જવાથી , એના વતન અમદાવાદ શહેર/ દેશમાંથી હદપાર કરીને No Man’s land માં ધકેલાઈ જાય અથવા જેલમાં જવાનું થાય એવી પરિસ્થિતિ ‘આદિલ’ માટે ઊભી થયેલી હતી. : પરદેશમાં સ્થળાંતર ( emigration ) , નાગરિકતા નામંજૂર થવાથી સંભવિત દેશનિકાલ ( exile ) , દેશ -વિભાજન કે અન્ય કારણસર સરહદી ફેરફાર કે મૃત્યું ને લીધે સ્વદેશ મુલાકાત ના પ્રવેશ વિઝા નામંજૂર થવાથી વતન માં ફરીથી આવી નહિ શકાય એવી સંભાવના ના કારણે આજે જે પરિચિત છે , અબઘડી જે નજર આગળ ઉપલબ્ધ છે , અને તે પછીથી “મળે ન મળે” ની અનિશ્ચિતતા હોય ત્યારે “વતનની ધૂળ” અતિ મૂલ્યવાન બની જાય. : : : :
આમ , ‘આદિલ’ ના આ અશઆર માં , વતન / અમદાવાદ સાથે ના સાધ્યા : ભાવનાત્મક જોડાણ ( emotional connection ) ની , પોતાપણાં ( sense of belonging ) ની , અને ભૂમિનિબદ્ધ ( વતનની ધૂળ -જમીન ને વળગી રહેલા ) સહજવૃત્તિ ની : તાત્કાલિનતા ( urgency ) સમું , અને પછીથી “ઉમ્રભર મળે ન મળે” એવી કિંમતી “વતનની ધૂળ” નું મહિમાગાન ગવાયું છે . : : : :
મળે ન મળે : આદિલ મન્સૂરી : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે ઈન્ડિયા : જાન્યુઆરી ૨૩ , ૨૦૨૨ પોષ વદ પાંચમ / Updated બેંગલુરુ : એપ્રિલ ૪ , ૨૦૨૬ : ચૈત્ર વદ ત્રીજ : બેંગલુરુ ઈન્ડિયા : : : : : : : :
********************************************* આમ ગણો તો કશું નહીં : દલપત પઢિયાર : : : :
આમ ગણો તો કશું નહીં : દલપત પઢિયાર ની કવિતાઓ : સંપાદક : રાજેશ મકવાણા : અનુઆધુનિક ગુજરાતી કાવ્ય સંપદા શ્રેણી : શ્રેણી સંપાદક : મણિલાલ પટેલ : સાભાર :
આમ ગણો તો કશું નહીં : દલપત પઢિયાર: : સ્વર : ગાર્ગી વોરા : : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : ભરત પટેલ : : Phonographic Digital Release આલ્બમ : પાછલી તે રાતનો પડછાયો : ગાર્ગી વોરા ના ગીતો: યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૧૨ / ૧૨ / ૨૦૨૩ : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને સાંભળીએ : : : :
સ્ટેજ પર થી સિંગર , હાથમાં ખર્યું શુષ્ક પર્ણ પાનખરની શુષ્કતા પથરાય આસપાસગતિમાન આંદોલિત લહેર જેવાં તાત્પુરતા લાગણી ઈત્યાદિ ના ઉછાળા વચાળે , દૃશ્યમાન તુટલાવનારુ વિમૂઢ મન : shattered dreams / failed vacation / Etc: તરડાયા હૈયાં ના તરંગો , મોજાં સુધી જ સીમિત નથી અને છાલકોથી દરિયા કાંઠે રેખાંકિત રેતી પર કોનાં પગરવ થશે ને વાગશે કે !?
સ્વર : ગાર્ગી વોરા : LIVE : સ્વરાંકન અને સંગીત નિયોજન : : વિહાર મજમુદાર : : નિનાદ મહેતા યુ ટ્યુબ રિલીઝ ૪ / ૩ / ૨૦૧૦ : : અહીં નીચે ક્લિક કરીને જોઈશું / સાંભળીએ : : : : https://youtu.be/bHey3MzBrho?si=O-ADt5WEZdH5fCE5 અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ : : pending visit this post again later on to the appreciation of the Ghazal : : : : જાન્યુઆરી ૨૨ , ૨૦૨૨ : : પોષ વદ ચોથ : : પૂણે ઈન્ડિયા : : : : : : : : : :
SRINAGAR, JAMMU & KASHMIR, INDIA – 2020/11/12: Tourists are seen playing with falling maple leaves at a Mughal garden during the autumn season. Autumn, also known as Harud locally, is the annual harvesting season in Kashmir. As the leaves in the valley turn yellow and golden, the farmers return to their fields to harvest paddy and saffron and pick various varieties of apples for export. (Photo by Idrees Abbas/SOPA Images) : પાનખરની શુષ્કતા પથરાય આસપાસ : : પાંપણે તારું સ્મરણ છલકાય આસપાસસ્વપ્નમાં ચીતરી રહું લીલાશ ને હજું..ત્યાં ખરે તું જ નામના ટહુકાં ઓ આસપાસ.છાલકો પગરવ તણી વાગે છે ક્યારની..ધારણા રેતી બની પથરાય આસપાસ.દર્પણો ફુટી ગયા સંબંધ ના હવે..ને પછી ચહેરા બધાં તરડાય આસપાસ .
શીશીર નો, પોષ માસનો ઠંડો ઋતુ ગાળો , વૃક્ષના અસ્તિત્વના નિભાવ માટે મોટા જોખમનો ભારે સામનો કરવો પડ્યો હતો ; જેના કારણે પોષણ અને શક્તિ ના ઉપયોગ પર બચતી-અંકુશ લાવવા માટે પાંદડાંઓ ખેરવતા , બચત થાય જે , વૃક્ષ ના બાકીના બધા ભાગો ના સંવર્ધન માટેનો વૃક્ષ ને ઉગારવાનો ઉપક્રમ પૂરો પાડે ; એવી કુદરતી યોજના અને માફકસર ની ગોઠવણ પ્રકૃતિ સૂચવે છે તે પાનખર. “શિયાળો” એની શિશિરની / પાનખરની ઋતુગત પૂર્ણતા ( completion ) અથવા નિષ્ક્રિયતા ( dormancy ) સાથે , સ્થિર અને ધીમી ગતિએ શાંતતા ( quietude ) તરફ સંક્રમણ કરે છે. : શિશિર સ્થિત ( જાન્યુઆરી થી વહેલીસર/ મોડીસર ૨૨ ફેબ્રુઆરી ) થી ગ્રીષ્મજ ( લંબાયમાન ૨૨ એપ્રિલ ) વહેલાં કે મોડાં “પાનખર ની સાંજ” પ્રદેશે પ્રદેશે જેમ જેમ વહેલી આવે ત્યારે કુદરતી પ્રકાશ ઓછો થતાં શરીરમાં મેલાટોનિન વહેલું બને અને સેરોટોનિન ધટે તેમ થતાં circadian rhythm માં અચાનક બદલાવ આવ્યો હોય ‘પાનખર થાક’ ( Autumnal Fatigue / Anxiety ) પડતાં સુસ્તી વધે, ઊર્જા ઘટે, જે ( Seasonal Affective Disorder : SAD ) મનની પરિવર્તનરૂપ ખરાબી લાવી અસ્વસ્થ કરે. પરંતુ, શીતતાં નો ફેલાવ વૈચારિક વિહાર ને વધુ માફ્ક હોય માનસપટ પર સ્પષ્ટ ચિત્ર ચિન્હિત થતું લાગે. આત્મ નિરીક્ષણથી કરેલાં વિશ્લેષણ ને ધ્યાનમાં રાખીને વિહાર મજમુદાર ની ગઝલ ના પ્રત્યેક શેઅર ના અર્થ નિર્દેશ અને કાવ્યાર્થ નું રસદર્શન કરીશું . : :
પાનખરની શુષ્ક્તા પથરાય આસપાસ પાંપણે તારું સ્મરણ છલકાય આસપાસ શુષ્કતા કે શુષ્કત્વ જેને કહેવાય તેમાં આર્દ્રતા કે ભીનાશ નીકળી ગઈ હોય તેવું સૂકું. : શાયર પોતાની આસપાસ ખાલીખમ જગ્યાઓ જુએ છે. પ્રકૃતિની વનસ્પતિ સૃષ્ટિ માં જીવંતતા નો ક્ષય થતો નિહાળે છે. વનસ્પતિ ની જેમ જ્યાં ત્યાં ઊગી નીકળ્યું જીવન જાણે કે તવાઈ ગયેલું સૂકું નિર્બળ બનીને સન્મુખ ઉભું રહ્યું છે. કહ્યું છે, ” પાનખરની શુષ્કતા પથરાય આસપાસ” : અને ત્યારે પ્રિયજન એની સમસ્ત જીવંતતા સમેત યાદ આવે. એના સ્નેહ-જળ ની છોળ શુષ્કત્વ થી ઘેરાયેલાં અસ્તિત્વ ને પ્રેમાળ ભીનાશથી છલકાવી જાય . પ્રિયજનો વચ્ચે ઉડતી આ છાલક તે બીજી પંક્તિમાં વ્યક્ત થતી “પાંપણે સ્મરણ નો છલકાટ ” છે . : : સ્વપ્નમાં ચીતરી રહું લીલાશને હજી ત્યાં ખરે તુજ નામના ટહુકાઓ આસપાસ ઊંઘ માં લીલાશ ની ભીનાશ ના ખ્યાલ ને ચિત્રમાં ઉતારવા મથતા , ભાસતા દેખાવનું સોણું સ્વપ્ન અહીં શાયરના મનની દબાયેલી ઈચ્છા નું પરિવર્તીત પ્રતિબિંબ તરીકે રજૂ થયું છે. : ગઝલ / કાવ્યગીતો માં પાનખરને તેની “શૂન્યતા” અને “ગેરહાજરી” દ્વારા દર્શાવનારી પરંપરા ના ઉદાહરણ મળશે. ખરતાં પર્ણોની અનુભૂતિ એ જીવનની અંતિમે પહોંચવાની ગતિરીતી. અહીં “સ્વપ્ન માં લીલાશ ને ચીતરી રહ્યાં” ની સમાપ્તિ થઈ નથી. શાયર નું કલાચિત્ર “હજી” સિદ્ધહસ્ત થયું નથી. આસપાસની ખાલી જગ્યાઓ જ્યાં લીલાં પર્ણો એક સમયે લટકતા હતા ત્યાં જે ભીનાશ હતી : જીવન હતું તે , હંમેશા ન રહેવાનો ખ્યાલ , તેની દ્રશ્યમાન હાજરીનો હવે સ્વપ્નવત હોવાં નો ભાસ સાથે સાથે તેનું ભૌતિક પ્રતિનિધિત્વ અને ગેરહાજરી ની વાસ્તવિકતા હજું એની એ ઉજજડતા લઈ ઊભાં છે. : આ ગેરહાજરીના , શૂન્યતાના ( void ) ના વાકેફ કરતાં પદાર્થપાઠ ની ખોજ થઈ છે પાનખરની શૂન્યતાગત અવસ્થા માં થયાં સંક્રમણ ના માનવ અનુભવ અન્વયે. પ્રિયજનના ( પંખી ) “નામના ટહુકાઓ ખરે ” : જેની જીવંત ભીનાશ હજી ધાર્યાં રંગો માં ઊતરે / ના ઊતરે ત્યાં તો જીવનલક્ષી પર્ણો ભેગાંભેગ ટહુકાઓ ગૂંજી ઊઠ્યા હોય. : એનાં થતાં અલ્પ સ્વપ્નભાસના અંતે ‘ખોઈ નાંખવા’નો અનુભવ થયો છે જે શાયરની ‘વસ્તુવિહીન’ કે ‘ધ્યેયવિહીન’ થવાં થી મળેલી જાગરૂકતા ની : objectless awareness : માનસિક સ્થિતિની સમાંતર છે. જ્યાં બધી બાહ્યતાં ને ઠેલીને માત્ર પોતાનામાં સ્વત્ત્વલક્ષી આખું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો પંડનો થોડોએક અસ્તિત્વવાદી અલ્પાનુભવ થયાં ની પુકાર સાંભળી શકાય. : :
છાલકો પગરવ તણી વાગે છે ક્યારની ધારણા રેતી બની પથરાય આસપાસ પાનખરની શુષ્કતા ના સંદર્ભમાં ,’ splash of water’ 💦 raindrops ની “છાલક ” વર્તાતી જરૂર છે , આશા ઉમેદ અભિલાષ છે જેનાં આવવાંનો ભરોસો પ્રકૃતિ પ્રત્યે પ્રત્યાશિત છે જે “ક્યારની પગરવ તણી વાગે” છે. : અહીં પ્રકૃતિના ચૈતન્યબળ નો ધ્વનિ અને માનવીય પગલાં footsteps પગરવનો ધ્વનિ : એકબીજાની ગતિવિધિથી છેદે છે. : ( નજીક આવી રહેલાં કે દૂર જઈ રહેલાં ) “પગલાંના અવાજમાં સંભળાતા પાણીના છાંટા” એક સંવેદનાત્મક અનુભવને ઉજાગર કરે છે. બંને અવાજ ( કુદરતી છાલક અને માનવ નિર્મિત પગરવ ) સાથે મળીને ભળી જતાં હોય ત્યારે મનુષ્ય અને કુદરત વચ્ચે સંવાદિતાભર્યો ઘનિષ્ઠ દિલોજાનપૂર્વક નો મેળ મિલાપ દર્શાવે છે. : એકલવાયું મનની ઉત્કટ વિષણ્ણ સ્થિતિ : ઉત્સાહભંગ કરતી ઉદાસી અને ખિન્નતા પણ હોય શકે. : જે ” ક્યારની વાગે છે” ; અથવા પર્યાવરણ સાથે જોડાણ ની કરેલી “ધારણા” છે ; અથવા અસ્થાયી પ્રકૃતિને તેનાં પાનખરની શુષ્કતા ના સ્વરુપે જોતાંવેંત સ્મૃતિપટ પરથી સરકી આવી જઈ રહેલી જીવંત છબી તાદૃશ્ય કરતી પ્રતીકાત્મક ક્ષણો . : પાણીની છાલક -ઝાલક નાં અવાજ વરસાદમાં વિચારમગ્નતા લઈને એકલાં ચાલનાર ના મિજાજનું પ્રતીક છે , જ્યાં “ગુંજતો વરસાદ” ચાલનાર માટે દિલાસો આપનાર અથવા ચાલનારની ઉદાસી , સાથી તરીકે કાર્ય કરે છે. : “પગલાઓ માં પાણીના છાંટા” સ્વત્ત્વ ને ઊટકવા ના અથવા તાજાં થવાં ના ઉદ્યમનું પ્રતીકરૂપ પણ સમજી શકાય. : : અસ્પષ્ટ ખ્યાલ વિચાર , મનોરથ મંતવ્ય , મનમાં ઊઠતું કલ્પિત ચિત્ર કે કોઈ હેતુ સાથેની યોજના : આ બધું ધારણાં અંતર્ગત સમજીએ તો તે, શાયર ના કહ્યાં પ્રમાણે આસપાસ પથરાતી જતી રેતીની ( scattered state of sand ) કાવ્યાત્મક છબી માનવ વિચારના નાજુક પ્રકૃતિના – નરમ – સહેજમાં ભાંગી જનારા , ક્ષણિકમાં સરકી જનારા અને અગમ્ય અગ્રાહ્ય સ્વભાવનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એજ રીતે જેમ મુઠ્ઠી ભરીને પકડી રાખેલી રેતી આંગળીઓ વચ્ચે થી સરકી જાય જાણે કે હાથતાળી આપી ગઈ. સચોટ હોવાં છતાં, અસ્થાયી એવાં વિચારોને હંમેશાંને માટે જાળવી રાખ્યાં રખાયાં નથી તેથી અંતે તો સ્મૃતિનાં સંગ્રાહી સમુદ્રમાં અથવા સમયના પવન સાથે વિખેરાઈ ગયા હશે. Similar to Edgar Allan Poe’s Poem , “A Dream Within a Dream” attempting to hold onto these ideas is a futile endeavor. They are too fine, too numerous, and too transient to be constrained. : જેને લાગણીશીલ મનોવેગ સરળતાથી ખસેડી શકે છે એ અચેતન મન સમાન ( વિચારોનાં ) રેતકણો નો વિશાળ દરિયા કિનારો કહીશું જ્યાં નક્કર રેતઘર કે કિલ્લો બની શકે અથવા પવન દ્વારા વિખેરાઈ ને આસપાસ પથરાય જશે. વિચારો સહજતાથી સમજાય એવાં સુસંગત રીતે સુસંબદ્ઘપણે બંધ બેસતા હોતાં નથી ; અસંગઠિત અથવા અવ્યવસ્થિત પણ હોય શકે છે ; અને ઘણીવાર બારીક ધૂળ ની જેમ અર્ધજાગ્રત અવસ્થામાં માર્ગચ્યુત થઈને ગુમ થઈ જાય છે કે લુપ્તપ્રાય રહે છે. : ખૂબ સૂકાં અથવા મૃત હોય, તો તે પુનરાવર્તિત, અનુત્પાદક અને બિનસર્જનાત્મક વિચારોની dreary desert sand : “શુષ્ક રણ રેતી” બની જાય છે. : રેતી પર લખવાનો વિચાર બર આવે નહિ કારણકે સમુદ્રની લોઢ ( ભરતી નાં પાણી ) એ લખાણને જોતજોતામાં ભૂંસી નાંખશે. જોકે બીજ સમાન વિચારો દરિયાઈ પ્રવાહ દ્વારા કે પવન વેગે આસપાસ માં જ નહિં પણ દૂર દૂર વિખેરાઈ ને જીવનવાદી ફેલાવો કરશે. જે ભૌતિક વર્તમાનને ભવિષ્યની વ્યાપક સમજણ સાથે જોડે છે. : : આમ રેતકણોની વિખેરાયેલી પથરાતી સ્થિતિમાં પકડી રાખેલાં વિચારો નો ફેલાવો એ સર્જનાત્મક, બિન-રેખીય વિચારસરણીનું કાવ્યાત્મક મૂર્ત સ્વરૂપ છે : તેનું અવલોકન કરવું સુંદર છે, સંપૂર્ણપણે સમજવું અશક્ય છે, વળી તે સતત બદલાતું રહે છે, ફક્ત થોડા પસંદ કરેલા અનાજ કણો એક સાથે ચોંટીને સુસંગત, કાયમી સ્મૃતિ બનાવે છે. : : : :
દર્પણો ફૂટી ગયા સંબંધનાં હવે ને પછી ચેહેરા બધા તરડાય આસપાસ દર્પણ / અરીસા / આયના નું કલ્પન, તાદાત્મ્ય સમજીએ તો : પોતાના અભેદરૂપ સ્વરૂપ માં જ રહેતો તદાત્મ હોવાનો ભાવ : self identification જાતની ‘ઓળખ’, ચેતનાપૂરક ‘પ્રાણસત્ત્વ’ અને સંબંધ ની સ્થિતિરીતીની ‘સૂઝબૂઝ’ : એ ત્રણેય ( ઓળખ, સ્વત્ત્વ અને સૂઝબૂઝ ) નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે . : જ્યારે તૂટેલો કે તૂટતો : cracking : કકડે કકડા માં ફૂટેલો : shattering : mirror / looking glass : આયનો / અરીસો / દર્પણ : એ પરિચિત મૈત્રી , ગાઢ ધરોબો , વ્યક્તિગત નિકટતા : કહો તો intimacy નું : એ બધાં માં ગોઠવાયેલા માનવ સંબંધનું , ટૂકડે ટૂકડાં માં થયેલ એનાં ‘વિભાજન’ નું , ખોયેલ ‘ભરોસા’ નું અને સહન થતાં / સહન ના કરી શકાતાં કષ્ટો દુઃખો પીડા પહોંચાડી ને માનવીય સહજીવન ને તીતરવીખર કરનાર ‘તોડફોડ’ નું dismantling symbol પ્રતીક છે. : : સંબંધ એટલે સગાં- વ્હાલાં નાં : કૌટુંબિક સગાઈનાં સંપર્ક , તદુપરાંત બીજાં બાહરી સંબંધિતો સાથેનાં સંસર્ગ : એ બધાં સાથે સંયોગથી ને સંપર્કથી થતાં રહેલાં જોડાણ ( connections ) : સંબંધનાં દર્પણ માં ચીરો , ફાટ , તિરાડ : આ બધી તૂટ સુચવે છે, : અખંડ ન હોવાનાં દેખાવ , ખંડિત થવાંનાં કે સાબૂત ન રહ્યાંનાં બદલાવ. : સંબંધ નાં દર્પણ આ અર્થ માં જ્યારે intact 🪞 હોય ત્યારે કહી શકો કે આખે આખાં અસ્પૃષ્ઠ અખંડિત છે : સર્વાંશે અણીશુદ્ધ છે. : કમલા દાસની કવિતા “ધ લૂકિંગ ગ્લાસ” માં જીવનસાથી સાથે કાચ સામે ઊભા રહ્યાંથી : ખુલ્લાં મુકાયાં થી / પ્રોજેક્ટરના પ્રકાશમાં મુકેલી ફિલ્મી કચકડામાં કંડારી પટ્ટી ની જેમ સંપૂર્ણ ટેલીજેનીક exposure નું પ્રતીક થતું સૂચવ્યું છે. : It’s a shared reality of revealment of selves together physically and emotionally without shame. : ‘ચેહરાનવીસી’ માણસ નું વર્ણન કરતું પત્રક : કહી દેવું ,બહાર પડવા દેવું ,છતું કરવું. એમ થવાંથી જોડીદાર સાથીઓ ( partners ) એકબીજાને જોતાં મૂકતાં માન્ય રાખી શકે છે. : સાબૂત દર્પણ સીધેસીધું , ખરું , ચહેરામાં રિઝવી શકતું ઉજ્જવળ પ્રતિબિંબ બતાવે જ્યાં ખામીઓ નથી કે તે અદ્રશ્ય રહેલી છે. અહીં માણસો ‘ચેહરાદાર’ ( શોભીતું / ખૂબસૂરત ) દેખાવાની કોશિશ કરતાં આવ્યાં છે. : તૂટલાં સંબંધોને ( broken connections ) ને જાહેર કરતો Cracked Mirror આયનો / અરીસો / દર્પણ તૂટી જતાં એનાં ભાંગેલા અપૂર્ણ કકડા માં “તરડાઈ ગયેલાં ચહેરા”: ભાંગી તૂટી છબી ( fractured identity ) અને મેળ વિનાનાં અસંબદ્ધ જોડાણો બતાવશે. આમ થવાથી સૂઝબૂઝ , સહજ સમજ , પ્રેરક બુદ્ધિ ને ઠેસ પહોંચે. : in fact sense of self is shattered. : ખાંચેખાંચરે ખેંચ્યું , આડું અવળું ખૂણે કપાયું , તરડાયું : પ્રતિબિંબની જેમ : distorted form ની જેમ ‘વિરૂપ જાતપિછાણ’ : self image ભ્રમ નિરસન કરતી તીક્ષ્ણ પીડા પહોંચાડી ધાર્યાં ભવિષ્ય ની આડે આવે. : : ફૂટ્યાં દર્પણ સંપૂર્ણ છબી નહિ દેખાડે ; ‘સાથેલગું’ : સાથોસાથ જોવાં ધાર્યું વર્તમાન , ભવિષ્ય સમેત હવે ઓળખી ન શકાય તેવા ત્રુટક ત્રુટક/અનેકાનેક અપૂર્ણ વિરૂપ દેખાવમાં, અસ્તવ્યસ્ત ટુકડાઓમાં વિભાજીત થઈ ગયું. : અરસપરસ સંબંધ વિનાની disjointed reality ! સંબંધના કરુણા ભર્યાં અંતની સંકેતાવલિ : cypher line : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : દર્પણો ફૂટી ગયા સંબંધનાં હવે ને પછી ચેહરા બધા તરડાય આસપાસ.
પ્રિયજનની ગેરહાજરીની વિરહોત્કંઠા , એકલવાયાપણું અને જીવનનો ખાલીપો ( void ) દર્શાવે છે. પાનખરમાં, વૃક્ષો પરથી પાંદડાં ખરવાની અને આસપાસ વ્યાપેલી શુષ્કતા એ ઋતુગત અપૂર્ણતા છે જેને માનવીય લાગણીઓ અને સંવેદનાઓ ના પ્રતીક સાથે જોડવામાં શાયર કવિ વિહાર મજમુદાર ની આ ગઝલ સુંદર નજરાણું બની જાય છે. : : : : ખરી પડેલા પર્ણો બાકી બચ્યાં વૃક્ષની પોષણક્ષમ્યતા માં અસરદાર બને એટલું જ નહીં પણ ધરતી પર માટીમેળા થઈને પોષણમૂલ્ય માં ઉમેરો કરે જે સૂચવે છે કે જીવનની કોઈક ગેરહાજરી માં ઉપસતી ‘શૂન્યતા’ અને પ્રકૃતિ સર્જિત ‘શુષ્કતા’ ખરેખર તો જીવનને પૂર્ણ રીતે રદબાતલ કરનાર વિનાશકારી નથી પરંતુ સંભવતઃ ઊંડી નવસર્જન ની / વિપુલ વિકાસ ની સ્થિતિરીતી છે. : પ્રિયજન નું સ્મરણ સાચવીને અને એના આવવાનાં પગરવની , પાનખર પછી આવતી વસંત ઋતુમાં થનારાં પ્રફુલ્લિત બદલાવની રાહ જોતી નિરાંત ની રાહત સૌને ફળજો. : ઈતિ …… . . પાનખરની શુષ્કતા : વિહાર મજમુદાર : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ પૂણે જાન્યુઆરી ૨૨, ૨૦૨૨ : : બેંગલુરુ માર્ચ ૩, ૨૦૨૬ : ફાગણ સુદ પૂનમ : હેપ્પી હોલિકા દહન : : : : : : : :
ગઝલના મિજાજમાં લખ્યું હરીન્દ્ર દવે ના આ કાવ્ય ગીત “પાનખર” નું રસદર્શન , અર્થપ્રૌઢિ શુષ્કતા ની અર્થવાહક અભિવ્યક્તિ નાં ત્રણ પંક્તિબંધોમાં નાં સંમિલિત અર્થનિર્દેશ અને વિસ્તૃત વિચારદ્વારા રજૂ કરીશું. : :
“હવા ફરી ઉદાસ છે, ચમન ફરી ઉદાસ છે, નિગૂઢ સ્પર્શ પાનખર તણો શું આસપાસ છે!
છેલ્લું આ કિરણ જતાં સુધી જ બસ ઉજાસ છે,
હૃદયમાં ભાર ભાર છે, અધર પે પ્યાસ પ્યાસ છે!”
આ ચાર પંક્તિબંધ વ્યક્ત કરે છેસ્પીકર ની આસપાસ ઉદાસ દેખાતા ચમન પરથી ઝડપથી સરકી જઈ રહેલી પાનખરની સાંજ ની બેઉં બાજુ કે ચારેય બાજુ તરફથી કવિ મન ની નીકટે સ્પર્શી જતી ફરીને “ઉદાસી” વેરતી “હવા” જેની પાસે કંઈક અને કોઈક ‘આશા’ રાખી હતી ; કદાચિત ત્યાં આવનાર કોઈક વ્યક્તિ માટેની ‘આશા’ રાખી હતી તે ચમનમાં આવવાની આશા ફળીભૂત થઈ નથી અને એમના આવવાંની ‘ઉમેદ’ પાર પડી નથી . સુર્યાસ્ત પહેલાંનું “છેલ્લું કિરણ” દિવસાંતનો છેલ્લો “ઉજાસ”( અજવાળું ) સમેટી લેનાર છે. આમ ક્ષણશઃ આશાભંગ થી ઉત્સાહભંગ કરનારી વિષણ્ણ ખિન્નતા ( melancholy ) તરફી સંક્રમણ ( transition ) સાથે સીધા પરિચયથી આવેલી સમજ ( fleeting moments of hope ) આશાનું ‘ક્ષણનશ્વરત્વ’ વ્યક્ત કરતું શબ્દચિત્ર આલેખે છે. : :
પાનખરની છબી અંદરુની ભાવાવેશ ને કેવી રીતે વ્યક્ત કરી શકે છે તેનો વિચાર કરીશું. : : “છેલ્લું આ કિરણ જતાં સુધી જ બસ ઉજાસ છે.” પંક્તિ સમજાવે છે કે, ‘ખુશી’ની માફ્ક ‘નિરભ્ર’ : સ્પષ્ટપણે સહેજે સમજાય , જોઈ શકાય , એવું ‘સુરેખ’ ‘પ્રકાશિત દ્રશ્ય’ : થોડાં વખત માટેનું હોય : કાયમી નહિ પણ હંગામી હોય. પરિણામે ‘નજરું નું સુખ’ પણ થોડાં સમય માટે માણવાં મળે : જેને લીધે ‘આંખ ફરીથી ઉદાસ’ થઈ રહે તો તે “ઉજાસ” ના સ્થાને સંક્ષિપ્ત ‘ઝાંખપ’ આવતાં જન્મતી મનની ‘મુંઝવણ’થી પ્રદીપ્ત ‘વિષાદ’ અથવા ‘વ્યથા’ અને ‘ગુમાવ્યાં’ ની ફરીફરીને ઉથલો મારતી સ્થિતિમાં પાછા ફર્યાંની કથની છે. : :: “હ્રદય માં ભાર ભાર છે,” પંક્તિ સંક્ષેપમાં , ‘દિલગીરી નું દુઃખ’ અથવા ‘મનસ્તાપ’ , ‘પ્રેમભાવ’ નો એકપક્ષીય ‘પ્રતિઘોષ’ અપૂરતો હોવાથી જન્મતાં ભાવનાત્મક ‘ભાર’ નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે શારીરિક રીતે ભાર વેંઢારતી પજવણી બની જાય છે. : : ” અધર પે પ્યાસ પ્યાસ છે.” પંક્તિ “તરસ્યા હોઠ પર આવીને તરસી રહેલી ‘તૃષા’ : ‘તૃષાતુર ઝંખના’ , અપૂર્ણ ‘પિપાસા’, અથવા સાથ સાધવાની ‘સ્પૃહા’ કે ( અટક્યાં વિનાનો સતત ) અવિશ્રાંત ‘સથવારો’ પ્રાપ્ત કરવા માટેની પ્રબળ ઊંડી ‘તૃષ્ણા’ કે ‘આકાંક્ષા’ સમજાવતું એક રૂપક રજૂ કરે છે , જે હાલમાં પહોંચની બહાર છે. : : “નિગૂઢ સ્પર્શ પાનખર તણો શું આસપાસ છે !”: ગીતના ઉઘાડ ની આ પંક્તિ “ચમનમાં “આસપાસ પાનખર “નો “નિગૂઢ સ્પર્શ ” : એટલે કે, અગમ્ય , ન સમજાય એવો રહસ્યમય સ્પર્શ : આશા / ઉમેદ નાં ક્ષણાંતરે થયેલાં આશાભંગ થી ઉત્સાહભંગ કરનારી વિષણ્ણ ખિન્નતા તરફી સંક્રમણ , સંબંધ ના છેલ્લાં તબક્કે આવેલી છેવટની , આખરી અંતિમે પહોંચ્યાં ની વિદાય વેળા લાગે છે . : સદા માટે છૂટાં પડવાની : છેલ્લાં પ્રણામ કરવાની : અસ્વાભાવિક પણ ભય ઉપજાવતી અજબની ( eerie ) ‘સાંજ’નું ઝાંખૂંપાંખૂં અજવાળું : આછું નિસ્તેજ દુન્યવી નહિ એવું છતાંય અગમ્ય ‘અલૌકિક’ ( supernatural ) અથવા એવી પ્રારબ્ધાનુસાર દૃવનિર્મિત ( fated ) ‘પાનખર’નું ચમનસ્થિત ‘વાતાવરણ’જે સ્પીકર ની “આસપાસ” ઘેરાતું સ્મરણનું ફલક ધરી ને કહે છે : what is falling away : ધીમે ધીમે ઓછું થવાનું છે : ધ્યાન રહે, આ ચમનથી નોખા થઈ જવા નું છે. : : : :
“ચમન”ની / ઉદ્યાનનીવનસ્પતિ સૃષ્ટિ માં જીવંતતા ક્ષીણથતી નિહાળીને વનસ્પતિ ની જેમ જીવન જાણે કે અશક્ત નિર્બળ બનીને સન્મુખ ઊભુંથયું લાગે. પાનખરમાં, વૃક્ષો પરથી પાંદડાં ખરવાની અને આસપાસ વ્યાપેલી શુષ્કતા એ ઋતુગત અપૂર્ણતા છે જે માનવીય લાગણીઓના અને સંવેદનાઓ ના પ્રતીક થતાં સામા આવે. પ્રકૃતિ સર્જિત ‘શુષ્કતા’ ખરેખર તો જીવનને પૂર્ણ રીતે રદબાતલ કરનાર વિનાશકારી નથી પરંતુ સંભવતઃ ઊંડી નવસર્જન ની / વિપુલ વિકાસ ની સ્થિતિરીતી છે. ખરી પડેલા પર્ણો બાકી બચ્યાં વૃક્ષની પોષણક્ષમ્યતા માં અસરદાર બને એટલું જ નહીં પણ ધરતી પર માટીમેળા થઈને પોષણમૂલ્ય માં ઉમેરો કરે. :વૃક્ષના અસ્તિત્વના નિભાવ માટે અતિ ઠંડી શિશિરના મોટા જોખમનો ભારે સામનો કરવો પડ્યો હતો ; જેના કારણે પોષણ અને શક્તિ ના ઉપયોગ પર બચતી-અંકુશ લાવવા માટે પાંદડાંઓ ખેરવતા , બચત થાય જે , વૃક્ષ ના બાકીના બધા ભાગો ના સંવર્ધન માટેનો વૃક્ષ ને ઉગારવાનો ઉપક્રમ પૂરો પાડે ; એવી કુદરતી યોજના અને માફકસર ની ગોઠવણ પ્રકૃતિ સૂચવે છે તે “પાનખર”. : ધીમે ધીમે ક્ષીણ થવાંનો અને ખવાણનો આ મોસમી ક્રમ એ ચારુતા ( elegance ) દર્શાવે અને લાવણ્યમય સૌંદર્યાનુભૂતિ પણ ( beauty in decay ) ઉપસતી આવે જે જીવનમાં બદલાવ અને ફેરફાર ની અનિવાર્યતા નાં પ્રતીકયોજન તરીકે સ્વીકાર્ય રહે છે. : ‘વૃક્ષપર્ણો’ અતીતના ‘સ્મૃતિ ફલક’ નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. યાદ રાખેલી કે યાદ રહેલી વસ્તુઓની / વ્યક્તિઓની સ્મૃતિ ક્યારેક હલચલ ખળભળાટ તો કોઈકવાર ઉત્તેજના ઉશ્કેરાટ અન્વયે વીત્યાં સમયની યાદ / ઘટના / દ્રશ્ય , કોઇકના અને કશાંક ના ‘વિયોગ’ અથવા પૂર્વે અનુભવેલી વિરહોત્કંઠા ઝંખના કે કમી , તો છેવટે ભૂતકાલીન ઘર ,વતન , રહેઠાણ અને મુકામ માટે ‘સોરવું’: તે nostalgia સર્જે. આમ, nostalgic memories make the Heart confused and sad. : ‘અતીત માટે સોરવું’ હ્રદય ને હચમચાવીને , લાગણીઓને ઝંઝેડીને , જીવને ગભરાવીને , મનને ગૂંચવી નાખીને અવ્યવસ્થા નો અનુભવ કરાવે જેને પગલે “ઉદાસી” વ્યાકુળ વિહ્વળ ચિંતાતુર બનાવે .: : : : નરેટરે ઉદાસ મનથી કહ્યું છે, “હવા ફરી ઉદાસ છે, ચમન ફરી ઉદાસ છે, નિગૂઢ સ્પર્શ પાનખર તણો શું આસપાસ છે! ” : : : :
“વિલુપ્ત ગુંજનો થતાં રહ્યા પ્રસન્ન રાગનાં, લહર ગઈ સમેટી શ્વાસ મ્હેકતા પરાગના; ” : પ્રથમ અંતરા ની પંક્તિઓ ::
શાંત , ગહન , નિર્ભેળ છતાં થોડા ઉદાસ સંક્રમણના કુદરતી દેખાવ નો ભાવ જગાડે છે જે અત્યારની શાંત મોજુદગી માં અતીતના હર્ષાતિરેકની , વખતે વખતે લંબાયમાન સ્મૃતિઓની પ્રતીકરૂપ પળો પણ હોય શકેછે. : : ” વિલુપ્ત ગુંજનો થતાં રહ્યા પ્રસન્ન રાગનાં.”: ” The fading echoes of the happy melody have remained”: જે હર્ષાનંદ અને સુંદરતા માણવાનો સમય અથવા ઊંડી લાગણીની ઘનિષ્ઠતા સેવવાનો સમય વીતી ગયાં નું સૂચવે છે. , તેની સ્મૃતિ અથવા ભાવાવેશ નાં અવશેષો હજુ સુધી ભલે ને ટકી રહે કે તેની હાજરી વર્તાયા કરે. : તે એવી નોસ્ટાલ્જીયા નું પ્રતિનિધિ છે – જે , લંબાતી રઝળતી ફરકતી ( lingering ) સુંદરતા માટે સોરતી હોય કે પછી , રહી રહીને ભૂત પ્રેત ની જેમ આવનજાવન કરતાં વારેવારે સાથે થતી : ઘેરતી : વળગતી બિહામણી સુંદરતા ( haunting beauty ) માટે સોરતી હોય : અથવા કહો ને ! : અતિત ના વ્યયી સારતત્ત્વ થી ભરીભરી સુંદરતા માટે સોરતી હોય કે વળી , અતિતમાં ઉપલબ્ધ સૌમ્યતા અને નજાકતથી ભરી સુંદરતા માટે સોરતી હોય – તે નોસ્ટાલ્જીયા નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. : : : : “લહર ગઈ સમેટી શ્વાસ મ્હેકતા પરાગના; “: પંક્તિ સૂચવે છે મહેંક પ્રસરાવી રહેલાં પુષ્પ-પરાગ ની આમતેમ ફરકતી આંદોલિત લહેરખીઓ એ શ્વાસ સમેટી લીધા હતા / સંકેલી લીધા હતા. પુષ્પ ના ફલીકરણ સંપન્ન કરવા માટે અન્યત્ર / ક્યાંક બીજા પુષ્પ પર જઈ પહોંચવાની ક્ષમતા માટેની ગતિશીલ ઊર્જા આટોપી લીધી હતી કારણ કે સક્રીય પરાગકણો બીજા પુષ્પ પર સફળતાપૂર્વક સ્થિર થઈ શક્યા હતા. જુસ્સેદાર ક્રીયાશીલતા ના ઊભરા શમ્યા પછી ની સ્થિરતા અને શાંતતા તરફ વળ્યો મનોવેગ પણ કંઈક અંશે “ઉદાસી” ના પ્રતિભાવ ( melancholic reflection ) અભિવ્યક્ત કરે. : :
આમ “પ્રસન્ન રાગ” નું સૌમ્ય અને મૃદુલ ગાયન ફરી ફરી ને ગુંજન કરશે. શાંત વાતાવરણ ને સાનુરૂપ માનસ પરમ સ્વસ્થ છે અને ઝંખે છે વિરામ ( pause ) : સ્મૃતિ ફલક પાનખર પછી આવતી વસંતની ખુશીની લહેરનાં ઉછાળ અને ઉજાસ ની યાદમાં ક્રમધર્મી પ્રકૃતિને વિરામ પછીનાં શ્વાસ ભરવા જીવનાતુર રાખશે. : જે હતું અને જે છે એ બંનેને જોડનાર પુલ એ કુદરતી રીતે, સ્વાભાવિક પણે બંધાયેલ કર્મ : પ્રકૃતિકર્મ : : : :
“હવે બિડાય લોચનો રહેલ નિર્નિમેષ જે, રાત અંધકારથી જ રંગમંચને સજે; ” : દ્વિતીય અંતરા ની પંક્તિઓ :
પાનખરની સંક્ષિપ્ત સાંજ નું ઝાખૂંપાખૂં અજવાળું પણ વિલુપ્ત થઈ ગયું છે અને તેની જગ્યાએ ચોમેરથી સર્વથા અંધકાર સમેટી સંકેલીને રાત હવે ચમનમાં ફરી વળી છે. : કહ્યું છે, ” હવે બિડાય લોચનો રહેલ નિર્નિમેષ જે, ” : “નિર્નિમેષ લોચનો ” એટલે પલકારા વગરના : અનિમેષ અપલક નેત્રો : તાકીને ટગર ટગર / એકીટશે જોયા કરતી આંખો : staring eyes : સમાજ /લોકોના જૂથ / સમુદાય ની માંડેલી મીટ / સ્થિર નજર જે જજમેન્ટલ ગેઝ કે માસ ઓપિનિયન/ જનસમુહ નો ફેંસલો પણ આપી શકે અથવા સ્તબ્ધ બની સાક્ષીભાવે ફક્ત જોયાં કરવાની સંભાવના પણ રાખી શકે. : અહીં રાત પડી ગઈ છે, જનસમુહો નિંદ્રા માં પોઢ્યા છે.કોઈ ચોકી પહેરો નથી. કુતૂહલભરી નજર નથી. અન્વીક્ષા/ સમીક્ષા થી વિમુક્ત ચિંતા વગરની રાતનો વિરામ છે. દુનિયાદારી ના સ્થાને આત્મલક્ષીતા પોતાને લગતું , પોતાને થયેલું , પોતાને માટે થયેલું, કે પોતે કરેલું : એ અને એવાં નિજસ્ફૂરણ અને નિજબોધ વિશે આંતરિક તપાસ વિચાર કરશે. વાસ્તવમાં નરેટર ના પોતાના લોચનો બિડાયાં છે. : :
નાટ્યકૃતિની ભજવણી stage ( performance ) રાત પડે પછી શરૂ થાય . ” રાત અંધકારથી જ રંગમંચને સજે; ” : ” Night decorates the stage only with her darkness” : પંક્તિ શાબ્દિક રીતે સમજાવે તો તે ચાંદ -તારા વિનાનું અંધારિયું આકાશ છે, અને આસપાસ કોઈ નથી. : પરંતુ પ્રતીકાત્મક અર્થ માં રાત નું અહીં રાતની રાણી અથવા એક કલાકાર તરીકે વ્યક્તિકરણ ( personification ) થતાં રાતે પ્રકાશમાન ચાંદ -તારા અથવા વિક્ષેપો થી વિશ્વ રંગભૂમિને શણગારવા ના બદલે માત્ર પોતાના “અંધકાર” થી જ રંગમંચની સજાવટ કરી દીધી છે. આ એક ગહન, ન્યૂનતમ સુંદરતા સૂચવે છે – A profound minimalist beauty— stripping away of all superficiality : બધું ઉપરચોટિયાપણું દૂર કરવું . Artistically Only Simple Clean Lines and Sparseness. :
રૂપક સમજીએ તો જીવન અથવા વિશ્વ એક રંગમંચ છે. રાત તેના “અંધકાર થી જ રંગમંચ ને સજે, એ સૂચવે છે કે જીવનની સૌથી ઊંડી ચિંતનશીલ ક્ષણોમાં : કદાચિત મૃત્યુ ના પગરવ , ખરું વિશ્વસનીય નર્યું શુદ્ધ વાસ્તવ દર્શન ફેલાતાં કોલાહલ / શોરબકોર અને રંગ શેરડા / સુરખી દેખાવ નાં બદલે ખાલીપણું / શૂન્યત્વ , સેવ્યાં મૌન / ચૂપકીદી અને નહિ દેખાતી પ્રચ્છન્નતા માં / અપ્રસિદ્ધ સ્થિતિરીતી માં જોવા મળે છે. The narrator has chosen here the the song theme of The quiet, profound elegance of absolute solitude or the unknown. : સંપૂર્ણ એકાંત અથવા અણજાણી શાંત ગહન સુંદરતા. : : : :
Staring eyes : “તાકી રહેલી આંખો” બિડાય એટલે કે દિનભરના દાબ દબાણનો ગૂઢ રીતે લોપ થાય ત્યારે રાત એક શાંત ચમનમાં આત્મીય અને અતિ સુંદર જગ્યા બનાવે છે , જે બાહ્ય પ્રભાવથી અસ્પૃશ્ય હોય. દ્રષ્ટટ્ટતા પરથી અદ્રશ્ય થવાનું સંક્રમણ ( transition from being seen To being unseen ) અંધકારમાં મળી આવતાં શાંતિ અથવા રહસ્ય નો ઊલટથી સ્વીકાર કરે છે.
Autumn serves as a “conversation between endings and beginnings”.
There’s a blood red circle On the cold dark ground And the rain is falling down The church door’s thrown open I can hear the organ’s song But the congregation’s gone My city of ruins My city of ruins Now the sweet bells of mercy Drift through the evening trees Young men on the corner Like scattered leaves The boarded up windows The empty streets While my brother’s down on his knees My city of ruins My city of ruins Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Now there’s tears on the pillow Darlin’, where we slept And you took my heart when you left Without your sweet kiss My soul is lost, my friend Tell me how do I begin again? My city’s in ruins My city’s in ruins Now with these hands With these hands With these hands With these hands, I pray Lord With these hands With these hands I pray for the strength, Lord With these hands With these hands Yeah, I pray for the faith, Lord With these hands With these hands I pray for your love, Lord With these hands With these hands I pray for the strength, Lord With these hands With these hands I pray for your love, Lord With these hands With these hands Pray for your faith, Lord With these hands (oh yeah) With these hands I pray for the strength, Lord With these hands (come on) With these hands (come on) Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Come on, rise up Source: LyricFind Songwriters: Bruce Springsteen : : : : Singer : : Bruce Springsteen : : 🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹 https://youtu.be/CapO4lucqH4 CLICK HERE : : To view The E Street Band Live at Barcelona : : On October 16 , 2002 : : : : “My City of Ruins” Song by Bruce Springsteen from the album The Rising : : GENERE : Rock : :. he song was written in November 2000, for an Asbury Park, New Jersey Christmas show benefit to help promote the revitalization of the city. Once a popular resort destination in the late 19th and early 20th centuries, Asbury Park had succumbed to significant amounts of blight for a variety of reasons, including the ill-effects of the Great Depression, the opening of the Garden State Parkway, and race riots.
The song first starts describing the current state of Asbury Park, the deterioration, and the absence of people in the area.
There’s a blood red circle On the cold dark ground And the rain is falling down The church door’s thrown open I can hear the organ’s song But the congregation’s gone
My city of ruins My city of ruins
Throughout the song, Springsteen continues to describe the city using images such as men loitering on a street corner and buildings with boarded-up windows:
Now the sweet bells of mercy Drift through the evening trees Young men on the corner Like scattered leaves The boarded up windows The empty streets While my brother’s down on his knees
My city of ruins My city of ruins
The song ends, however, on a hopeful and optimistic note by powerfully imploring the city to “rise up” from the decay:
Come on, rise up! Come on, rise up!
“My City of Ruins” was first played on December 17, 2000, at Asbury Park Convention Hall. September 11 association Edit The song took on a new meaning soon after the September 11 attacks, offering a message of hope and rising from the ruins. The most famous live performance of the song came on September 21, 2001, during the America: A Tribute to Heroes national telethon. With only a guitar and a harmonica, Springsteen opened the program, introducing the number as “a prayer for our fallen brothers and sisters” and modifying a few phrases in the song. He was joined on stage by Patti Scialfa, Steven Van Zandt, Soozie Tyrell, Lisa Lowell and Clarence Clemons. It was included as the first track on the subsequent album released of the telethon performances.
A studio recording of “My City of Ruins” was then incorporated as the concluding track of Springsteen’s September 11-themed, July 2002 album release The Rising. Christchurch, New Zealand earthquake : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : The song was widely used by New Zealand television stations during coverage of the February 2011 Christchurch earthquake, and became an unofficial anthem of the city in the weeks and months that followed. It inspired people of the city to rise up and rebuild the city, an endeavour which is now in progress. Springsteen played the song and dedicated it to the city during a concert in the city on the sixth anniversary of the earthquake, during his 2017 tour of Australia and New Zealand. Subsequent live performance history: “My City of Ruins” was included on the Live in Barcelona concert video and as a PBS special edition EP bonus track on Bruce Springsteen with The Sessions Band: Live in Dublin.
After a tour of the devastation wrought by Hurricane Katrina, Springsteen played the song at the 2006 New Orleans Jazz & Heritage Festival.
During the Working on a Dream Tour date in Rome, in July 2009, Springsteen dedicated this song to the victims of the earthquake which had devastated the Italian city of l’Aquila a few months before.
The song was dedicated to the Jersey Shore on November 1, 2012, at Pennsylvania State University (a stop on the Wrecking Ball Tour) after Hurricane Sandy and was performed on December 12, 2012, at the Concert for Sandy Relief. Notable covers : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Eddie Vedder performed the song at the 32nd Annual Kennedy Center Honors as part of the multi-artist tribute to Bruce Springsteen, who was one of five recipients of the honor in 2009. In January 2010, pearljam.com announced that Vedder’s cover of the song would be available on iTunes to raise funds for Haiti earthquake disaster relief efforts. The song entered the Hot 100 the following month, peaking at #92. Bruce Springsteen : : : : : : : : : : : : : : : : :
Bruce Frederick Joseph Springsteen (born September 23, 1949), nicknamed “The Boss”, is an American singer-songwriter and multi-instrumentalist who records and tours with the E Street Band. Springsteen is widely known for his brand of heartland rock, poetic lyrics, Americana sentiments centered on his native New Jersey and his lengthy and energetic stage performances, with concerts from the 1970s to the present decade running up to an uninterrupted 250 minutes in length. : The song information study thoughts etc Compiled / presented here by V Jayaraj : : January 21 , 2022 : : Pune India : : : : : : : : : :
મહેકમાં મહેક મળી જાય તો મૃત્યુ ન કહો તેજમાં તેજ મળી જાય તો મૃત્યુ ન કહો રાહ જુદો જો ફંટાય તો મૃત્યુ ન કહો શ્વાસની લીલા સમેટાય તો મૃત્યુ ન કહો.
દીર્ઘ યાત્રાની જરૂરતથી સજ્જ થઈ જઈને એક મંઝિલની લગન આંખે ઉતરવા દઈને ભાનની ક્ષણને કાળજીથી સમેટી લઈને ‘આવજો’ કહીને કોઈ જાય તો મૃત્યુ ન કહો.
જે નરી આંખે જણાયું ન એ તત્વ કળવા જે અગોચર છે એ અસ્તિત્વને હરદમ મળવા, દૂર દુનિયાના રહસ્યોનો તાગ મેળવવા દ્રષ્ટી જો આંખથી છલકાય તો મૃત્યુ ન કહો.
શબ્દ ક્યાં પહોંચે છે તે જાતે નિરખવા માટે ભાન ની સૃષ્ટીની સીમાને પરખવા માટે દિલના વિસ્તારની દુનિયાઓમાં વસવા માટે કોઈ મહેફીલથી ઊઠી જાય તો મૃત્યુ ન કહો.
– હરીન્દ્ર દવે : : : : નઝમ : : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ : : દીર્ઘ યાત્રાની જરુરતથી સજ્જ થઈને , અસ્તિત્વ ની અગોચરતા ને મળી ને , દુનિયા ના રહસ્યો નો તાગ મેળવવા ભાનની ક્ષણને કાળજીથી સમેટી ને , એ ભાનની સૃષ્ટિ ની સીમા ને જાતે પરખવા માટે : “આવજો” કહીને કોઈ તમારી ” મહેફિલ થી ઉઠી જાય તો મૃત્યુ ન કહો.” જેનું કારણ એ છે કે દિલ નો / બોલો તો હ્રદયની કાર્યશક્તિરચના નો / ઉરની ગતિ નો વિસ્તાર આપણી ગોચર દુનિયામાં જિંદગીભરની ગતિવિધિઓ પર છતો થયો જણાયો નહીં ; માટે અલગથી અગોચર દુનિયાઓમાં ક્યાંક કળી શકાતું હોય તો ત્યાં વસવાટ કેમ ન કરવો !? આપણે જાણીએ છીએ કે આપણી દુનિયામાંથી ચાલ્યા જનારા માંથી , હજુ સુધી કોઈ પાછું ફર્યું નથી . શું એવું માનવું રહ્યું કે એ સૌને જ્યાં પહોંચ્યા હશે ત્યાં , કાયમી વસવાટ ની સુખદ દુનિયા મળી હોય જેમાં સદ્ભાગ્ય થી ફાવટ આવી ગઈ હોવી જોઈએ !? : : નઝમની ચારેય કપલેટ પર વિચાર રાખીએ : : … Pending visit this Post again later on to enjoy the appreciation the poem 🌹 “મૃત્યુ ન કહો” : : હરીન્દ્ર દવે નઝમ : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ : : જાન્યુઆરી ૨૦ , ૨૦૨૨ : : પોષ વદ બીજ : : પૂણે ઈન્ડિયા : : : : : : : : : : : : : :
Boys Town : NE Omaha : Bronze Statue : He’aint Heavy He’s My BrotherHe ain’t heavy he is my brother : American & Australian Soldiers
The road is long With a many a winding turn That leads us to who knows where Who knows where But I’m strong Strong enough to carry him He ain’t heavy, he’s my brother So on we go His welfare is of my concern No burden is he to bear We’ll get there For I know He would not encumber me He ain’t heavy, he’s my brother If I’m laden at all I’m laden with sadness That everyone’s heart Isn’t filled with the gladness Of love for one another It’s a long, long road From which there is no return While we’re on the way to there Why not share And the load Doesn’t weigh me down at all He ain’t heavy, he’s my brother He’s my brother He ain’t heavy, he’s my brother He ain’t heavy, he’s my brother CLICK HERE : Lyrics Video 🌹🌹🌹🌹🌹 https://youtu.be/T_xzD8Pn4nM Songwriters: B. Russell / B. Scott: : : :Released 26 September 1969 Recorded 25 June 1969 : :Genre Baroque pop soft rock : : The Hollies’ recording, sung by Allan Clarke with Elton John on piano, was released on 26 September 1969. It reached No. 3 in the UKand No. 7 in the US.The song was re-released in August 1988 in the UK following its use in a television advertisement for Miller Lite beer. It reached the No. 1 spot in the UK chart for two weeks in September 1988. In the Guardian newspaper of February 24, 2006, Hollies guitarist Tony Hicks said : “In the 1960s when we were short of songs I used to root around publishers in Denmark Street. One afternoon, I’d been there ages and wanted to get going but this bloke said: ‘Well there’s one more song. It’s probably not for you.’ He played me the demo by the writers [Bobby Scott and Bob Russell]. It sounded like a 45rpm record played at 33rpm, the singer was slurring, like he was drunk. But it had something about it. There were frowns when I took it to the band but we speeded it up and added an orchestra. The only things left recognizable were the lyrics. There’d been this old film called Boys Town about a children’s home in America, and the statue outside showed a child being carried aloft and the motto : He Ain’t Heavy, He’s My Brother. Bob Russell had been dying of cancer while writing. We never got, or asked for, royalties. Elton John – who was still called Reg – played piano on it and got paid 12 pounds. It was a worldwide hit twice.”This was used in an anti-drug commercial in Canada during ’90s. The basis was two old friends meeting again in the hospital. There are some old home movie type flash backs, then they hug and the one in hospital garb cries.In a movie of Sylvester Stallone’s : RAMBO III , soundtrack by Bill Medley’s, Song was included.At the end of Rambo 3, Rambo has successfully rescued his oldest friend, killed the villainous Soviet Colonel, and brought a fleeting measure of temporary peace to a small corner of Afghanistan. Rambo and Trautman leave the country, and the movie finishes.Here in the end , the Song is heard : : Ain’t meanings imply : : 1 : am not : are not : is not. 2 : have not : has not : :Whatever the theme, “He Ain’t Heavy वह भारी नहीं है, He’s My Brother” describes a stronger person, either emotionally or physically who uncomplainingly provides support for someone, may be a brother or maybe just a friend or even an acquaintance who is finding it more difficult to make the same journey. Indeed, there is nothing ‘too heavy’ to help each other. That never changes. : : : : Some noteworthy releases for this song are : : Bill Medley’s Version (1 August 1988: Soul Adult Contemporary Genere) ; Gotthard Version (20 September 1996: Pop Genere) ; Olivia Newton John Version ( went #1 US Adult Contemporary ) ; and remarkably A Pop Rock Genere under the name The Justice Collective (17 December 2012)Version) By Musicians and Celebrities , For various Charities associated with Hillsborough Disaster which went as Coveted Christmas #1 For 2012 U.K. Single : CLICK HEREINBELOW to view the Live Video 🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹 https://youtu.be/2h8loYnNlZA : : The Song information study thoughts etc Compiled by V Jayaraj : : January 19 , 2022 : ; Pune India : : : : : : : : : : : : : : : : : :
In 1943, Father Flanagan was paging through a copy of Ideal magazine when he saw an image of an older boy carrying a younger boy on his back. The caption read, “He ain’t heavy, mister… he’s my brother.” Immediately, the priest was reminded of a photo of Reuben carrying Howard at a Boys Town picnic many years before.He ain’t heavy , he is my brother : Boys Town Statue During the World War ii , A Japanese boy stood in front of a cremation pyre and waited for his turn to cremate his dead little brother . The photographer said in an interview that the child was biting his lips so hard to prevent crying that blood was dripping down the corner of his mouth . It was then that the guard asked for the body saying : ” Give me the load you carry on your back”. And the boy replied : ” IT’S NOT A CARGO , HE’S MY BROTHER . ( Share the photo and/or this post)Two Sisters with their Younger Brother : : Its another tale from 1884 book by James Wells , moderator of the United Free Church of Scotland , where he tells the story of a Girl struggling to carry a boy almost her own size , down the street when asked if she was tired , she replied : ” He’s Nay Heavy , He’s Mi Brither ! ” The Courage and Goodwill of the young girl shows the extents we would go to, for those we love 💖 💓 most . It reminds us of the morality of the human condition , and our continuous desire to try our UTMOST to support those around us : It is believed this book gifted the Title of the Song .Elephants can’t carry on his/her Brother Elephant on his/her back or even upon the dentures / trunk. Would it be sameway inconvenient for us to carry on our fellow countryman when required upon our back!?!Affirmation Artwork limited Print titled ” He ‘aint Heavy ” ! Reflective Meditation MindfulnessIt is not heavy , It is for my brother : O2 Cylinder He ain’t heavy! he is my brother ! ! Funeral Site : COVID 19 Pandemic Time : He ain’t heavy he is my brother : COVID 19 Pandemic Time : TAKE CARE AND STAY SAFEIs it heavy !? It is not your brother: Stop Entry Of SARS Corona Viruse 2 entering even through the eyes !?!? TAKE CARE AND STAY SAFEHe ain’t heavy , but ensure wearing masks .
इक बार तो ख़ुद मौत भी घबरा गई होगी यूँ मौत को सीने से लगाता नहीं कोई अहबाब ने ये कह के संवारी हैं चिताएँ आराम कहीं और तो पाता नहीं कोई
माना कि उजालों ने तुम्हें दाग़ दिए थे
बे-रात ढले शम्अ बुझाता नहीं कोई
साक़ी से गिला था तुम्हें मय-ख़ाने से शिकवा
अब ज़हर से भी प्यास बुझाता नहीं कोई
हर सुब्ह हिला देता था ज़ंजीर ज़माना
क्यूँ आज दिवाने को जगाता नहीं कोई
अर्थी तो उठा लेते हैं सब अश्क बहा के
नाज़-ए-दिल-ए-बेताब उठाता नहीं कोई : : : : : : : : मशहूर फिल्म डाइरेक्टर ‘गुरु दत’ की मौत पर : : : : (दहर = संसार, ज़माना, समय, युग) : : (अहबाब = स्वजन, दोस्त, मित्र) : : 🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹 કોઈ ક્યારેય નિતાંત રહેવા આવતું નથી ,
તમે ગયા છો તેમ કોઈ ચાલ્યું જતું નથી .
મને ડર છે કે શોકવશ સાગર સુકાઈ ન જાય,
કોઈ ખુદની રાખ જાતે નાખતું નથી .
એક વખત તો મૃત્યુને પણ મૂંઝવણ થઈ હશે,
આ રીતે કોઈ મૃત્યુને આલિંગન આપતું નથી .
સ્વજનોએ ચિતાઓને સંવારી છે ,એમ કહીને : 🌹🌹🌹🌹 બીજે તો કશે , આરામ જેવું કોઈને મળતું નથી .
માનું છું રોશનીએ તમને ચકાચૌંધ કરેલાં,
ઢળતી રાતે શમા કોઈ ઓલવતું નથી .
મયખાનાની ન સાકીની ,છે ફરિયાદ થયેલી ,
તમારી જેમ, ઝેરથી કોઈ તરસ છીપાવતું નથી .
રોજ સવારે જંજીરો ખખડાવી જતાં હતા,
કેમ આજે દિવાના ને કોઈ જગાડતું નથી .
આંસુ વહાવી અર્થી તો સૌયે ઉપાડશે,
‘નાઝ-એ-દિલ-એ-બેતાબ’ ને કોઈ ઉપાડતું નથી : : : : : : : : : : : ( વ્યાકુળ હ્રદય ના હાવભાવ ને કોઈ ઉપાડતું નથી ) :નૌહા : કૈફી આઝમી : : શોક ગીત : : અનુવાદ : : વિ જયરાજ : : : : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ pending visit this post again later on to enjoy the appreciation of the poem 🌹🌹: જાન્યુઆરી ૧૮ , ૨૦૨૨ : : પોષ વદ એકમ : : પૂણે ઈન્ડિયા : : : TAKE CARE AND STAY SAFE : : : : : : : : :
Our last full moon was on December 19, 2021, which was two days before the Northern Hemisphere’s December solstice. This means January’s full moon is the first of the Northern Hemisphere winter season (Southern Hemisphere summer season). And, for all of us, it’s the first full moon of 2022. Those of us in North America often call this full moon the Wolf Moon, Snow Moon or Hunger Moon.
Artist’s depiction of 1 St ‘Full Wolf Moon’ Of JanuaryView at EarthSky Community Photos. | Niccole Neely in Phoenix, Arizona caught this glorious full moon halo on January 27, 2021. “It was spectacular!” she wrote. Jean Speer – 107 miles (173 km) away in Tucson – caught a moon halo the same night. Here’s Jean’s photo, and here’s what makes these large rings around the sun or moon. The full moon of January, known as the Full Wolf Moon, arrives Monday, Jan. 17, at 6:48 p.m. EST (1148 GMT). (Image credit: fitimi/iStock/Getty)
Moonrise in New York City is at 4:31 p.m. that afternoon, according to Time and Date. The moon will be in the constellation Virgo and rises about 24 minutes before sunset. In Pune : Maharashtra India , where I live in , the Sunset will be at 6:19 P.M. , Moonrise at 5:48 P.M.,And Moonset at 6:39 A.M. : : The timing of the full moon is the same everywhere, since it is determined by where the moon is relative to the Earth rather than its apparent position in the sky, which is slightly different depending on one’s location. Observers in the British Isles and Portugal will see the moon become full at 11:48 p.m. local time, while those in western continental Europe will see it at 12:48 a.m. on Jan. 18. On the eastern side of Australia, the moon is full 10:48 a.m. on Jan. 18.
Since the full moon is on the opposite side of the sky as the sun, Northern Hemisphere observers will see it relatively high in the sky — essentially the moon is in the position the sun would be during the daytime in the summer months. From New York City this means the moon hits a maximum altitude of about 74 degrees; observers just a bit further south in Miami will see it reach 87 degrees — nearly at the zenith (directly overhead) at 12:46 a.m. on Jan. 18. In the Southern Hemisphere the reverse is true, as it is summer there. In Melbourne, Australia, the full moon will reach a maximum altitude of only 26 degrees at 1:14 a.m. local time on Jan. 18.: : : : : : : : : : : Moon Folklore : : : : : : : : : : : : : : : : A bright first Moon promises rain and a bountiful harvest; a red-tinted Moon means a dry year.
A growing Moon and a flowing tide are lucky times to marry.
A halo around the Moon predicts wet or stormy weather
The moon moves relatively quickly against the background stars, because it is so close (relatively speaking) to Earth, a mere 239,000 miles (384,000 kilometers) on average. So approximately every hour the moon appears to move one of its own diameters eastward. One effect of this is that for one day every lunation, or lunar month, the moon takes a bit longer than 24 hours to make a full circuit around the sky. On those days the moon never crosses the local meridian, the line drawn through the zenith from north to south. That day will differ slightly depending on one’s longitude but it is always within a day or two of the full moon. In New York it happens to be on the night of the full moon, whereas in Melbourne it is on Jan. 16. 🌒 🌒🌒🌒🌒 : : : : ” The sunset embers smolder low, The Moon climbs o’er the hill, The peaks have caught the alpenglow, The robin’s song is still.” –John L. Stoddard (1850–1931)🌒🌒🌒🌒🌒🌒🌒🌒 Alternative January Moon Names : : :: Another fitting name for this full Moon is the Center Moon. Used by the Assiniboine people of the Northern Great Plains, it refers to the idea that this Moon roughly marks the middle of the cold season.
Other traditional names for the January Moon emphasize the harsh coldness of the season: Cold Moon (Cree), Frost Exploding Moon (Cree), Freeze Up Moon (Algonquin), and Severe Moon (Dakota). Hard Moon (Dakota) highlights the phenomenon of the fallen snow developing a hard crust.
Canada Goose Moon (Tlingit), Great Moon (Cree), Greetings Moon (Western Abenaki), and Spirit Moon (Ojibwe) have also been recorded as Moon names for this month.
Photo Credit Colleen Quinnell, The Old Farmer’s Almanac: Jan17 , Feb16 , March 18 , Apr 16 , May 16 , June 14 , July 13 , August 11 , September 10 , October 9 , November 8 , December 7 : For the Year 2022 : 12 Full Moon
Full Wolf Moon The howling of wolves was often heard at this time of year. It was traditionally thought that wolves howled due to hunger, but we now know that wolves use howls to define territory, locate pack members, reinforce social bonds, and gather for hunting.Alternative Names For January Moon : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Canada Goose Moon • Center Moon • Cold Moon • Freeze Moon • Frost Exploding Moon • Great Moon • Greetings Moon • Hard Moon • Severe Moon • Spirit Moon : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :Some names listed for 12 Months in a year may reflect usage at one time in history, but may no longer be used by a designated group today. Many of the names listed are English interpretations of the words used in Native American languages. They are only roughly aligned here with the months of the Gregorian calendar; you’ll notice that some names are repeated in multiple months : : For this Site : “Madhu Malti” , Post for every Full Moon Day , each month is intended together with some interesting notes as well as Songs /Poems to appeal the sensitivity of human mind : : : : : : : : : In the Southern Hemisphere, where the seasons are switched, the Harvest Moon occurs in March and the Cold Moon is in June. According to Earthsky.org, these are common names for full moons south of the equator.
January: Hay Moon, Buck Moon, Thunder Moon, Mead Moon February (mid-summer): Grain Moon, Sturgeon Moon, Red Moon, Wyrt Moon, Corn Moon, Dog Moon, Barley Moon March: Harvest Moon, Corn Moon April: Harvest Moon, Hunter’s Moon, Blood Moon May: Hunter’s Moon, Beaver Moon, Frost Moon June: Oak Moon, Cold Moon, Long Night’s Moon July: Wolf Moon, Old Moon, Ice Moon August: Snow Moon, Storm Moon, Hunger Moon, Wolf Moon September: Worm Moon, Lenten Moon, Crow Moon, Sugar Moon, Chaste Moon, Sap Moon October: Egg Moon, Fish Moon, Seed Moon, Pink Moon, Waking Moon November: Corn Moon, Milk Moon, Flower Moon, Hare Moon December: Strawberry Moon, Honey Moon, Rose Moon : : : :Full Moons are called differently in other cultures. Some people didn’t put wolves at the forefront and highlighted the other peculiarities of the month. Here are some examples:
Chinese: Holiday Moon Celtic: Quiet Moon North American: Old Moon Cherokee: Cold Moon Southern Hemisphere: Hay Moon, Buck Moon, Thunder Moon, Mead Moon : : : : : : : : :Other Full Moon Names The following Moon names came into popular use more recently and do not refer to any specific month’s Moon:
Blue Moon: Occasionally, two full Moons occur within the same calendar month. The first full Moon goes by the name normally assigned to that month’s full Moon, but the second full Moon is commonly called a Blue Moon. Blue Moons occur about every 2½ years. Black Moon: In contrast to the Blue Moon, Black Moon has been used to refer to a month in which there is no full Moon; this can only occur in February, because the calendar month has fewer days (28 or 29 days) than the lunar month (about 29.5 days). The term may also refer to a second new Moon occurring within a calendar month; by this definition, a Black Moon can never occur in February. Supermoon: A full Moon is said to be a “Supermoon” when it is at the point in its orbit closest to Earth. In astronomy, the terms “perigee syzygy” or “perigee full Moon” are typically used instead of “Supermoon.”.CALENDER :Jan.’22/’23: Wolf Moon 2022 18 Jan 2022, 05:18
Wolf Moon 2023 7 Jan 2023, 04:37 : : : : ગુજરાત / પ્રદેશ લક્ષિત પૂર્ણિમા : પૂનમ : ના પર્વ : મહિમા : : કેલેન્ડર : ૨૦૨૨: જાન્યુઆરી : ૧૭/૧ : પોષ સુદ: શાકંભરી પૂર્ણિમા : : ફેબ્રુઆરી : ૧૬/૨ : માઘ પૂર્ણિમા : : : : : : : : : : : : : માર્ચ : ૧૮/૩ : ફાગણી પૂર્ણિમા : હોલિકા દહન પર્વ : રાજા રણછોડરાયને મળવાનું પર્વ : : : : : : : : : : : : એપ્રિલ : ૧૬/૪ : ચૈતરી પૂર્ણિમા : હનુમાન જયંતી પર્વ : ભગવાન મહાવીર સ્વામી નું પર્વ : : : : : : : : : : મેં : ૧૬/૫ : વૈશાખી પૂર્ણિમા : કૂર્મ જયંતી નું પર્વ : બુદ્ધ જયંતી નું પર્વ : જન્મ મૃત્યુ, સાક્ષાત્કાર નું પર્વ : : જૂન : ૧૪/૬ : જ્યેષ્ઠી પૂર્ણિમા : વટ સાવિત્રી નું પર્વ : : જુલાઈ : ૧૩/૭ : આષાઢી પૂર્ણિમા : ગુરુ પૂર્ણિમા : સર્વ ના ગુરુ વ્યાસ મુનિ : વ્યાસ પૂર્ણિમા : : : : : : : : : ઓગસ્ટ : ૧૧/૧૨ //૮ : નારિયેળી પૂણિમા : શ્રાવણી પૂર્ણિમા : હાયગ્રીવ જયંતી : રક્ષાબંધન નું પર્વ : : : : : સપ્ટેમ્બર : ૧૦/૯ : ભાદ્રપદી પૂર્ણિમા : પ્રતિપદા શ્રાદ્ધ : પિતૃ તર્પણ : પિતૃઓને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ : : : ઓક્ટોબર : ૯/૧૦ : આસો પૂર્ણિમા : શરદ પૂર્ણિમા : કોજાગરી પૂર્ણિમા નું પર્વ : : : : : : : : : : : : : : : : : : નવેમ્બર : ૮/૧૧ : કાર્તિક પૂર્ણિમા : ત્રિપુરા પૂર્ણિમા : : ડિસેમ્બર : ૮/૧૨ : માગશરી પૂર્ણિમા : દત્તાત્રેય જયંતી કુલ છ ઋતુઓ : ૧૨ પૂર્ણિમા / પૂનમ ના પર્વ / જયંતી : સત્ય નારાયણ ભગવાન ની પૂજા /કથા/વ્રત પ્રત્યેક પૂર્ણિમા / પૂનમ ના દિવસે : ડાકોરના રાજા રણછોડરાયને મળવાનો મહિમા : : : જાત્રા/મેળા ની ઉજવણી : ભિન્ન ભિન્ન પ્રદેશ / રાજય / લોક સંસ્કૃતિ ની વાયકા / રિવાજ / મહાપુરુષો ના જન્મજયંતી પર્વ Times for the Wolf Moon / and Other Full Moon (12 to 13) vary by time zone. Of different Countries : :We wish you clear skies and happy stargazing! : : Full Wolf Moon Of January : : Information study thoughts etc. Compiled By V Jayaraj January 17 , 2022 : : પોષ સુદ પૂર્ણિમા : : પૂણે ઈન્ડિયા : : : : : : : : : : : : : : : : : :
January’s Full Moon is yellow, known as the Wolf Moon. Winter Moon in the Alaska Range , US.
Dear Mr. Clapton, I have learned of your loss. Tears in heaven, It’s a beautiful song.
I know your bleeding Won’t cease with my words. They’re just a cool drink To help you along.
Through Saturdays with no noise, Baseballs and untouched toys. They leave an empty feeling in your soul.
He is in heaven’s care. There are no tears up there, cuz, Jesus loves children more than we will ever know. He loves those children more than we will ever know.
Dear Mr. Clapton, You are not without hope. The door to heaven lies beyond the grave
If you would only believe as a child, someday this pain will be washed away.
Of, memories of holidays, That small angelic face. They leave an empty feeling in your soul.
CHORUS
Dear Mr. Clapton, I have learned of your loss. 🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹 dear-mr.-clapton : :Dear Mr. Clapton song sung by Dana Key. The album Dear Mr. Clapton was released on Jun (1996). Lyrics of Dear Mr. Clapton song Dear Mr. Clapton are written by Dana Key : : GENRE : Christian Song : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Eric Clapton composed “Tears in Heaven” after a particularly painful period in his life. During this very dark period, Clapton, within a seven-month span, lost a friend/peer, his own manager, two associates and his young son to death. Thus “Tears in Heaven” is meant to address those tragedies, specifically the loss of Conor, the singer’s four-year old son. And outside of that, the track is also intended to in some capacity fit into the general theme of the 1991 movie “Rush”, since it was created specifically to be featured on that project .
Lyrically the song is relatively-terse. And the best way to describe it is as the singer addressing someone in the afterlife, specifically “in heaven”. First, that would imply that the individual he is speaking to was indeed a righteous person, as in someone he deems would be received favorably into the hereafter. And basically, what Eric is asking is that if this individual he loved so much on the earthly plane would also remember him if they were to meet “in heaven”. So ultimately, the song does not read as if Mr. Clapton is also deceased and is interacting with this person. Rather this is a theoretical inquiry he is putting forth from the land of the living.
How does this song fit into “Rush”? But as far as how exactly this song is supposed to fit into the movie “Rush”, that has not been definitely ascertained. And at the end of the day it doesn’t even really matter, as the song strongly contributed to the film itself being moderately successful. And in fact in the grand scheme of things, “Tears in Heaven” has actually outperformed the film itself.
“Tears in Heaven” is a Sorrowful Song So conclusively, we say this is a mourning song. The singer is having an imaginary monologue with someone he loves who has died. And what is relayed throughout basically boils down to him missing this particular person. Read More about ” Tears In Heaven ” : in my Post dated : January 13 , 2022 : : in this Site “Madhu Malti ” Notable is that Rolling Stone ranking this song has made was being named by the magazine (based on a readers’ poll) in 2013 as the ‘Saddest Song of All Time’ .Eric Clapton decided that he would stop performing “Tears in Heaven” in 2004. And why did he do this? According to him, he was forced to do so because that particular sorrowful chapter in his life had been successfully closed.M.J. Leger says: September 30, 2021: : : : : : :: : : : : : : : : : It is a terrible thing to lose a child, especially the Eric’s son died. But life goes on, and if you are to go on with it, you must heal, put tragedies in the past. You NEVER forget those you lost, but relieving trauma only increases stress in your own body and if allowed to continue, will cause cardiomyopathy (enlargement of the heart) and shorten YOUR life. You will NEVER forget those who have left you, BUT, for your own sake, you must put aside the tragedy of losing them, and choose to remember the happy times, when they put a smile on your face, and go on living. It’s called survival! Not easy to forget a trauma, but much easier to remember all the happy times, if you will just train your mind to do that. It takes perseverance and control, but it’s how we get past ALL the sorry things in life and move on to better things. You MUST push on, or you won’t survive, and no one in their right mind wants to die but things can seem so overwhelming with sorrow, at times, you wonder if you can go on. That’s when you should seek, professional help, there ARE ways to help you get through the trauma and go on to happier times. If you find you cannot do it alone, please get psychological counseling, there are drugs that can help depression, and eager ears to hear you and advise you, and help you get through the rough times and go on living again.” 🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹Clapton once said that he could get much of the healing from engaging with Music ; we can say further that he should have continued with the same . This site ” Madhu Malti ” was started with this particular intent too , emerging with the Advent of SARS Corona Viruse 2 COVID 19 Pandemic / Death Time . And with the waves up on waves of the pandemic , We have appealed for the safeguards to be constantly adopted in the new routines required to live with , especially when we are living in metro cities which ruined the city and its life . In that process , we have appreciably opted Such Poems and songs in English as well as Gujarati language reflective of the situations as well as the changes in the Seasons to get the concerns and attached feel of changes and thoughts of inspirations / motivations which in mind have Addressees : the viewers / families / loved ones being included in the timeline . All the series posted as : : “Odes , Sorrowful / mourning Sad Songs : Swan Songs Etc. કરુણ પ્રશસ્તિ , હંસ કાવ્યો , મરણના કાવ્યો , ઈત્યાદિ વિશેષે ઉપરોકત ઞીત : With a Song of relief : “Dear Mr Clapton” We Wish that All The Pain Will Be Washed away with the Better Time To Come : : : : Song information study thoughts Compiled by V Jayaraj : January 17 , 2022 : : Pune India : : પોષ સુદ ચતુર્દશી :પૂણે ઈન્ડિયા : : : : : : :
અમે કોમળ કોમળ : માધવ રામાનુજ : અર્થ નિર્દેશ આસ્વાદ કાવ્યાર્થ વિચાર વિ જયરાજ : : pending visit this post again later on to enjoy the appreciation of the Poem Song .: : જાન્યુઆરી ૧૫ , ૨૦૨૨ : : પોષ સુદ તેરસ : : પૂણે ઈન્ડિયા : : : : : : : :
MADHU MALTI 